Original Post

Πλήρες Κείμενο:

«Ευχές και μία αισθητική πάνω στα σύμβολα των Μεσογειτων» (αισθητική ανάλυση πάνω στα σχέδια των κεντημάτων της νυφικής φορεσιάς και των συμβόλων των ψωμιών) Αγγελική Τσεβά (Εικαστική Καλλιτέχνης) Ι’ Επιστημονική Συναντηση ΝΑ.Αττικής Καλύβια Θορικού Αττικής 2 Νοεμβρίου - 1 Δεκεμβρίου 2002 Πλημμυρισμένη απο θέληση και φαντασία διακτινιστηκα θα’λεγα με τα σημερινά δεδομένα, σε εκατόν τόσα χρονια πίσω, γυρω στα 1900.

Προσγειώθηκα σε μια αυλή Μεσογειτικου σπιτιού. Πω! Πω...! Φρεσκάδα μου μυρίζει.

Ναι ειναι φρεσκοασβεστωμένη η αυλή ακόμα και οι πέτρες της μάντρας λευκές ειναι και αυτες. Α! Ναι και η ροδιά στο εμπα της αυλης.

Το γούρι της οικογένειας.

Όσα σπόρια εχει το ρόδι τόσα χρηματα και υγεια να‘ χει η οικογενεια του σπιτιού.

Δεν υπήρχε Μεσογειτικο σπίτι που να μην ειχε ροδιά στην αυλή του.

Πιο κει ο φούρνος αναμμένος περίμενε τα ψωμιά.

Εμπρός στο πορτακι του φούρνου μια γυναίκα κάποιας ηλικίας στεκοταν με λυμένο το μαντήλι που φορούσε στο κεφαλι, ετσι για να δροσίζεται. -Ε! Μπιλιω φωνάζει.

Φερε τα ψωμιά, ο φούρνος ειναι ετοιμος. -Τώρα θεια Μητσαινα, θα φερω την πινακωτή. -Κάνε γρηγορα μοι κοριτσι μου, κάνει κρυο, Χριστούγεννα εχουμε, φυσάει πολυ και θα κρυώσει ο φούρνος.

Εγώ εκεινη τη στιγμή ταυτίστηκα με τη Μπιλιω και εκανα οτι με πρόσταζε η Κυρα του σπιτιού.

Η πινακωτή ηταν σκεπασμένη με τη Μεσάλα (ειδικο υφαντό πανί). Γρηγορα την ακούμπησα πλάι στο τοιχάκι του φούρνου και στη συνέχεια εκανα μια απότομη κίνηση να ξεσκεπάσω τα ψωμιά. -Πρόσεξε, κοριτσι μου, θα μου χαλάσεις τα σχέδια.

Με ιερή προσοχη και σεβασμό η θεία Μητσαινα τράβηξε τη Μεσάλα.

Τότε αποκαλύφθηκε ενα έργο τέχνης. -Θεια, πες μου λίγα λόγια γι αυτο το ψωμί πριν το βάλεις στο φούρνο. -Οχι τωρα, μετα το ψήσιμο που θα εχει παρει χρώμα.

Κι όταν αυτο έγινε, η θεια Μητσαινα πήρε ενα κομμάτι προπυρα στο χέρι της και άρχισε να μου εξηγεί. -Εμείς που λες, Μπιλιω, εχουμε χωράφια που τα σπέρνουμε και ζούμε απ´αυτα. »Ε! να μην κανουμε μια προσευχή στο Θεό για καλη σοδειά, τωρα τα Χριστούγεννα; Εμεις οι απλοί άνθρωποι του μιλαμε του Θεού με σχέδια.

Μας καταλαβαίνει καλυτερα ετσι. Να! Έκανα το μπάρμπα σου να ζευγαριζει, με τη μουλάρα μας την Πόπη και το καινούργιο της άλετρι.

Πιο κει εκανα το γιο μου, το Γιώργη, που σπέρνει στάρι.

Κανα φίδι, τσαπερδονες,πουλιά και ο,τι αλλο συναντάμε στο χωράφι.

Οπως τα δούλευα τα σχέδια ολο και θύμιζα στον Χριστο να μην μας ξεχάσει και να μας δωσει προκοπή. -Καλά!! Τα φίδια και οι σαύρες τι δουλειά εχουν με την προκοπή; -Άκου, για να τα ´δωσε ο Θεός, ίσως πρεπει κι αυτα να χρειάζονται. -Θείτσα, Μητσαινα, λένε οτι εσυ εισαι μία, από τις καλες κεντηστρες του ψωμιού και κεντας και σ´αλλους, οταν σου το ζητάνε. -Χμ! Ναι, κεντώ κουλούρες για τις μεγάλες μας γιορτες, για γάμους, αρραβώνες, βαφτίσια και θάνατο. -Θα μου πείς τι σχέδια κάνεις και γιατι; -Λοιπόν, για το καλο το Χρόνο αν ο νοικοκύρης εχει ζωντανά πρόβατα, κατσίκες και ο,τι αλλο ζώο εχει· αν ειναι τσαγκάρης παπούτσια θα κανει και ο,τι δουλεια κανει ο καθένας.

Την ωρα που τα δουλεύω ευχομαι ολα να πάνε καλα σ´αυτούς.

Και ξέρεις συμπληρώνω τα σχέδια μου με λουλούδια, φύλλα.

Κάνω την άνοιξη με την ευχή ολα να ειναι χαρούμενα στις οικογένειες τους σαν αυτη την εποχή.

Αλλά το ψωμί που εχει παρα πολλα σχέδια και χρειάζεται παρα πολυ μεγάλη προσοχη ειναι η κουλούρα του Γάμου. »Και πριν σου μιλήσω γι αυτήν, θα σου πω για το ψωμί του Αγίου Τρυφωνα.

Για να εχουμε καθαρο το χωράφι μας απο ζιζάνια, σκαθάρια, σκουλίκια, ασβούς, σκατζόχοιρους και ο,τι καταστρέφει την σπορά μας, φτιάχνω ψωμί στον Άγιο με σχέδια που εικονίζουν αυτα και προσεύχομαι να τα διώξει.

Ειναι ο Προστάτης των Γεωργών. »Και άκου τωρα για την κουλούρα του Γάμου.

Τα σχέδια τα κάναμε δίχως μαγιά, για να μη φουσκώσουν και χαλάσουν, αλλα και να πάρουν αλλο χρώμα απο το ψωμί, πιο ανοιχτό.

Εκανα ενα στεφάνι με λουλούδια, με την ευχή να εχουν βίο ανθόσπαρτο, και έλεγα «Πάντα νικητής να ´σαι» »Θεια Μητσαινα, χιλιάδες χρονια πίσω οι Έλληνες τιμούσαν τους νικητές με στεφάνι.

Και σημερα ετσι γίνεται και θα γίνεται σαν σύμβολο νίκης στη Ζωή κι ακόμα στη μεταξύ δυο ανθρώπων συμβίωση. «Χρυσά στέφανα να βάλεις», εύχονται στους νέους. -ΑΑΑ!!! Τα άνθη της λεμονιάς!! Μεγάλη ευχή για τους νιόπαντρους.

Για να κάνουν τόσα παιδια, οπως η λεμονια τα λεμόνια της.

Δύο πουλάκια στη μέση της κουλούρας, που φιλιούνται.

Ειναι ευχή να ειναι ετσι αγαπημένοι σε όλη τους τη ζωή.

Με το ζυμάρι κανω μερικά λουμινια και ευχομαι με αυτο η ζωη του ζευγαριού να καεί ομαλά σαν το λουμινι στο καντήλι, μέχρι τελος. »Να δεις Μπήλιω μου το Λισι.

Αυτο το μισό βελανίδι, εμεις μονο κάναμε στα χωρια μας. Στο Κορωπί, Μαρκοπουλο, Κερατια, Κουβαράς, Καλύβια, Σπατα, Λιοπεσι.

Εκει δινω τις πιο μεγάλες ευχες οταν το κεντώ.

Να ´ναι οι νέοι δυνατοί οπως η βελανιδια και να ζήσουν πολλα-πολλα Χρονια οπως αυτη.

Να κανουν πολλα και γερα παιδια. (σύμβολο γονιμότητας). »Τι να πρωτοθυμηθώ! Το κλωνάρι τ´αμπελιού, που ειναι και αυτο μια ευχή για ευθυμία, άφθονια των καρπών και ευλογία; Και για βαφτίσια εκανα κουλούρα με ενα μωρο και μια κούνια.

Και έλεγα την ευχή: «Άντε, οπως στο λάδι, και στο κλήμα». -Δηλαδη, θεια Μητσαινα; -Να, οπως τωρα που σε βαφτίζουν, ετσι να μεγαλώσεις και να βάλεις στεφάνι.

Μετά απο ολα αυτα επέστρεψα στην εποχή μου εν ετει 2002.

Θυμήθηκα τη Σωτηριτσα του Θανάση Τερπη (παρατσούκλι). Το πραγματικό της ονομα ηταν Σωτηριτσα του Θανάση Σταματ´Αναγνώστη Κόλλια.

Γεννήθηκε το 1892, στα Καλύβια, παντρεύτηκε τον Δημήτριο Δρουγκα στον Κουβαρά, πέθανε το 1974.

Η εγγονή της, Σωτηρία Πρίφτη απο τον Κουβαρά, μου ειχε μιλήσει γι αυτήν, και μου ειπε ακόμα οτι διδάχτηκε απο την γιαγιά της το κέντημα του ψωμιού, και μου μετέφερε κάποιες απο τις μνήμες της.

Για την κουλούρα του γάμου, άνοιγε το ζυμάρι μέσα στο ταψί, στο σχήμα του.

Έκανε ενα μακαρόνι και το τοποθετούσε κυκλικά στην ακρη του ψωμιού, προσέχοντας να μην κοπεί πουθενά και να ειναι λείο και ενωμένο καλα, γιατι αυτο ηταν μια ευχή.

Ο κύκλος της ζωής του ζευγαριού να ειναι ήρεμος.

Θα μπορούμε να θεωρήσουμε αυτόν τον κύκλο, σύμβολο του θείου και της αιώνιας ζωής της στερημένης αρχής και τέλους.

Και ακόμα, οτι ειναι και η αρχή μιας αισθητικής αρμονικής τάξης γι αυτα που στη συνέχεια θα συμπεριλάβει στο εσωτερικό του.

Μα, ας συνεχίσουμε.

Έκανε ακόμα ενα λεπτό μακαρόνι ζυμαριου, και με καμπύλες σχημάτιζε ενα μεγάλο ανοιχτό σταυρο, στο επάνω μέρος του εσωτερικά, δημιουργούσε ένα λουλούδι, που ειχε και αυτο κύκλους και καμπύλες, την πασιφλωρα, το ρολόι.

Τότε οι αυλές στα Μεσόγεια ηταν γεμάτες με αυτήν την περικοκλαδα.

Και η Σωτηριτσα, συγχρόνως με τον σχηματισμό αυτού του λουλουδιού έλεγε: Οπως γυρίζει το ρολόι με ηρεμία, ετσι και η ζωή των νέων να κυλίσει.

Η καρδια δε αυτού του λουλουδιού, ηταν φτιαγμένη με μια ζυμαρενια σπείρα. Ο Νίκος Λίτσας στο βιβλιο του: «Η Ιερή γεωγραφία της Ελλάδος», λεει για τη Σπείρα: «Σπείρα ειναι το ιερότατο σύμβολο του Θείου και της αιώνιας ζωής, η οποια ξεκινα απο μια αφετηρία, και ελίσσεται αεναως στο χρόνο.

Ειναι κύκλος μαζί με την ευθύγραμμη διάσταση του χρόνου. Ιωνική Ελιξ και σε πολλα αλλα». Σκέπτομαι οτι θα μπορούσε να ηταν και στο σχήμα του γαλαξία μας, που αεναως κινείται.

Θα μου πειτε πως το ξέρουν αυτο οι απλοί άνθρωποι.

Μα ολοι μας κουβαλάμε μνήμες παρελθόντος και δεν μπορούμε να μάθουμε την αρχή.

Κατι σπουδαίο στο κέντημα αυτής της κουλούρας ειναι οτι κάθε κενό στο σχεδιο ειναι πλαισιωμένο με ροδια. (Σύμβολο ευτυχίας). Κοιτώντας ολα αυτα τα ψωμιά, διακοσμημένα απο χέρια ανθρώπων που δεν έμαθαν ποτε τι θα πει ισορροπία και αρμονία σχεδίου και ακόμα τι θα πει αισθητική, ανακαλύπτεις οτι οι άνθρωποι γεννιομαστε με το φως της τέχνης μεσα μας.

Οι ίδιοι ειναι και συγγραφείς, γράφουν λαογραφία με τα σχήματα και τον συμβολισμό τους.

Και αφήνουν εμάς τους νεότερους μεσα απο αυτα να ανακαλύψουμε τον τρόπο ζωής τους, τα ήθη και τα έθιμα τους.

Στη κουλούρα του γάμου πολλα απο τα σχέδια του κεντήματος εχουν άμεση σχέση με τα κεντημένα θέματα της νυφικής φορεσιάς.

Τετράγωνα.(Τετράγωνο και σταυρος ειναι τα 4 γήινα στοιχεια της φύσης, φυσική δύναμη και ευρωστία) Τρίγωνα.(Τρίγωνο ειναι πνευματική και τριαδική Θεότητα, η επικοινωνία με το Θείο) Αυτα τα δυο σχήματα τα συναντούμε στα καθημερινά σιγουνια.

Μαιστρα λεγόταν εκεινη που έριχνε το σχεδιο γεμάτο σύμβολα στο ύφασμα της Νυφικής φορεσιάς.

Σχεδίαζε με μαύρη ριζοβελονια.

Η ιδια κεντούσε μερικά τμήματα του σχεδίου, μια δεύτερη συνέχιζε με χρωματιστές κλωστές, γαλάζιες, πράσινες κλπ.

Μια τριτη τελείωνε το κέντημα της φορεσιάς προσθέτοντας εκεινη τις τελευταίες χρωματιστές κλωστές.

Η μεσαία και φτωχή τάξη την έφτιαχναν μονοι τους.

Κεντώντας δημιουργούσαν φωτοσκιάσεις με την αλλαγή της φορας της βελονιάς.

Ετσι έδιναν κίνηση και αρμονία κάνοντας τα θέματα ζωγραφικά.

Με μεγάλη χρωματική ευαισθησία, τοποθετούσαν πάνω στο πορφυρό του Βυζαντίου χρυσό (χρυσοκλωστή), η δε κίνηση της βελονιάς που σχηματίζει το θέμα, δημιουργεί επιπλέον σχήματα που ο παρατηρητής τα ξεχωρίζει με τα μάτια της φαντασίας του μονο.

Διότι το αποτέλεσμα ειναι καθαρά σουρεαλιστικό.

Το «Τζακου» διακοσμημένο με χρυσές σπείρες και η «Γριζα» με τα διακοσμητικά χρυσοκέντητα σχήματα συνέχεια του διακόσμου των αρχαίων μας αγγείων (ανθεμεια, σπείρες, κ.α. με ιδιαίτερη διακοσμητική αξια.) Υπάρχει και ενας παλιότερος τύπος σιγουνιου που φοριόταν πριν ερθει η Γριζα σαν νυφικος και γιορτινός συνάμα.

Πράσινο βαθύ και μπλε το χρώμα του κεντήματος ,με εξαιρετικά πυκνές βελονιες και που τα σχέδια ξεχωρίζουν μονο απο τη φορά της βελονιάς που βοηθά στο παίξιμο της σκιας και του φωτος.

Για μένα τετοια κεντήματα ειναι σαν έργα χαρακτικής μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας.

Τελος, χαρακτηριστικό στο κέντημα της Μεσογειτικης φορεσιάς ειναι η κίνηση των σχημάτων και η χρωματική αρμονία που τα κανει να ειναι έργα τέχνης με τεράστια Λαογραφική αξία γιατι ειναι κεντημένα επάνω τους οι αξίες και οι μνήμες του Λαού μας.

Ολοι αυτοι οι συμβολισμοί ειναι ενα μεγαλο βιβλίο γραμμένο με τη γλωσσα της ψυχής απλών ανθρώπων και που χρειάζεται να το μελετήσουμε προκειμένου να ανακαλύψουμε τα μηνύματα τους.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους