Η αρχοντιά των Ιωαννίνων στο φόρεμα της κυρά Φροσύνης Η Ευφροσύνη Βασιλείου, γνωστή στην ιστορία ως κυρά Φροσύνη, γεννήθηκε το 1773 στα Ιωάννινα και έζησε σε μια περίοδο ιδιαίτερης οικονομικής και...

Πλήρες Κείμενο:

Η αρχοντιά των Ιωαννίνων στο φόρεμα της κυρά Φροσύνης Η Ευφροσύνη Βασιλείου, γνωστή στην ιστορία ως κυρά Φροσύνη, γεννήθηκε το 1773 στα Ιωάννινα και έζησε σε μια περίοδο ιδιαίτερης οικονομικής και πνευματικής ακμής της πόλης, κατά την οποία το εμπόριο, η βιοτεχνία και οι επαφές με τα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα είχαν διαμορφώσει μια εύπορη και κοσμοπολίτικη αστική κοινωνία.

Προερχόταν από σημαντική οικογένεια και ήταν ανιψιά του μητροπολίτη Γαβριήλ Γκάγκα.

Παντρεύτηκε τον Γιαννιώτη έμπορο Δημήτριο Βασιλείου, ο οποίος διατηρούσε εμπορικές δραστηριότητες στο εξωτερικό, και απέκτησε δύο παιδιά.

Η κοινωνική της θέση, η καταγωγή και η παρουσία της στους κύκλους της γιαννιώτικης κοινωνίας την κατέστησαν γνωστή προσωπικότητα της εποχής.

Μέσα από το χρυσοκεντημένο της φόρεμα προσεγγίζουμε όχι μόνο την ενδυματολογική πολυτέλεια μιας γυναίκας του 18ου αιώνα, αλλά και έναν ολόκληρο κόσμο: την κοινωνική θέση της γυναίκας, την τέχνη των γιαννιώτικων εργαστηρίων, τις εμπορικές επιρροές και την ανάγκη της εποχής να μετατρέψει το ένδυμα σε σύμβολο ομορφιάς, κύρους και οικογενειακής ταυτότητας.

Η ιστορία της φορεσιάς δεν τελειώνει με τον τραγικό θάνατο της κυρά Φροσύνης το 1801.

Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, το 1854, κατά τη διάρκεια στρατιωτικών επιχειρήσεων στην Ήπειρο, το χρυσοκεντημένο ένδυμα εντοπίστηκε από Έλληνες στρατιώτες και προσφέρθηκε στον οπλαρχηγό τους Σωτήριο Στράτο.

Η τοποθεσία εύρεσης και οι ενδιάμεσοι σταθμοί της διαδρομής του μέχρι τη διάσωσή του δεν είναι γνωστοί.

Σήμερα η φορεσιά βρίσκεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και αποτελείται από το βελούδινο βαθύ μενεξεδί φόρεμα με χρυσό μοτίβο το «δένδρο της ζωής», το μεταξωτό πουκάμισο, το βελούδινο φέσι και παντόφλες.

Δεν είναι γνωστός ο δημιουργός του.

Τα πολυτελή χρυσοκεντήματα των αστικών ενδυμασιών των Ιωαννίνων κατασκεύαζαν εξειδικευμένοι τεχνίτες και εργαστήρια.

Στη γιαννιώτικη χρυσοκεντητική υπήρχαν δύο κυρίως τεχνικές .Η τερζήδικη με ράψιμο στριφτό χρυσό κορδόνι το λεγόμενο τιρτίρι που την ασκούσαν πλανόδιοι τεχνίτες, οι λεγόμενοι τερζήδες ή καποτάδες . Έραβαν και συγχρόνως κεντούσαν τα διάφορα εξαρτήματα της φορεσιάς.

Από τα πιο πλούσια χαρακτηριστικά τους έργα ήταν το πιρπιρί, βαρύτιμος γυναικείος επενδυτής των Ιωαννίνων που περνούσε από μητέρα σε κόρη.

Χαρακτηριστική η ηπειρώτικη έκφραση «ένα πιρπιρί τρεις γενιές». Η άλλη τεχνική ήταν η συρμακέσικη, κέντημα με χρυσό ή ασημένιο μεταλλικό νήμα που γινόταν σε μόνιμα εργαστήρια, στα οποία συμμετείχαν και γυναίκες.

Σε αυτήν ανήκουν όλα τα λαμπρά εκκλησιαστικά χρυσοκεντήματα της βυζαντινής εποχής.

Και στις δύο τεχνικές το χρυσό υλικό (κορδόνι ή νήμα) δεν περνούσε μέσα από το ύφασμα, αλλά στερεωνόταν επάνω του με κρυφές μεταξωτές βελονιές.

Τα μοτίβα και τα χρυσά σχέδια στις φορεσιές ήταν απόφαση της οικογένειας, περνούσαν από γενιά σε γενιά και διατηρούνταν μέσα στην οικογένεια.

Τα πολύτιμα χρυσοκέντητα αποτέλεσαν στοιχεία προικιών και καταγράφονταν αναλυτικά στα σχετικά προικοσύμφωνα όταν έδιναν την κόρη.

Γραπτές πηγές αναφέρουν εργαστήριο στα Ιωάννινα την εποχή του Αλή Πασά που απασχολούσε 40 αρχιτεχνίτες, κατασκεύαζε περίπου 1.000 χρυσοποίκιλτες φορεσιές το χρόνο και ήταν γνωστό ως κέντρο χρυσοκεντητικής με εξαγωγή των προϊόντων στα Βαλκάνια και την Κωνσταντινούπολη.

Εικονα 1: Φόρεμα κυρά Φροσύνης αστική φορεσιά – Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Εικόνα 2: Γιαννιώτικο χρυσοκέντητο Πιρπιρί 19ου αιώνα Μουσείο Αλή Πασά Εικόνα 3: Μαξιλάρι με συρμακέσικη βελονιά - Μουσείο Μπενάκη

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους