Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Σήμερα είπα να ξεκινήσω τις αναρτήσεις που λέγαμε σχετικά με τις καλλιτεχνικές περιόδους, τα ρεύματα και τα κινήματα.

Πριν μιλήσουμε για τον Ιμπρεσιονισμό, τον Σουρεαλισμό, τον Ντανταϊσμό και τα υπόλοιπα μεγάλα καλλιτεχνικά κινήματα, θα ήταν καλό να γυρίσουμε αρκετούς αιώνες πίσω και να γνωρίσουμε μια εποχή που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβανόταν τον κόσμο, τη φύση, τη γνώση και φυσικά την Τέχνη.

Αυτή η εποχή είναι η Αναγέννηση.

Θα μπορούσα κάλλιστα σ' αυτή την ανάρτηση να δώσω τον τίτλο της εποχής που ο άνθρωπος βρέθηκε στο κέντρο της Τέχνης. Η Αναγέννηση ήταν μια ευρύτερη πνευματική, πολιτιστική και καλλιτεχνική ανανέωση που επηρέασε την Ευρώπη και έθεσε τις βάσεις για πολλές από τις εξελίξεις που ακολούθησαν.

Η λέξη Αναγέννηση προέρχεται από την ιδέα της της ανανέωσης και της επαναφοράς κάτι παλαιότερου.

Ο όρος αντιστοιχεί στην Ιταλική λέξη Rinascimento και στη γαλλική Renaissance.

Αυτό που αναγεννιόταν ήταν το ενδιαφέρον για τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, την επιστήμη, την αρχιτεκτονική και την Τέχνη τους.

Οι δημιουργοί της εποχής άρχισαν να μελετούν ξανά τα αρχαία πρότυπα και σίγουρα όχι με σκοπό να τα αντιγράψουν, αλλά για να αντλήσουν από αυτά γνώσεις και ιδέες ώστε να δημιουργήσουν κάτι νέο βασισμένοι σ' αυτά.

Ως γνωστόν η Αναγέννηση ξεκίνησε στην Ιταλία, κυρίως στη Φλωρεντία, κατά τον 14ο αιώνα και εξαπλώθηκε σταδιακά στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η περίοδος της ακμής της τοποθετείται κυρίως στον 15ο και 16ο αιώνα.

Εδώ θα ήταν καλό να αναφέρω ότι κατά τον Μεσαίωνα, η Ευρωπαϊκή Τέχνη είχε σε μεγάλο βαθμό θρησκευτικό χαρακτήρα.

Οι περισσότερες καλλιτεχνικές δημιουργίες συνδέονταν με την Εκκλησία, τη Χριστιανική πίστη και τη διδασκαλία της θρησκείας.

Ακολούθησε η εποχή που οι τότε λόγιοι μελέτησαν ξανά τα αρχαία Ελληνικά και Ρωμαϊκά κείμενα, αναζητώντας γνώσεις στη φιλοσοφία, την ιστορία και τις επιστήμες.

Ήταν μια πνευματική τάση που έδινε ιδιαίτερη σημασία στον άνθρωπο, στην παιδεία, στη λογική και στις ανθρώπινες δυνατότητες.

Πλούσιες οικογένειες, ηγεμόνες και θρησκευτικοί "οργανισμοί" χρηματοδοτούσαν έργα και προστάτευαν τουςδημιουργούς.

Η τυπογραφία με την εξάπλωση της τον 15ο αιώνα βοήθησε και αυτή αρκετά στην διάδοση της γνώσης και των ιδεών.

Έτσι φτάσαμε σ' ένα σημείο που δημιουργήθηκε ένα νέο περιβάλλον εντελώς διαφορετικό απ' αυτό του Μεσαίωνα, μέσα στο οποίο η Τέχνη μπορούσε να εξελιχθεί με διαφορετικό τρόπο.

Αν θα θέλαμε να μπούμε στην διαδικασία αναγνώρισης ενός έργου που ανήκει στην περίοδο της Αναγέννησης, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας πέντε, έξι, βασικά χαρακτηριστικά.

Οι καλλιτέχνες άρχισαν να μελετούν συστηματικά το ανθρώπινο σώμα, τους μυς, τις αναλογίες, τις κινήσεις και τις εκφράσεις του προσώπου σε αντίθεση με τον προηγούμενο συμβολικό τρόπο απεικόνισης των μορφών και προσπαθούσαν να τις κάνουν να μοιάζουν με πραγματικούς ανθρώπους.

Στα έργα της Αναγέννησης ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι και αυτό που ονομάζουμε γραμμική προοπτική.

Αναμφίβολα είναι μια από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ιστορία της ζωγραφικής.

Για να το γράψω όσο πιο απλά γίνεται, η γραμμική προοπτική είναι μια μαθηματική μέθοδος που επιτρέπει στον ζωγράφο να δημιουργεί την ψευδαίσθηση του βάθους πάνω σε μια επίπεδη επιφάνεια.

Με ακόμα πιο απλά λόγια, κάνει σ' ένα πίνακα ζωγραφικής, να φαίνεται ότι μέσα του υπάρχει ένας πραγματικός χώρος, με κοντινά και μακρινά αντικείμενα.

Πολλοί θα έχετε ακούσει το σημείο φυγής, που είναι το σημείο όπου οι παράλληλες γραμμές φαίνεται να συγκλίνουν.

Οι καλλιτέχνες όπως προανέφερα, άρχισαν να μελετούν το ανθρώπινο σώμα με μεγαλύτερη επιστημονική ακρίβεια, με έμφαση στους μύες, στην κίνηση ώστε να μπορέσουν να αποδώσουν όσο πιο πειστικά γινόταν το ανθρώπινο σώμα, τόσο στην ζωγραφική όσο και στη γλυπτική.

Μια άλλη προσπάθεια που έκαναν ήταν να δημιουργήσουν στα έργα τους όγκο, βάθος και την αίσθηση της πραγματικότητας.

Σ' αυτή την προσπάθεια τους βοήθησε η χρήση του φωτός και της σκιάς, που απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία.

Νομίζω ότι καλό θα ήταν να γνωρίζουμε δύο τεχνικές που αφορούν το φως και την σκιά όπως, την Chiaroscuro και Sfumato.

Η πρώτη, βασίζεται στην έντονη αντίθεση ανάμεσα στο φως και τη σκιά, ο καλλιτέχνης τα χρησιμοποιεί για να δώσει στα αντικείμενα όγκο, βάθος και δραματικότητα, ώστε να κάνει τις μορφές του έργου να μοιάζουν πιο τρισδιάστατες.

Για παράδειγμα, όταν βλέπουμε ένα πρόσωπο σ' ένα πίνακα να φωτίζεται έντονα η μία πλευρά, ενώ η άλλη μένει στη σκιά, μας δημιουργείται η αίσθηση ότι το πρόσωπο προβάλλει μέσα από το σκοτάδι.

Στην δε Sfumato, ο καλλιτέχνης δημιουργεί πολύ απαλές σχεδόν ανεπαίσθητες μεταβάσεις ανάμεσα στα χρώματα, το φως και τη σκιά, χωρίς να αφήνει έντονες γραμμές.

Οι μορφές δηλαδή δεν έχουν αυστηρά περιγράμματα, αλλά μοιάζουν να χάνονται απαλά μέσα στο φως και την ατμόσφαιρα. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν ένας από τους καλλιτέχνες που την ανέπτυξε σε εξαιρετικό βαθμό και ως παράδειγμα θα φέρω τη Μόνα Λίζα, όπου τα χαρακτηριστικά του προσώπου της και το περίφημο χαμόγελο δεν έχουν σκληρά περιγράμματα.

Ας θυμόμαστε για αυτές της δύο τεχνικές, Chiaroscuro έντονη αντίθεση φωτός και σκιάς, ενώ Sfumato, απαλή μετάβαση χρωμάτων από το ένα στο άλλο.

Ας περάσουμε τώρα, στην τάση επιστροφής στην αρχαιότητα, οπου η αρχαία Ελληνική και Ρωμαϊκή Τέχνη αποτέλεσε σημαντική πηγή έμπνευσης.

Οι καλλιτέχνες δεν μελέτησαν μόνο την αρχαία γλυπτική, την αρχιτεκτονική, τις αναλογίες αλλά και τη μυθολογία.

Επανέφεραν μορφές και θέματα της αρχαιότητας, δίνοντας τους μια νέα καλλιτεχνική ζωή.

Αξίζει να αναφέρω και μια άλλη σημαντική αλλαγή κατά την περίοδο της Αναγέννησης, αυτή που ο καλλιτέχνης δεν θεωρούνταν πλέον μόνο ικανός ως τεχνίτης, αλλα αναγνωριζόταν όλο και περισσότερο ως άνθρωπος με πνευματικές και επιστημονικές γνώσεις.

Σ' αυτό βοήθησαν η παρατήρηση της φύσης, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, η φιλοσοφία και η ανατομία που έγιναν σημαντικά εργαλεία του.

Θα κλείσω εδώ το πρώτο μέρος και θα αναφερθώ στο δεύτερο μέρος, τόσο στους σημαντικούς εκπροσώπους αυτής της περιόδου, όσο και στα έργα τους.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους