#TIFF67 Καλώς ήρθατε στην έρημο: το μεγάλο αφιέρωμα του Φεστιβάλ επιμέλεια-σύνταξη: Αλέξης Δερμεντζόγλου-Μάριος Αμαξόπουλος Η έρημος είναι ένα σκηνικό που μας έχει χαρίσει αξέχαστα κινηματογραφικά...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου, το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ανοίγει τις πόρτες του στην έρημο, με ξεναγό έναν δημιουργό που την έχει περπατήσει όσο λίγοι. Τον Γαλικιανό Όλιβερ Λάσε.

Ο σκηνοθέτης του Sirāt - της ταινίας που συντάραξε τις Κάννες, κέρδισε το Βραβείο της Επιτροπής και έφτασε ως τις υποψηφιότητες των Όσκαρ για Διεθνή Ταινία και Ήχο - δεν είναι ξένος στην πόλη.

Εδώ, στην 60ή διοργάνωση, πήρε τον Χρυσό Αλέξανδρο με το αποκαλυπτικό «Θα ’ρθει η φωτιά». Επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη ως guest curator για το αφιέρωμα «Καλώς ήρθατε στην έρημο» και διαλέγει 17 ταινίες από το 1930 ως σήμερα, ανάμεσα σε κλασικά έργα και ξεχασμένα διαμάντια.

Η έρημος, σε αυτή τη διαδρομή, δεν είναι απλώς σκηνικό.

Είναι καθρέφτης της μοναξιάς, της αντοχής, της ανάγκης του ανθρώπου να χαθεί για να βρεθεί.

Ένας τόπος σχεδόν αχαρτογράφητος, όπου ο χρόνος διαστέλλεται και η φύση μιλά πιο δυνατά από κάθε λέξη.

Δύο μεγάλα αριστουργήματα στέκουν σαν φάροι μέσα στο τοπίο του αφιερώματος.

Η πρώτη είναι «Ο Λόρενς της Αραβίας» (1962) του Ντέιβιντ Λιν, το έπος των επτά Όσκαρ. Ο Πήτερ Ο’ Τουλ ενσαρκώνει έναν άνθρωπο που η έρημος τον ανυψώνει και τον καταπίνει την ίδια στιγμή.

Ήρωας και ξένος, οραματιστής και αιχμάλωτος του ίδιου του μύθου του.

Να τη δει κανείς σε μεγάλη οθόνη είναι μαγικό, σχεδόν απαραίτητο.

Η δεύτερη είναι το «Στάλκερ» (1979) του Αντρέι Ταρκόφσκι.

Εδώ η έρημος δεν έχει ήλιο που καίει, έχει νερό που στάζει, σκουριά και σιωπή.

Η «Ζώνη» είναι μια ερημιά της ψυχής, όπου τρεις άνθρωποι προχωρούν προς ένα δωμάτιο που εκπληρώνει την πιο μύχια επιθυμία. Ο Ταρκόφσκι κινηματογραφεί την πίστη και την αμφιβολία με τον ρυθμό μιας προσευχής, και το «Στάλκερ» παραμένει, δεκαετίες μετά, πηγή έμπνευσης για γενιές δημιουργών σε όλο τον κόσμο.

Γύρω τους, ένας αστερισμός από ταινίες που αξίζουν την προσοχή μας. «Το γυμνό νησί» του Κανέτο Σίντο, ο καυστικός «Σιμών της Ερήμου» του Μπουνιουέλ, το «Easy Rider» του Ντένις Χόπερ, η παραισθησιογόνα «Fata Morgana» του Χέρτζογκ, η «Περιπλάνηση» του Νίκολας Ρεγκ, το σπάνια προβεβλημένο «Wake in Fright» του Τεντ Κότσεφ, το «Beau Travail» της Κλερ Ντενί, το «Highway» του Σεργκέι Ντβορτσεβόι, το «143 Rue du désert» του Χασέν Φερχανί, αλλά και τα Mimosas και Sirāt του ίδιου του Λάσε.

Η έρημος δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα για όλους τους παραπάνω δημιουργούς.

Είναι ένα άδειο κάδρο και κάθε μεγάλος σκηνοθέτης το γεμίζει με τη δική του σημειολογία. Στον Ντέιβιντ Λιν, η έρημος είναι ο χρόνος.

Ο άνεμος σβήνει τα ίχνη του, η άμμος σκεπάζει πολέμους και φιλοδοξίες και ό,τι είναι ανθρώπινο μοιάζει προσωρινό.

Η ίδια η ταινία ανοίγει με τον θάνατο του ήρωά της και όλο το έπος που ακολουθεί είναι χρόνος που έχει ήδη περάσει. Στον Μικελάντζελο Αντονιόνι, η έρημος είναι μοναξιά.

Στο «Ζαμπρίσκι Πόιντ» (1970) δύο νέοι ξεφεύγουν από τον θόρυβο της καταναλωτικής Αμερικής και συναντιούνται στην Κοιλάδα του Θανάτου, σε ένα τοπίο που αδιαφορεί εξίσου για την επανάσταση, το χρήμα και τον έρωτα.

Το περίφημο όργιο στους αμμόλοφους, με τα δεκάδες σώματα που ξεπροβάλλουν από τη σκόνη, δεν είναι παρά μια φαντασίωση: η πιο πολυπληθής μοναξιά που γυρίστηκε ποτέ.

Στο «Easy Rider» (1969), η έρημος είναι θάνατος.

Οι ανοιχτοί ορίζοντες της αμερικανικής Δύσης, που οι ήρωες διασχίζουν με τις μηχανές τους, μοιάζουν με υπόσχεση απόλυτης ελευθερίας, όμως ο Ντένις Χόπερ γυρίζει ένα ρέκβιεμ.

Το τέλος θα τους βρει μακριά από την έρημο, αλλά την κουβαλούν ήδη μαζί τους, καθώς το τοπίο που διέσχισαν ήταν το νεκροταφείο του αμερικανικού ονείρου.

Στη «Fata Morgana» του Χέρτζογκ, η Σαχάρα είναι Δημιουργία, η πρώτη μέρα ενός κόσμου που τρέμει σαν οφθαλμαπάτη.

Στον «Σιμών της Ερήμου» ο Μπουνιουέλ την κάνει πειρασμό, με τον ασκητή στην κορυφή του στύλου και τον Διάβολο να τον επισκέπτεται με τη μορφή της Σίλβια Πινάλ.

Στο «Vanishing Point» του Ρίτσαρντ Σαραφιάν είναι φυγή, μια ευθεία γραμμή χωρίς επιστροφή.

Στην «Περιπλάνηση» του Ρεγκ είναι μύηση, στο «Wake in Fright» κατάπτωση.

Στο «Beau Travail» είναι ο καταπιεσμένος πόθος, που βράζει κάτω από τον καυτό ήλιο, ενώ στο «Meek’s Cutoff» της Κέλι Ράικαρντ είναι αμφιβολία, ένας δρόμος που κανείς δεν ξέρει πού οδηγεί. Στον Λάσε, τέλος, η έρημος είναι κόλαση, και το λέει ήδη ο τίτλος.

Sirāt, στην ισλαμική παράδοση, είναι η γέφυρα που περνά πάνω από την κόλαση για να φτάσει στον παράδεισο.

Η έρημος όμως δεν θα μείνει μόνο στη μεγάλη οθόνη.

Στην είσοδο του λιμανιού, το Δυτικό Φυλάκιο μεταμορφώνεται σε έρημο γεμάτη άμμο, για να φιλοξενήσει την πολυμεσική έκθεση με τίτλο “Δεν θα μας βρουν;” (Will they find us not?), η οποία περιλαμβάνει ένα slide show και εμπειρίες εικονικής πραγματικότητας.

Παράλληλα στην Αποθήκη Β1 του λιμανιού, το MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών μεταμορφώνεται σε τοπίο ερήμου.

Εκεί φιλοξενείται η τρικάναλη βίντεο-εγκατάσταση του Λάσε «HU/هُوَ.

Dance as if no one were watching you», παραγωγή του Μουσείου Reina Sofia, με ηχοτοπίο του Κανγκντίνγκ Ρέι.

Ναοί, ηχεία και σώματα που χορεύουν κάτω από έναν αμείλικτο ήλιο, σε εικόνες που ο Λάσε γύρισε πριν από μια δεκαετία περίπου στο Ιράν. Το HU, στα αραβικά, είναι η πρώτη θεϊκή πνοή, ο υπότιτλος, ένας στίχος του Ρουμί που γίνεται εικόνα.

Το ταξίδι συμπληρώνουν μία ανοιχτή συζήτηση με τον σκηνοθέτη Όλιβερ Λάσε, τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στις 11:00 στην αίθουσα Πάυλος Ζάννας και η δίγλωσση έκδοση Welcome to the Desert, με πρωτότυπες αναλύσεις αλλά και κείμενα που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά.

Ακολουθούν 34 ταινίες, επιλογές του Αλέξη Δερμεντζόγλου, κατά χρονολογική σειρά, που διεξάγονται στην απεραντοσύνη της ερήμου. 1. «Σαχάρα» (1943) του Ζόλταν Κόρντα 2. «Ο θησαυρός της Σιέρα Μάντρε» (1948) του Τζον Χιούστον 3. «Το τελευταίο ατού» (1951) του Μπίλυ Γουάιλντερ 4. «Το μεροκάματο του τρόμου» (1953) του Ανρί Ζορζ Κλουζό 5. «Η αιχμάλωτος της ερήμου» (1956) του Τζον Φορντ 6. «Πικρή νίκη» (1957) του Νίκολας Ρέι 7. «Ο Λόρενς της Αραβίας» (1962) του Ντέιβιντ Λιν 8. «100.000 δολάρια στον ήλιο» (1964) του Ανρί Βερνέιγ 9. «Η γυναίκα της άμμου» (1964) του Χιρόσι Τεσιγκαχάρα 10. «Ο λόφος» (1965) του Σίντνεϊ Λουμέτ 11. «Η πτήση του Φοίνικα» (1965) του Ρόμπερτ Όλντριτς 12. «Οι επαγγελματίες» (1966) του Ρίτσαρντ Μπρουκς 13. «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος» (1966) του Σέρτζιο Λεόνε 14. «El Topo» (1970) του Αλεχάντρο Γιοντορόφσκι 15. «Ζαμπρίσκι Πόιντ» (1970) του Μικελάντζελο Αντονιόνι 16. «Οι γύπες πετούν χαμηλά» (1970) του Ντον Σίγκελ 17. «Περιπλάνηση» (1971) του Νίκολας Ρεγκ 18. «Φέρτε μου το κεφάλι του Αλφρέντο Γκαρσία» (1974) του Σαμ Πέκινπα 19. «Επάγγελμα ρεπόρτερ» (1975) του Μικελάντζελο Αντονιόνι 20. «Το λιοντάρι της ερήμου» (1980) του Μουσταφά Ακάντ 21. «Και οι θεοί τρελάθηκαν» (1980) του Τζέιμι Ούις 22. «Παρίσι, Τέξας» (1984) του Βιμ Βέντερς 23. «Καφέ Μπαγκντάντ» (1987) του Πέρσι Άντλον 24. «Τσάι στη Σαχάρα» (1990) του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι 25. «Θέλμα και Λουίζ» (1991) του Ρίντλεϊ Σκοτ 26. «Ο Άγγλος ασθενής» (1996) του Άντονι Μινγκέλα 27. «Τρεις ήρωες» (1999) του Ντέιβιντ Ο. Ράσελ 28. «Gerry» (2002) του Γκας Βαν Σαντ 29. «Σύριζα» (2005) του Σαμ Μέντες 30. «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους» (2007) των Τζόελ και Ίθαν Κοέν 31. «Θα χυθεί αίμα» (2007) του Πολ Τόμας Άντερσον 32. «The Hurt Locker» (2008) της Κάθριν Μπίγκελοου 33. «127 ώρες» (2010) του Ντάνι Μπόιλ 34. «Mad Max: Ο δρόμος της οργής» (2015) του Τζορτζ Μίλερ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους