Ο Γρύλλος και ο Οδυσσέας του Πλούταρχου. 📖 Τον Οδυσσέα τον γνωρίζουμε μέσα από την Οδύσσεια. Ο Πλούταρχος (περ. 46–120 μ.Χ.), στον διάλογο Περὶ τοῦ τὰ ἄλογα λόγῳ χρῆσθαι, γνωστό και ως Γρύλλος, μας...

Πλήρες Κείμενο:

Ο Γρύλλος και ο Οδυσσέας του Πλούταρχου. 📖 Τον Οδυσσέα τον γνωρίζουμε μέσα από την Οδύσσεια. Ο Πλούταρχος (περ. 46–120 μ.Χ.), στον διάλογο Περὶ τοῦ τὰ ἄλογα λόγῳ χρῆσθαι, γνωστό και ως Γρύλλος, μας μεταφέρει στο νησί της Κίρκης, όπου ο Οδυσσέας, επιχειρεί να πείσει έναν από τους μεταμορφωμένους συντρόφους του να επιστρέψει στην ανθρώπινη μορφή.

Ο σύντροφος του όμως Γρύλλος, που έχει μεταμορφωθεί σε χοίρο, αρνείται και υπερασπίζεται τη ζωή των ζώων.

Μέσα από την αντιπαράθεση τους, ο Πλούταρχος θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: Μήπως η ικανότητα του ανθρώπου να σκέφτεται δεν τον καθιστά αυτομάτως ανώτερο σε αρετή και σοφία; Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί ελεύθερη απόδοση και σύνθεση των βασικών ιδεών του διαλόγου, όχι κατά λέξη μετάφραση. 📍Η ανθρώπινη υπεροχή Οδυσσέας: Γρύλλε, ήρθα να σε ελευθερώσω από τη μορφή του ζώου και να σε επαναφέρω στην ανθρώπινη φύση σου.

Δεν επιθυμείς να ξαναγίνεις αυτό που ήσουν; Γρύλλος: Και ποιος σου είπε πως η αλλαγή της μορφής μου αποτελεί συμφορά; Γιατί θεωρείς αυτονόητο πως η ανθρώπινη ζωή είναι ανώτερη; Οδυσσέας: Επειδή ο άνθρωπος διαθέτει λογική, γλώσσα και πολιτισμό.

Μπορεί να αναζητά τη γνώση και να διακρίνει το δίκαιο από το άδικο. Γρύλλος: Διαθέτει, πράγματι, αυτές τις δυνατότητες.

Τις χρησιμοποιεί, όμως, όπως θα έπρεπε; Πόσοι άνθρωποι γνωρίζουν το δίκαιο και πράττουν το άδικο; Πόσοι μιλούν για αρετή και παραδίδονται στην απληστία, στη φιλοδοξία και στα πάθη τους; Μη συγχέεις την ικανότητα με την πραγμάτωσή της.

Το ότι μπορείς να σκέφτεσαι δεν σημαίνει πως σκέφτεσαι σωστά, όπως και το ότι γνωρίζεις το καλό δεν σημαίνει πως το εφαρμόζεις. 📍 Η ανδρεία και η εγκράτεια. Οδυσσέας: Ο άνθρωπος, ωστόσο, διαθέτει ανδρεία και εγκράτεια.

Μπορεί να υπερνικά τον φόβο και να συγκρατεί τις επιθυμίες του. Γρύλλος: Ας εξετάσουμε πρώτα την ανδρεία σου.

Σε αποκαλούν ήρωα, αλλά συχνά καταφεύγεις στην πανουργία και στην εξαπάτηση για να νικήσεις τους αντιπάλους σου.

Είναι κάθε νίκη απόδειξη αρετής; Οδυσσέας: Η εξυπνάδα και η στρατηγική είναι απαραίτητες για την επιβίωση. Γρύλλος: Δεν το αρνούμαι.

Αλλά άλλο η εξυπνάδα και άλλο η αρετή.

Και ως προς την εγκράτεια, κοίτα τους ανθρώπους.

Δεν αρκούνται σε όσα χρειάζονται.

Επιδιώκουν ολοένα περισσότερα αγαθά, πλούτη, απολαύσεις και εξουσία.

Ακόμη κι όταν ικανοποιούν τις επιθυμίες τους, γεννούν αμέσως καινούργιες.

Τα ζώα, αντίθετα, όταν ικανοποιήσουν τις φυσικές τους ανάγκες, μπορούν να αναπαυθούν.

Δεν χρειάζονται διαρκώς νέα αποκτήματα για να αισθανθούν πως η ζωή τους έχει αξία. Οδυσσέας: Θα ισχυριστείς, λοιπόν, πως τα ζώα είναι σοφότερα από τους ανθρώπους; Γρύλλος: Θα ισχυριστώ πως η σοφία δεν αποδεικνύεται από τα μεγάλα λόγια, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο ζούμε. 📍Η γνώση της φύσης. Οδυσσέας: Ο άνθρωπος, όμως, αναπτύσσει επιστήμες, κατασκευάζει εργαλεία και οργανώνει κοινωνίες.

Τα ζώα ενεργούν κυρίως από ένστικτο. Γρύλλος: Και όμως, τα ζώα γνωρίζουν πώς να εξασφαλίζουν την τροφή τους, να προστατεύονται από κινδύνους, να φροντίζουν τα μικρά τους και να προσαρμόζονται στις συνθήκες της ζωής τους.

Η φύση έχει προικίσει κάθε είδος με διαφορετικές ικανότητες.

Δεν μπορείς να απαιτείς από όλα τα πλάσματα να σκέφτονται όπως ο άνθρωπος, για να αναγνωρίσεις την αξία τους. Οδυσσέας: Μα ο άνθρωπος μπορεί να αναζητά τις αιτίες των πραγμάτων και να εξετάζει τις πράξεις του. Γρύλλος: Αυτή είναι μια σημαντική δυνατότητα.

Μπορεί, όμως, να χρησιμοποιεί τη λογική του όχι μόνο για να ανακαλύπτει την αλήθεια, αλλά και για να δικαιολογεί τις αδυναμίες του.

Ο άνθρωπος μπορεί να γνωρίζει περισσότερα και να ζει χειρότερα.

Μπορεί να κατανοεί το καλό και να επιλέγει το κακό.

Αν η γνώση δεν τον βοηθά να γίνει καλύτερος, τότε δεν έχει ακόμη κατακτήσει τη σοφία. 📍Η ανθρώπινη φύση και το θείο. Οδυσσέας: Παρά τα επιχειρήματά σου, εξακολουθώ να πιστεύω πως η ανθρώπινη φύση είναι ανώτερη.

Ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να φιλοσοφεί, να αναζητά το θείο και να διακρίνει την αρετή. Γρύλλος: Δεν αρνούμαι τις δυνατότητές σου.

Αμφισβητώ την πεποίθησή σου πως αυτές σε καθιστούν αυτομάτως ανώτερο.

Πες μου, Οδυσσέα, είναι σοφός όποιος μιλά για τη σοφία, δίκαιος όποιος γνωρίζει τους νόμους ή ενάρετος όποιος διακηρύσσει την αρετή; Οδυσσέας: Όχι.

Η αξία ενός ανθρώπου φαίνεται από τις πράξεις του. Γρύλλος: Τότε συμφωνούμε περισσότερο απ' όσο νομίζεις.

Γιατί αυτό ακριβώς σου λέω από την αρχή.

Η μορφή σου δεν αποτελεί απόδειξη της αρετής σου, όπως και η δική μου μορφή δεν αποδεικνύει πως στερούμαι κάθε σοφίας.

Εσύ θέλεις να με επαναφέρεις στην ανθρώπινη κατάσταση επειδή τη θεωρείς ανώτερη.

Εγώ σου ζητώ να εξετάσεις αν εκείνο που ονομάζεις ανωτερότητα ανταποκρίνεται πράγματι στον τρόπο με τον οποίο ζεις. Ο Οδυσσέας βρίσκεται πλέον απέναντι σε έναν συνομιλητή που, παρότι έχει τη μορφή ζώου, αμφισβητεί με επιχειρήματα την ανθρώπινη υπεροψία. Ο Γρύλλος δεν αποδέχεται πως η επιστροφή στην προηγούμενη μορφή του αποτελεί αυτονόητα ευεργεσία.Επίλογος Ο Πλούταρχος δεν επιχειρεί απλώς να αποδείξει πως τα ζώα είναι ανώτερα από τους ανθρώπους.

Με τη φωνή του Γρύλλου, αμφισβητεί την αντίληψη πως η λογική και ο πολιτισμός εξασφαλίζουν αυτομάτως την ηθική υπεροχή.

Η ουσία του διαλόγου βρίσκεται στη διάκριση ανάμεσα στη γνώση και στη σοφία, ανάμεσα στην ικανότητα και στην αρετή.

Ο άνθρωπος μπορεί να σκέφτεται, να δημιουργεί και να φιλοσοφεί, αλλά παραμένει υπόλογος για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τις δυνατότητές του.

Δεν αρκεί να διαθέτουμε λογική για να θεωρούμαστε ανώτεροι. Χρειάζεται να αποδεικνύουμε την αξία της μέσα από τις πράξεις μας.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους