Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ: ΝΕΦΕΛΕΣ της ΒΑΣΩΣ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ (μόνο η εικόνα είναι από ΑΙ) Οι Νεφέλες, φίλες και φίλοι, παρουσιάστηκαν από τον Αριστοφάνη στα Διονύσια του 423.

Αυτές που έφτασαν ως εμάς, είναι από διασκευή του έργου που παίχτηκε τότε.

Το έργο είχε αποτύχει και ο δημιουργός του το πήρε κατάκαρδα. Ο Αριστοφάνης ξαναδούλεψε αργότερα τις Νεφέλες, χωρίς όμως να τις ανεβάσει στη σκηνή με τη νέα τους μορφή. Οι Νεφέλες στην ελληνική μυθολογία, ήταν θεότητες της φύσης και νύμφες των νεφών.

Κουβαλούσαν το νερό σε σύννεφα στάμνες σαν βροχή και γέμιζαν ποτάμια και λίμνες.

Στο έργο οι Νεφέλες παρουσιάζονται σαν χορός – θεότητες που καθοδηγούν το Σωκράτη.

Χορός: «Αθηναίοι μας αδικείτε κι έχουμε παράπονα: άλλος θεός αυτή την πόλη δεν την ωφελεί κανείς, όσο εμείς, κι είμαστε οι μόνες θεότητες που ούτε σπονδές ούτε και θυσίες ποτέ μας είδαμε από σας, ενώ σας φυλάμε.

Αν πάει να γίνει μια εκστρατεία παράλογη, ρίχνουμε ή βροντή ή ψιχάλα.

Στρατηγό όταν βγάζατε το θεομίσητο εκείνο τομαρά, τα φρύδια εμείς τα σουφρώναμε αγριεμένες.

Κι έπεσε αστραπόβροντο, η σελήνη απ΄ τη γραμμή της έφευγε, το φτίλι του μέσα του το ρούφηξε όλο ο ήλιος κι είπε πως για σας πια δεν θάφεγγε, αν γινόταν στρατηγός ο Κλέωνας.

Μα τον θέλατε και βγήκε.

Λένε για την πόλη αυτή στραβοκέφαλη πως είναι, κι όμως τα στραβά που εσείς κάνετε οι θεοί απ΄ την άλλη τα γυρίζουν σε καλό.

Αν ο Κλέωνας, τέτοιος γλάρος, σε δωροδοκίες πιαστεί ή να κλέβει κι ο λαιμός του μες στο φάλαγγα κλειστεί, όσα λάθη έχετε κάμει, σαν που πάντα γίνεται, και για σας και για την πόλη θα γυρίσουν σε καλό.» Ο γεωργός Στρεψιάδης πήρε γυναίκα από πολύ ανώτερη κοινωνική τάξη, κι ο γιος του ο Φειδιπίπδης έχει μεγάλη ιδέα γι΄ αυτή του την καταγωγή και για το αριστοκρατικό του όνομα, αγαπά την ιππασία και κοντεύει να καταστρέψει το γέρο πατέρα του.

Αυτός, ύστερα από μια άυπνη νύχτα δεν βρίσκει παρά μια μόνη σωτηρία.

Ο γιος του θα πάει στο σπιτάκι των σοφών, στο διπλανό φροντιστήριο, για να μάθει την τέχνη να κερδίζει δίκες, δίκαια ή άδικα.

Ο νεαρός όμως δεν θέλει να έχει καμιά σχέση με αυτούς τους ανθρώπους, έναν Σωκράτη ή έναν Χαιρεφώντα (επιστήθιος φίλος και οπαδός του Σωκράτη, ο οποίος ήταν ξεχωριστός σαν άνθρωπος και είχε δημοκρατικές ιδέες). Στις Νεφέλες, παρουσιάζεται χλωμός και υποσιτισμένος και ίσως να ήταν έτσι και στην πραγματικότητα.

Αντί του γιου του, που δεν θέλει, πηγαίνει ο ίδιος ο Στρεψιάδης για να μάθει την τέχνη των σοφιστών.

Εκεί, ο Αριστοφάνης , βάζει ένα ψύλλο να τσιμπά το φρύδι του Χαιρεφώντα και μετά να πηδά στο κεφάλι του Σωκράτη. Ο Σωκράτης για να μετρήσει πόσα δικά του βήματα μπορεί να πηδήξει ένας ψύλλος, έλιωσε λίγο κερί, βούτηξε μέσα τα πόδια του ψύλλου, κι όταν το κερί πάγωσε, έφτιαξε μικροσκοπικά παπούτσια.

Στη συνέχεια έβγαλε τα παπούτσια από τον ψύλλο και τα χρησιμοποίησε σαν μονάδα μέτρησης για την ακριβή απόσταση του άλματος. Ο Σωκράτης από την κρεμαστή ψωμοθήκη παρατηρεί τον ήλιο, και ο Στρεψιάδης με την κουταμάρα του προκαλεί το γέλιο.

Όταν τον ρωτούν τι θέλει να μάθει λέει: «Μια Θεσσαλή μάγισσα αν αγοράσω και τη βάλω να κατεβάσει νύχτα το φεγγάρι και σε μια στρογγυλή το κλείσω θήκη, σαν καθρέφτη, και μέσα το φυλάω, αν δεν προβάλει πουθενά το φεγγάρι δεν θα πληρώσω τόκους.» Έτσι, έρχεται ο γιος του ο Φειδιππίδης και για να τον διδάξουν του δείχνουν τον διαγωνισμό ανάμεσα στον Δίκαιο και τον Άδικο Λόγο, ανάμεσα στους εκπροσώπους των δίκαιων υποθέσεων και των άδικων.

Στο φροντιστήριο τον πηγαίνει ο πατέρα τους ο Στρεψιάδης και λέει στους σοφιστές: «Τους Λόγους σας τους δυο να μάθει, εκείνον το δυνατό, και τον αδύνατο όμως, που υποστηρίζει το άδικο, κι ωστόσο νικά.

Αν αυτό δεν γίνεται, να μάθει το άδικο οπωσδήποτε». Λέει ο άδικος Λόγος: «Εμένα Λόγο αδύνατο στα ερευνητήρια μέσα με ονόμασαν. Γιατί; Γιατί τη σκέψη εγώ είχα πρώτος πάντα να λέω τα΄ αντίθετα στους νόμους και στο δίκιο.

Κι από χρυσάφι πιο ακριβό είναι αυτό, να υποστηρίζεις εκείνο που είναι αδύνατο κι όμως να βγαίνεις πρώτος.» Στρεψιάδης: «Δίδασκε, παίδευέ τον.

Να κοιτάξεις σαν δίκοπο σπαθί να μου τον κάμεις.

Δίκες μικρές να κόβει η μια μασέλα, κι άλλη του μεγάλες υποθέσεις… Ω κατεργαριά, ω αφέντρα του κόσμου. Ζήτω! Κι απ΄ όποια θέλεις δίκη, μπορείς να ξεγλιστράς». Άδικος λόγος: «Έννοια σου κι άξιος σοφιστής θα γίνει.» Τώρα ο Φειδιππίδης βρίσκεται στο κατάλληλο σχολείο και εξελίσσεται τόσο περίφημα, που με τις τέχνες του γοητεύει τον γέρο και τον εμπνέει να αποκρούσει δυο αποκρουστικούς πιστωτές.

Πιστωτής: «Πες του γιου σου τα λαφτά μου να μου δώσει». Στρ: «Για πες μου αυτό: η θάλασσα έχει γίνει πιο πολύ τώρα απ΄ ό,τι ήταν πρώτα;» Πιστ: «Όχι μα το Δία.

Δεν θα ήταν λογικό να μεγαλώσει». Στρ: «Και πώς βρε κακομοίρη, αυτή, που τόσα ποτάμια όλο της ρίχνουν τα νερά τους, ποτέ δε μεγαλώνει κι εσύ θέλεις να κάμεις πιο πολλά τα χρήματά σου; Μακριά απ΄ το σπίτι γρήγορα, γκρεμίσου». Όμως στο τραπέζι μέσα στο σπίτι διχογνωμούν με τον ενθουσιασμό του νέου για τον Ευριπίδη , και τότε χτυπά – βαρύτατο, ανεξιλέωτο έγκλημα – ο γιος τον πατέρα.

Χάρη στη διδασκαλία που πήρε, είναι αρκετά επιδέξιος για να δικαιολογήσει την πράξη του σαν απόδοση αυτών που δέχτηκε παιδί από τον πατέρα του.

Φειδ: «Παιδί σαν ήμουν με χτυπούσες;» Στρ: « Μα ναι για το δικό σου το καλό». Φειδ::» Πες μου τότε την ίδια αγάπη εγώ για σε δεν είναι δίκιο να έχω και να σε δέρνω αφού είναι αυτό η αγάπη, το να δέρνεις;» Αμέσως μετά μετανιώνει και μαζί με τους ανθρώπους του βάζει φωτιά στο φροντιστήριο του Σωκράτη δηλ. των σοφιστών που πιστεύει ότι θόλωσαν το μυαλό του.

Φίλες και φίλοι, το έργο ονομάστηκε από τον χορό των Νεφελών.

Στην αρχή αυτά τα σύννεφα αποτελούν ένα κομμάτι υπέροχης ποίησης (λόγω περιορισμένου χώρου μόνο ένα μικρό απόσπασμα αναφέρεται), ύστερα όμως σαν θεότητες των ανθρώπων του φροντιστηρίου αποτελούν ένα κομμάτι διαφωτισμού, και σαν τέτοιο συνδέεται με κάθε λογής φυσικοφιλοσοφικές θεωρίες.

Στο τέλος όμως, υπογραμμίζουν την ηθική μεταστροφή και καυχιούνται με κάτι από την αισχυλική ευσέβεια: στην κατηγορία του Στρεψιάδη, ότι τάχα τον είχαν σπρώξει στην πονηρή του πράξη, αποκαλύπτουν βαθύ νόημα.

Έτσι κάνουν πάντα όταν βλέπουν έναν να βρίσκεται σε αμαρτωλό πάθος, για να πέσει και να μάθει στη συμφορά του να φοβάται τους θεούς.

Στρ: "Για σας Νεφέλες, τάπαθα εγώ τούτα, που κρέμασα από σας την τύχη μου όλη.» Κορ.

Χορού: «Δεν φταίμε εμείς, εσύ είσαι ο μόνος αίτιος, που ρίχτηκες σε πράγματα όχι τίμια.» Στρ: « Γιατί δεν μου το λέγατε όμως τότε, κι αφήσατε ένα γέρο ένα χωριάτη να πάρει ο νους του αέρα;» Κορ.

Χορού: «Πάντοτε έτσι κάνουμ΄ εμείς, σαν βλέπουμε κανένα που οι άτιμες δουλειές τ΄ αρέσουν, ώσπου σε συμφορά να πέσει και να μάθει νάχει των θεών το φόβο». Όσο για το Σωκράτη, τον οποίο ειδικά αυτή η κωμωδία παρωδεί, ο Αριστοφάνης τον χρησιμοποιεί στην γενική του επίθεση εναντίον του νέου τρόπου σκέψης, λόγου και παιδείας, που διέλυε το υγιές παλαιό και τον συσχέτιζε με την σοφιστική.

Αυτό ήταν εύκολο γιατί ο Σωκράτης εμφανιζόταν στην Αθήνα χωρίς διαχωρισμούς, σαν φορέας του ύποπτου νεωτερισμού, ενός τρόπου σκέψης, που όλα τα έβαζε σε αμφισβήτηση.

Όταν στην Απολογία του Πλάτωνα ο Σωκράτης δίνει ιδιαίτερη σημασία στις επιθέσεις της κωμωδίας, τότε επιτρέπεται να σκεφθούμε ότι αυτό που στα 423 ήταν ένα ανεύθυνο κωμικό αστείο, ύστερα από την καταστροφή της Αθήνας πήρε άλλη όψη. Ο Πλάτωνας κατάλαβε σωστά τον ποιητή και στην αξέχαστη τελική σκηνή του Συμποσίου τον ενώνει με το Σωκράτη, δείχνοντας πνευματική συγγένεια ανάμεσα στον ποιητή και τον φιλόσοφο.

Εξάλλου, προσεχτικές μελέτες των τελευταίων χρόνων επισήμαναν στο Σωκράτη των Νεφελών μια σειρά από χαρακτηριστικά που δεν είναι σοφιστικά, αλλά ακριβώς Σωκρατικά.

Χορός: «Ερεύνα, εξέταζε βαθιά, μαζέψου στον εαυτό σου.» Σας ευχόμαστε ένα όμορφο βράδυ και μια θαυμαστή εβδομάδα! ΠΗΓΕΣ: ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ «Οι Κωμωδίες του Αριστοφάνη», ALBIN LESKY «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας».

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους