Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΤΙ ΚΡΑΥΓΑΖΕΙ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΒΙΤΡΙΝΑ; «Μέσα απ’ της βιτρίνας τα θρύψαλα ακούω την ψυχή σου» Δ. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ Η πολιτική βία προκαλεί αμηχανία στη φιλελεύθερη δημοκρατία – συνιστά οδυνηρή ανορθογραφία.

Σε ένα θεσμικό περιβάλλον που δίνει προτεραιότητα στην έλλογη δράση, η βία, κατ’ αρχήν, δεν έχει θέση.

Στον πυρήνα της, η βία είναι η χωρίς επιχειρήματα ένσκοπη δράση, η οποία καταφεύγει στην υλική δύναμη για να πλήξει σωματικά ανθρώπους και/ή τους όρους διαβίωσής τους.

Στη δημοκρατία, επιδιώκουμε να ρυθμίζουμε τα κοινά κατά έλλογο τρόπο, και τούτο για να περιορίζουμε τη βία.

Σημαντικό επίτευγμα.

Προσοχή, όμως! Σε ένα έλλογο σύστημα, ο λόγος και οι δημόσιοι θεσμοί που τον διακονούν ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν εργαλειακά εις βάρος θεμελιωδών αξιών της πολιτικής κοινότητάς μας, όπως είναι η δικαιοσύνη.

Ξεσπάσματα βίας, τότε, δεν είναι ακατανόητα, έστω κι αν είναι έκνομα ή ανομιμοποίητα.

Μπορούμε να στηριχθούμε στον λόγο, γράφει η Χάνα Αρέντ, στο μέτρο που ο λόγος «αποκαλύπτει και δεν συγκαλύπτει». Αυτό που εξοργίζει είναι το «ομοίωμα της ορθολογικότητας» - να φαίνεται ότι οι κρατούντες υπηρετούν την ορθολογικότητα αλλά, στην ουσία, να την αναιρούν.

Δεν είναι ορθολογικό, παρατηρεί, να αντιμετωπίζεις με τον λόγο εκείνον που χρησιμοποιεί τον λόγο για να σε παγιδεύσει, όπως δεν είναι ορθολογικό να μη χρησιμοποιείς όπλο για να αυτοαμυνθείς.

Κάνει, όμως, μια κρίσιμη διάκριση: η βία είναι ανορθολογική όταν μετατρέπεται σε στρατηγική – όταν η ανορθογραφία γίνεται κανόνας.

Οι άνθρωποι κατακλύζονται από οργή όταν «έχουν λόγους να υποψιάζονται ότι οι συνθήκες θα μπορούσε να είναι διαφορετικές, αλλά δεν είναι», παρατηρεί η φιλόσοφος.

Σε ορισμένες περιστάσεις, γράφει, η βία «είναι ο μόνος τρόπος να επαναρρυθμιστεί η ζυγαριά της δικαιοσύνης», αναφέροντας ως παράδειγμα τον Μπίλι Μπάντ, στην ομώνυμη νουβέλα του Χέρμαν Μέλβιλ. Ο Μπάντ, ναυτικός σε βρετανικό πολεμικό πλοίο, αντιδρά βίαια και, άθελά του, σκοτώνει τον αρχιφύλακα που ψευδώς τον κατηγόρησε για συνωμοσία που απέβλεπε σε εξέγερση.

Μια τέτοια πράξη δεν είναι ανορθολογική, σημειώνει η Αρέντ∙ είναι κατανοητή.

Αν το βίαιο ξέσπασμα δεν είναι αυτομάτως ανορθολογική πράξη, καλούμαστε να το κατανοήσουμε.

Τον διαδηλωτή που συγκρούεται με την Αστυνομία και βανδαλίζει περιουσία, όπως συνέβη στις πρόσφατες ταραχές στη Γαλλία, μπορούμε να τον δούμε απλώς ως ταραξία που πρέπει να υποστεί τις συνέπειες του νόμου.

Ο αμιγώς κανονιστικός λόγος, όμως, είναι ανεπαρκής – ρυθμίζει αλλά δεν διαυγάζει.

Η παρεκτροπή, εκτός από κανονιστικά επιλήψιμη, είναι και φαινόμενο προς κατανόηση.

Η σύνθετη προσέγγιση κινείται σε δύο επίπεδα.

Στο ένα, με τον θεσμικό-κανονιστικό λόγο προστατεύουμε την εύτακτη συλλογικότητα.

Στο άλλο, με τον εξηγητικό-ερμηνευτικό λόγο αναγνωρίζουμε την αναθεωρησιμότητα του πλαισίου που συγκροτεί τη συλλογικότητα –ενδέχεται η λειτουργία των θεσμών να έχει διαφθαρεί τόσο, ώστε να μην υπηρετεί τις υποκείμενες θεσμικές αξίες και, συνεπώς, να πρέπει να αλλάξει.

Παραδόξως, το βίαιο ξέσπασμα αναγκάζει την κοινότητα να συζητήσει αυτό το οποίο απωθεί.

Ο κλασικός τρόπος κατανόησης μιμείται τον αιτιώδη λόγο των θετικών επιστημών – αναζητά τα «αίτια» των ταραχών σαν να ερευνά έκρηξη σε εργοστάσιο ή αεροπορικό δυστύχημα.

Η κυρίαρχη κλασική εξήγηση είναι ότι οι ανισότητες προκαλούν ταραχές.

Αν και επιβεβαιώνει την κοινή λογική, αγνοεί ενδιάμεσους αιτιώδεις κρίκους και «συνθήκες εγκυρότητας». Πιο γόνιμη είναι η ερμηνευτική προσέγγιση.

Εδώ δεν αναζητούμε αίτια αλλά νοήματα: τι νοηματοδοτεί τη βίαιη δράση; Πώς αυτή εντάσσεται σε ένα πλέγμα αντιλήψεων-πεποιθήσεων των δρώντων που την καθιστούν καταληπτή; Τι κραυγάζει η σπασμένη βιτρίνα; Μιλώντας στη Le Monde (19/10/26), ένας διαδηλωτής φοιτητής εμμέσως δικαιολογεί τον βανδαλισμό: «δεν είναι η ζημιά που γίνεται στις δημόσιες υπηρεσίες μια μορφή βίας, επίσης;». Άλλοι νέοι που μίλησαν στην εφημερίδα μίλησαν για «θεσμική βία» εκ μέρους της κυβέρνησης. «Το κράτος είναι βίαιο και η ζημιά σε περιουσίες είναι η λαϊκή απάντηση σε αυτή τη βία», είπε ένας 22χρονος φοιτητής (ο.π.). Διαδηλώτρια στο Μιλάνο ήταν κατηγορηματική: «πρέπει κι αυτοί να υποφέρουν για να νοιώσουν τι περνάει ο κόσμος» (Open, 20/10/26). Προσέξτε πώς, πρώτον, η βία ανασημασιοδοτείται: δεν περιορίζεται στη σωματική βία αλλά εκτείνεται σε οτιδήποτε στερεί τους πολίτες από βασικά δικαιώματα.

Δεύτερον, η βία ακολουθεί την πεπατημένη της ανταπόδοσης: βία στη βία της εξουσίας.

Αυτό ακριβώς καταδεικνύει και την πολιτικά αδιέξοδη χρήση της – παράγει φαύλο κύκλο.

Για να αποτραπεί, οι θυμός που τροφοδοτεί τη βία χρειάζεται αναπλαισίωση. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ λ.χ. χρησιμοποιεί τον φυλετικό θυμό των μαύρων προκειμένου να τους κινητοποιήσει κατά της αδικίας που υφίστανται.

Χρησιμοποιεί, όμως, τον θυμό μετασχηματιστικά, όχι ανταποδοτικά – ο θυμός πρέπει να μετασχηματισθεί σε πολιτικά αποτελεσματική δράση εντός του δημοκρατικού πλαισίου.

Αυτό θα συμβεί όχι με την ανταπόδοση της βίας αλλά με την υπέρβασή της.

Γι’ αυτό θυμίζει στους λευκούς Αμερικανούς την οφειλή τους: το έθνος πρέπει να εκπληρώσει την υπόσχεση της ισότητας σε όλους.

Μόνον όταν ο θυμός εγγράφεται σε ένα μετασχηματιστικό πλαίσιο λόγου, μετουσιώνεται σε θετική ενέργεια.

Γι’ αυτό, απαιτείται ηγεσία.

Αυτή που δεν υπάρχει στη Γαλλία σήμερα.

---------------------------- Δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή της Κυριακής» (Ελλάδος), 1/11/2026. Ο σύνδεσμος στο πρώτο σχόλιο

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους