Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΝΊΚΗ ΤΟΥ ΚΙΝΉΜΑΤΟΣ ΧΩΡΊΣ ΗΓΈΤΗ ΠΡΩΤΌΓΝΩΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΌ ΕΓΧΕΊΡΗΜΑ Πρωτόγνωρο το πολιτικό πείραμα στη Σερβία με τους φοιτητές.Μακάρι να ευοδωθεί.Θα δούμε. H Γιέλενα Βασίλιεβιτς, κοινωνική ανθρωπολόγος με εξειδίκευση στα νεανικά πολιτικά κινήματα, αναλύει στη συνέντευξη που μου παραχώρησε το μπαντιουικό "συμβάν" της "Φοιτητικής Λίστας", κάνοντας συγκρίσεις με άλλα νεανικά κινήματα μέσα στον χρόνο και τον χώρο. «Ένα εκπληκτικό συμβάν με συλλογικό πολιτικό σώμα αντί ισχυρών ηγετικών μορφών» Πώς όμως εντάσσεται αυτή η πρωτοφανής επιτυχία του φοιτητικού κινήματος μέσα στον χρόνο, δηλαδή τα προηγούμενα φοιτητικά κινήματα της περιοχής, και μέσα στον χώρο, δηλαδή τις νεανικές διαδηλώσεις που συνταράζουν όλη την Ευρώπη; Την τοποθέτηση της «Φοιτητικής Λίστας» στην ευρύτερη σερβική κινηματική ιστορία ανέλυσε για το «Βήμα», η κοινωνική ανθρωπολόγος Γιέλενα Βασίλιεβιτς, Ανώτερη Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Φιλοσοφίας και Κοινωνικής Θεωρίας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου και Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στη Σχολή ΜΜΕ και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Singidunum, με ειδίκευση στην πολιτική ανθρωπολογία των κοινωνικών κινημάτων και στην εξέλιξη της πολιτειότητας στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. «Σε μια ιστορική προοπτική», σημειώνει η καθηγήτρια Γιέλενα Βασίλιεβιτς, «πρόκειται για την τρίτη νεανική γενιά που αγωνίζεται με μαζικές διαδηλώσεις μετά από το φοιτητικό κίνημα του 1968, που ήταν πανευρωπαϊκό, και τη γενιά της δεκαετίας του 1990, που αγωνίστηκε ενάντια στο καθεστώς του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, με κορύφωση το 1996-1997, το οποίο, όμως, ανήκε σε ένα ευρύτερο μέτωπο αντιπολιτευόμενων δυνάμεων.

Το πρωτοφανές στο παρόν φοιτητικό κίνημα είναι ότι δεν ήθελαν απολύτως καμία συνεργασία με κανένα αντιπολιτευόμενο κόμμα.

Οι φοιτητές επιζήτησαν μια ριζική ανεξαρτησία τόσο από όλους τους κομματικούς σχηματισμούς, όσο και από άλλους παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών.

Ο λόγος ήταν η διαδεδομένη έλλειψη εμπιστοσύνης, που εξαπλώθηκε στο σύνολο των πολιτικών παραγόντων.

Οι φοιτητές ανταποκρίθηκαν με ένα κίνημα “από τα κάτω”, στηριγμένο στην εντόπια οργάνωση και επέμειναν σε μια οριζόντια διάσταση και σε ένα αμεσοδημοκρατικό στοιχείο με τη λεγόμενη ολομέλεια (plenum), όπου όλοι είχαν δικαίωμα ψήφου, φτάνοντας συλλογικές αποφάσεις.

Η πλειονότητα των σημαντικών αποφάσεων του κινήματος ελήφθη σε αυτές τις ολομέλειες.

Το εξαιρετικά ιδιάζον είναι ότι δεν υπάρχει κανένας ηγέτης, κανένα μοναδικό και ενοποιό πρόσωπο, θα έλεγε κανείς ούτε καν τρία, πέντε ή έξι πρόσωπα που να ξεχωρίζουν.

Αντ’ αυτών έχουμε ένα συλλογικό σώμα.

Το γεγονός αυτό πάει κόντρα σε όλη τη σερβική πολιτική παράδοση που είναι εξαιρετικά προσωποκεντρική και συχνά προσωποπαγής, με ισχυρούς άνδρες να δεσπόζουν στην κομματική και κοινωνική ζωή.

Είναι, λοιπόν, απολύτως πρωτοφανές να επιτυγχάνεται μια παρόμοια πολιτική επιτυχία από ένα ακέφαλο κίνημα, κάτι που δεν είχε συμβεί καθόλου στις δύο προηγούμενες εξεγερσιακές γενιές, οι οποίες προέβαλαν και προώθησαν ισχυρές ηγετικές προσωπικότητες.

Κάποια προηγούμενα μπορούν να ανιχνευθούν σε φοιτητικά κινήματα καταλήψεων πανεπιστημίων στο Βελιγράδι, αλλά και στο Ζάγκρεμπ την περίοδο 2010-2015, τα οποία, όμως, δεν εξελίχθηκαν σε πλήρες φοιτητικό κίνημα.

Μάλιστα, η εντύπωση, που υπήρχε πριν το 2024, ήταν ότι οι φοιτητές είναι απαθείς και απέχουν από την πολιτική.

Για αυτό και η σύντονη κινητοποίηση και πολιτικοποίηση που έλαβε χώρα από το 2024 είχε τα χαρακτηριστικά ενός εκπληκτικού πολιτικού συμβάντος». «Το σερβικό φοιτητικό κίνημα μοιάζει περισσότερο με το αλβανικό και λιγότερο με αυτά της Δυτικής Ευρώπης» Πώς όμως συντονίζεται αυτό το συμβάν με τις διαδηλώσεις που συνταράζουν όλη την Ευρώπη; «Πιστεύω», συνεχίζει η καθηγήτρια Βασίλιεβιτς «ότι η πιο ασφαλής σύγκριση, που μπορεί να γίνει, είναι με τη γειτονική Αλβανία.

Η ομοιότητα είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις υπήρξε μαζική δυσαρέσκεια των πολιτών με την έλλειψη ευθύνης από τις δομές εξουσίας, με δύο αυταρχικούς ηγέτες, τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς και τον Έντι Ράμα, να ασκούν τη διακυβέρνηση μέσω πελατειακού συστήματος και ευρείας διαφθοράς, με μια κομματική κατάληψη των θεσμών του κράτους.

Αυτό που συμβαίνει στη Δυτική Ευρώπη σχετίζεται περισσότερο με τη συσσώρευση δυσαρέσκειας, σχετικά με την υποβάθμιση κεκτημένων δικαιωμάτων, τη στεγαστική κρίση, την υπονόμευση της ποιότητας στην παιδεία και την υγεία. Στη Σερβία η έμφαση ήταν περισσότερο στην απελευθέρωση από ένα καθεστώς, που ελέγχει τους κρατικούς θεσμούς και πόρους, καθώς και τα μίντια, με αποτέλεσμα την έλλειψη δημόσιου χώρου για δημόσια διαβούλευση και διακίνηση πολιτικών ιδεών.

Επομένως, αν και υπάρχει ένα πανευρωπαϊκό zeitgeist δυσαρέσκειας σχετικά με το πώς οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην των πολιτών, στη Σερβία η έμφαση ήταν σε έναν ξεσηκωμό των πολιτών με αιχμή τους φοιτητές, με σκοπό την απελευθέρωση από την αυταρχική εξουσία.

Η πιο κοντινή σύγκριση ως προς αυτό είναι με τη γειτονική Αλβανία». Από την κινηματική αμεσοδημοκρατία στη διακυβέρνηση μέσω κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσης: Οι μεγαλύτερες δυσκολίες Πόσο δύσκολη θα είναι η μετάβαση από την κινηματική αμεσοδημοκρατία στη διακυβέρνηση εντός συστήματος κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσης; «Οι φοιτητές» σημειώνει η καθηγήτρια Γιέλενα Βασίλιεβιτς «ζήτησαν σε κόμματα της αντιπολίτευσης να μην κατέλθουν στις εκλογές και αυτό έγινε δεκτό, με αποτέλεσμα πολλά από τα παλαιότερα αντιπολιτευόμενα κόμματα να μη βρίσκονται στο κοινοβούλιο.

Κατά συνέπεια, η παλαιά πολιτική τάξη έχει αποσυντεθεί και το πολιτικό τοπίο είναι εντελώς καινούργιο.

Οι καινούργιοι βουλευτές της “Φοιτητικής Λίστας” δεν είναι επαγγελματίες πολιτικοί, αλλά καθηγητές, ιατροί, αγρότες κ.ο.κ. Αυτό πιστοποιεί τη λαχτάρα για ένα νέο είδος πολιτικής πιο κοντά στον απλό πολίτη.

Αν το δει κανείς με κριτική ματιά, θα μπορούσε να μιλήσει για την ηχώ μιας “αντιπολιτικής”, που διακατέχει τη νοοτροπία των φοιτητών, σαν η πολιτική να είναι κάτι “βρόμικο”, το οποίο σε συνδυασμό με τις κατηγορίες ενάντια στα πολιτικά κόμματα οδήγησε σε μια ιδέα ότι οι πολίτες μπορούν και πρέπει να συμμετέχουν άμεσα χωρίς κομματική διαμεσολάβηση στην πολιτική.

Αν και μια παρόμοια θεώρηση ότι η κομματική πολιτική είναι κάτι εγγενώς κακό μπορεί να αποβεί επικίνδυνη, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι η απεύθυνση των φοιτητών στο αίσθημα του απλού πολίτη που επιθυμούσε μια πιο οργανική πολιτική ριζωμένη στην απευθείας συμμετοχή έφερε μια ανατροπή που διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατή.

Κάτι που αξίζει να σημειώσουμε είναι ότι οι βουλευτές που εξελέγησαν δεν ελέγχονται από τους φοιτητές.

Είναι πλέον αυτοδύναμοι βουλευτές, οι οποίοι θα μπορούσαν να συνεργαστούν μεταξύ τους, λ.χ. για να σχηματίσουν νέα κόμματα διαφορετικών ιδεολογιών.

Σε κάθε περίπτωση, μέσα σε ένα κοινοβούλιο δεν είναι δυνατό κάθε απόφαση να λαμβάνεται με αμεσοδημοκρατικό τρόπο.

Το φοιτητικό κίνημα, που δεν θα μπορεί να ελέγχει τους βουλευτές, θα πρέπει να προσαρμοστεί σε νέα δεδομένα.

Μην ξεχνάμε, εξάλλου, ότι η θητεία των βουλευτών κρατά τέσσερα χρόνια και η ιδιότητα του φοιτητή είναι παροδική.

Πολλοί από τους σημερινούς πρωτεργάτες του φοιτητικού κινήματος θα έχουν αποφοιτήσει εν μέσω της κοινοβουλευτικής θητείας.

Για αυτούς και άλλους λόγους, ζούμε ένα τεράστιο δημοκρατικό πείραμα.

Ειλικρινώς δεν γνωρίζω άλλη περίπτωση σε κάποια άλλη χώρα να είχαμε ένα κίνημα με υποψήφιους για 250 βουλευτικές έδρες χωρίς προηγούμενη πολιτική εμπειρία να αποτελούν μια λίστα σχηματισμένη επί τη βάσει αμεσοδημοκρατικών αρχών.

Επομένως, θα πρέπει να δούμε πώς θα εξελιχθεί αυτό το πείραμα, πόσω μάλλον που υπάρχουν και οι αντίθετες δυνάμεις, λ.χ. ένα απολύτως εχθρικό μιντιακό περιβάλλον, αλλά και υποστηρικτές του Βούτσιτς, οι οποίοι φέρουν μαύρα καπέλα ή μπλούζες με κουκούλες και μπαστούνια του μπέιζμπολ, και είχαν προεκλογικώς καταλάβει με σκηνές κομβικά πάρκα στο κέντρο της πόλης. Οι προκλήσεις για το δημοκρατικό πείραμα είναι, λοιπόν, μεγάλες». Π Πάνου Από Dionysis Skliris

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους