Γιατί το ΚΚΕ απέτυχε στο αντάρτικο των πόλεων; Αρθρογραφία ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ Σάκης Μουμτζής 01.11.2026 Σε έναν εμφύλιο πόλεμο, αν η μια παράταξη αδυνατεί να μεταφέρει τις εχθροπραξίες μέσα στα αστικά...

Πλήρες Κείμενο:

Γιατί το ΚΚΕ απέτυχε στο αντάρτικο των πόλεων; Αρθρογραφία ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ Σάκης Μουμτζής 01.11.2026 Σε έναν εμφύλιο πόλεμο, αν η μια παράταξη αδυνατεί να μεταφέρει τις εχθροπραξίες μέσα στα αστικά κέντρα τα οποία ελέγχει ο αντίπαλος είναι ιδιαίτερα δύσκολο να επικρατήσει, ιδίως αν πρόκειται για πόλεμο ιδεολογιών.

Στον ελληνικό εμφύλιο και οι δύο πλευρές γνώριζαν άριστα γιατί πολεμούσαν.

Δεν τις έβαλαν οι ξένοι να πολεμούν, όπως ισχυρίζεται το απλοϊκό και βολικό αφήγημα.

Ήταν ένας εμφύλιος πόλεμος με έπαθλο την εξουσία το 1944, με διακύβευση την απόσπαση εθνικού εδάφους στη συνέχεια.

Το ερώτημα είναι για ποιο λόγο το ΚΚΕ απέτυχε να οργανώσει, κυρίως στην Αθήνα, ένα αντάρτικο πόλης ώστε να κάνει τον εχθρό να νιώσει την ένοπλη παρουσία του μέσα στα κέντρα λήψης των αποφάσεων.

Με δεδομένο ότι στη γνωστή Β΄ Ολομέλεια (Φεβρουάριος 1946) αφηνόταν ανοικτό, σύμφωνα με μια εκδοχή, το ενδεχόμενο του ένοπλου αγώνα το ερώτημα γίνεται πιο έντονο, ιδίως αν αναλογιστούμε πως από την πρώτη κιόλας μέρα του 7ου Συνεδρίου του ΚΚΕ (1-6 Οκτωβρίου 1945 στον κινηματογράφο Τιτάνια) συγκροτήθηκε μια Πανελλήνια Στρατιωτική Επιτροπή με επικεφαλής τον ίδιο τον Νίκο Ζαχαριάδη.

Παράλληλα η γραμμή της μαζικής αυτοάμυνας καθιστούσε δυσδιάκριτα τα όρια της νόμιμης πολιτικής δράσης και της παράνομης.

Η λενινιστική τακτική της διπλής μορφής πάλης (νόμιμης και ένοπλης) φαίνεται πως έβρισκε την εφαρμογή της στην πολιτική της μαζικής αυτοάμυνας.

Η αντίπαλη πλευρά, τα αστικά κόμματα, έβλεπαν ή τα εξυπηρετούσε να βλέπουν, τη νόμιμη δράση να απορροφάται από την παράνομη και έθεταν σε κίνηση τους κατασταλτικούς μηχανισμούς.

Από την άνοιξη του 1946 οι επιθέσεις μεμονωμένων αντάρτικων ομάδων εναντίον σταθμών χωροφυλακής σε μικρές επαρχιακές πόλεις άρχισαν να αυξάνονται ενώ με τα γεγονότα της Ποντοκερασιάς του Κιλκίς στοχοποιήθηκε λόχος του Ελληνικού Στρατού. Τον Οκτώβριο του 1946, λίγο πριν την αναγγελία της ίδρυσης του ΔΣΕ, ξεκίνησε τη δράση της στη Θεσσαλονίκη η Στενή Αυτοάμυνα, που αποτελούσε τον ορισμό του αντάρτικου πόλης, ασχέτως αν εξαρθρώθηκε αρκετά γρήγορα.

Βέβαια, έλειπε ο βασικός κανόνας που χαρακτηρίζει αυτή τη μορφή αγώνα, η συνωμοτικότητα και για αυτόν τον λόγο είχε τη γνωστή κατάληξη.

Τα πλήγματά της οργάνωσης ήταν στοχευμένα, δεν ήταν τυφλά, ακόμη και το μοιραίο κτύπημα στο λεωφορείο που μετέφερε τους αεροπόρους αφορούσε τη συμμετοχή της αεροπορίας στην επιχείρηση Τέρμινους του Ελληνικού Στρατού. Στην Αθήνα, παρ΄ότι υπήρξαν μεμονωμένες δολοφονίες κυρίως Χιτών —δε μετριούνται ούτε καν στα δάκτυλα του ενός χεριού— το ΚΚΕ απέτυχε να δημιουργήσει τον ΔΣΕ Αθηνών.

Αργότερα ο Ενβέρ Χότζα κατηγορούσε τον Ν. Ζαχαριάδη για αυτή την πολιτική και επιχειρησιακή αδυναμία του ΚΚΕ.

Όπως έλεγε «οι ταξικοί αγώνες διεξάγονται στις πόλεις και όχι στα κατσάβραχα». Γιατί δεν εμφανίστηκε Στενή Αυτοάμυνα και στην Αθήνα; Οι πυρήνες της κατοχικής ΟΠΛΑ μπορεί να είχαν εξαρθρωθεί, τα καθοδηγητικά της στελέχη να είχαν περάσει στο Μπούλκες, όμως στα τέλη του 1946 υπήρχε η δυνατότητα ανασυγκρότησης παρόμοιων πυρήνων.

Τα μεμονωμένα κτυπήματα του 1947 και φυσικά η δολοφονία του Χρήστου Λαδά, την Πρωτομαγιά του 1948, από μια ομάδα εκτελεστών του ΚΚΕ της οποίας η δράση βαστούσε από την Κατοχή, ενισχύουν αυτή την άποψη.

Φαίνεται πως την ηγεσία του Κόμματος δεν την ενδιέφερε αυτή η μορφή του ένοπλου αγώνα, δηλαδή το αντάρτικο των πόλεων.

Όταν ξεκίνησαν για τα καλά οι εμφύλιες εχθροπραξίες, η καθοδήγηση του ΚΚΕ που είχε μείνει στην Αθήνα άρχισε να στέλνει στις επαρχίες τους όσα στελέχη του τις είχαν εγκαταλείψει από τον φόβο των αντεκδικήσεων.

Το αξιοπερίεργο είναι πως ενώ στη Θεσσαλονίκη παρατηρούνταν και αντίστροφη ροή, δηλαδή αντάρτες του ΔΣΕ εισέρχονταν στην πόλη κυρίως για τυφλά κτυπήματα, στην Αθήνα δεν παρατηρήθηκε παρόμοιο φαινόμενο.

Να μην ξεχνάμε πως, σύμφωνα με την απόφαση της 3ης Ολομέλειας του ΚΚΕ (Σεπτέμβριος 1947), η Θεσσαλονίκη διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στην εξέλιξη του εμφυλίου πολέμου και ως εκ τούτου θα έπρεπε, με κάθε τρόπο, να διατηρηθεί «η πολεμική φυσιογνωμία της περιοχής». Για το Λεκανοπέδιο, το ΚΚΕ δεν είχε φιλοδοξίες καθώς, πέραν όλων των άλλων, δεν ενδιέφερε και τους βόρειους γείτονές μας.

Είναι κανόνας πως για να ευδοκιμήσει το αντάρτικο των πόλεων χρειάζονται δίκτυα υποστήριξης και συνωμοτικοί κανόνες.

Απαιτείται όμως και κάτι ευρύτερο.

Η αποδοχή αυτού του είδους δράσης από ένα μέρος της κοινωνίας το οποίο θα δει με συμπάθεια τους αντάρτες των πόλεων. Στην Αθήνα, σύμφωνα με τις παραδοχές των ίδιων των ιστοριογράφων της Αριστεράς, αυτή η αποδοχή χάθηκε λόγω της δράσης της ΟΠΛΑ κατά τα Δεκεμβριανά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα: τον δολοφόνο του Χρήστου Λαδά τον καταδίωξαν απλοί πολίτες.

Ουδείς προσέτρεξε να τον φυγαδεύσει.

Τελικά, η ψυχρή επαναστατική βία όσο καλά οργανωμένη και να είναι, ιδίως στα αστικά κέντρα, αν δε συνοδεύεται από ένα στοιχειώδες consensus, καταλήγει σε μια σέκτα εκτελεστών με προδιαγεγραμμένη την τύχη τους.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους