Ο Θεός της αγάπης και όχι των εντυπωσιασμών Από τη θαυματολατρεία στην ελευθερία της αγάπης Τις τελευταίες ημέρες είχα μια εκτενή συζήτηση με αφορμή την αντίληψη περί των θαυμάτων του Χριστού και των...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Αφορμή στάθηκε η έφεση πολλών χριστιανών στη θαυματολογία, και συνάμα μια ομιλία κάποιου μεγαλόσχημου επισκέπτη η οποία με προβλημάτισε βαθιά, επειδή ο τρόπος, οι βεβαιότητες και οι ηθικολογίες του ομιλητή με εκνεύρισαν αφάνταστα.

Θα ξεκινήσω με μια θέση που ίσως ακουστεί προκλητική, αλλά θα προσπαθήσω στη συνέχεια να την εξηγήσω: Δεν είναι "αντίχριστο" το θαύμα.

Αντίχριστη μπορεί να γίνει η θεολογία που οικοδομείται πάνω στην ανάγκη του ανθρώπου να βλέπει διαρκώς θαύματα, να υποτάσσεται στο υπερφυσικό και να απαλλάσσεται από την ευθύνη της ελεύθερης πίστης.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι η πίστη στο θαύμα.

Είναι η ειδωλοποίησή του.

Είναι η στιγμή που το θαύμα παύει να αποτελεί ένα σημείο της θείας αγάπης και μετατρέπεται σε κέντρο της θρησκευτικής ζωής, σε μέσο εντυπωσιασμού ή ακόμη και σε μηχανισμό εξουσίας πάνω στη συνείδηση του ανθρώπου. 1. Το θαύμα και η ελευθερία του ανθρώπου Στην ευαγγελική αφήγηση ο Χριστός θεραπεύει, ανασταίνει, χορταίνει πεινασμένους, αποκαθιστά την ανθρώπινη ύπαρξη.

Ωστόσο, δεν χρησιμοποιεί τη θαυματουργική δύναμη για να εξαναγκάσει τον άνθρωπο να πιστέψει.

Ας θυμηθούμε τους πειρασμούς στην έρημο (Ματθ. 4, 1-11). Ο διάβολος προκαλεί τον Χριστό να μετατρέψει τη θεϊκή Του ιδιότητα σε επίδειξη δύναμης: να μεταβάλει τους λίθους σε άρτους, να πέσει από την στέγη του Ναού και να απαιτήσει τη θαυματουργική προστασία των αγγέλων, να αποκτήσει την εξουσία των βασιλείων του κόσμου. Ο Χριστός αρνείται.

Δεν επιλέγει να κατακτήσει την ανθρώπινη συνείδηση με τον εντυπωσιασμό.

Δεν μετατρέπει τη θεότητά Του σε θέαμα.

Η πίστη δεν μπορεί να είναι προϊόν εξαναγκασμού.

Είναι ελεύθερη σχέση αγάπης.

Και αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης: ο Θεός δεν ζητά ανθρώπους που υποτάσσονται επειδή εντυπωσιάστηκαν από τη δύναμή Του, αλλά ανθρώπους που Τον αναζητούν και Τον αγαπούν ελεύθερα. 2. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής: η θρησκεία που φοβάται την ελευθερία Στον τελευταίο τόμο των «Αδελφών Καραμάζοφ» του Ντοστογιέφσκι, ο Ιβάν αφηγείται στον αδελφό του Αλιόσα τον περίφημο μύθο του Μεγάλου Ιεροεξεταστή. Ο Χριστός επιστρέφει στη Σεβίλλη, την εποχή της Ιεράς Εξέτασης.

Εμφανίζεται ανάμεσα στους ανθρώπους, θεραπεύει και ανασταίνει ένα νεκρό κορίτσι.

Το πλήθος Τον αναγνωρίζει. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής όμως (δηλαδή ένας επίσκοπος επιφορτισμένος με τον έλεγχο της ορθής πίστης της εκκλησίας), Τόν συλλαμβάνει και Τον φυλακίζει.

Στον μονόλογό του, ο Μ.Ι. διατυπώνει μια συγκλονιστική κατηγορία: ο Χριστός εμπιστεύθηκε υπερβολικά την ανθρώπινη ελευθερία.

Ο άνθρωπος, υποστηρίζει ο Μ.Ι., δεν αντέχει το βάρος της.

Δεν θέλει να αγωνίζεται, να επιλέγει, να αναλαμβάνει την ευθύνη της πίστης του.

Θέλει άρτο, θαύμα και εξουσία. Ο Ιεροεξεταστής θεωρεί ότι μπορεί να διορθώσει το «λάθος» του Χριστού.

Να προσφέρει στους ανθρώπους ασφάλεια, βεβαιότητα και υπακοή.

Το τίμημα, όμως, θα είναι η ελευθερία τους.

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μια από τις βαθύτερες προειδοποιήσεις του Ντοστογιέφσκι: η θρησκευτική εξουσία μπορεί να χρησιμοποιεί το όνομα του Χριστού και ταυτόχρονα να αρνείται τον τρόπο με τον οποίο Εκείνος επέλεξε να αγαπήσει τον άνθρωπο.

Στο τέλος του μονολόγου, ο Χριστός δεν επιχειρηματολογεί, δεν επιδεικνύει τη δύναμή Του, δεν τιμωρεί τον Ιεροεξεταστή.

Σηκώνεται και τον φιλά.

Απέναντι στην εξουσία, την επιβολή και τον φόβο, ο Χριστός αντιτάσσει την αγάπη. 3. Όταν το θαύμα γίνεται συναλλαγή Η θαυματολογία δεν ταυτίζεται με την πίστη ότι συμβαίνουν θαύματα.

Είναι μια συγκεκριμένη νοοτροπία, όταν αποκτά κυρίαρχη θέση στη θρησκευτική ζωή.

Τότε ο Θεός κινδυνεύει να μετατραπεί σε μηχανισμό ικανοποίησης αιτημάτων.

Ο άνθρωπος δεν Τον αναζητά για να κοινωνήσει μαζί Του, αλλά για να εξασφαλίσει θεραπεία, προστασία, ευημερία και επιτυχία.

Η πίστη κινδυνεύει να αντικατασταθεί από την απαίτηση για αποδείξεις.

Η προσευχή γίνεται συναλλαγή: προσεύχομαι για να λάβω, προσκυνώ για να ανταμειφθώ, πιστεύω για να προστατευθώ.

Καλλιεργείται, επίσης, η πνευματική εξάρτηση από κάποιον χαρισματικό μεσολαβητή, κάποιον θαυματουργό τόπο ή κάποιο ιερό αντικείμενο.

Και όποιος ισχυρίζεται ότι γνωρίζει τη θεϊκή βούληση ή ότι μπορεί να ερμηνεύσει τις υπερφυσικές παρεμβάσεις αποκτά ενδεχομένως εξουσία πάνω στη συνείδηση των πιστών.

Αυτή είναι η επικίνδυνη πλευρά της θαυματολογίας: δεν οδηγεί αναγκαστικά τον άνθρωπο στην ελευθερία και στην αγάπη.

Μπορεί να τον κρατήσει εξαρτημένο από την προσδοκία μιας εξωτερικής παρέμβασης. 4. Το μέτρο της πίστης είναι η αγάπη Εδώ βρίσκεται το βιβλικό θεμέλιο του προβληματισμού μου: ο ύμνος της αγάπης του Αποστόλου Παύλου (Α΄ Κορ. 13, 1-13). «Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον». Και ακόμη: «Και εάν έχω προφητείαν και ειδώ τα μυστήρια πάντα και πάσαν την γνώσιν αγάπην δε μη έχω, ουδέν ειμί». Ακόμη και αν διαθέτω πίστη ικανή να μετακινεί βουνά, χωρίς αγάπη δεν είμαι τίποτε. Ο Παύλος δεν υποτιμά τα χαρίσματα.

Τα τοποθετεί, όμως, στη σωστή τους θέση: είναι μέσα διακονίας, όχι μέτρο πνευματικής αξίας.

Το υπερφυσικό χάρισμα δεν αποτελεί απόδειξη αγιότητας.

Το θαύμα δεν αποτελεί πιστοποιητικό θεογνωσίας.

Και η κορύφωση είναι η φράση: «Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει». Οι προφητείες θα καταργηθούν, οι γλώσσες θα παύσουν, η γνώση θα καταργηθεί.

Η αγάπη, όμως, παραμένει. Στον Γολγοθά, οι άνθρωποι προκαλούν τον Χριστό: «Ει υιός ει του Θεού, κατάβηθι από του σταυρού». Απόδειξέ μας ποιος είσαι.

Δείξε τη δύναμή σου.

Σώσε τον εαυτό σου. Ο Χριστός δεν κατεβαίνει από τον Σταυρό.

Δεν αποκαλύπτεται μόνο όταν θεραπεύει τον ασθενή.

Αποκαλύπτεται και όταν ο άνθρωπος υποφέρει και Εκείνος παραμένει δίπλα του.

Δεν είναι απών από τον πόνο επειδή δεν τον εξαφανίζει.

Δεν μας υποσχέθηκε μια ζωή χωρίς Σταυρό.

Μας αποκάλυψε ότι ούτε ο Σταυρός μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη Του: «Τις ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού;» (Ρωμ. 8, 35). 5. Η αέναη αναζήτηση του Θεού Θα ήθελα εδώ να θυμηθώ τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης: «Τούτο εστί το αληθώς ευρείν τον Θεόν: το αεί αυτόν ζητείν.

Το μηδέποτε της επιθυμίας κόρον ευρείν». Αυτό είναι το να βρίσκεις πραγματικά τον Θεό: να εξακολουθείς πάντοτε να Τον αναζητάς, να μη χορταίνεις ποτέ την επιθυμία σου γι' Αυτόν.

Η πνευματική τελείωση, στη θεολογία του Γρηγορίου, δεν είναι μια στατική κατάσταση κατοχής του Θεού.

Είναι αέναη κίνηση, διαρκής εμβάθυνση, αδιάκοπη πορεία προς το άπειρο θείο κάλλος.

Η θαυματολογία συχνά υπόσχεται την κατοχή του Θεού, μια βεβαιότητα που καθησυχάζει και τελειώνει την αναζήτηση.

Η θεολογία του Γρηγορίου Νύσσης μάς καλεί στην διαρκή και παντοτινή κοινωνία μαζί Του. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής θέλει να κλείσει τον άνθρωπο μέσα σε ένα σύστημα απαντήσεων. Ο Γρηγόριος Νύσσης αναγνωρίζει στην αέναη επιθυμία την ίδια την κίνηση της πνευματικής ζωής. 6. Μια βαθιά ορθόδοξη θεολογική αναζήτηση Στη θεολογική μου πορεία με βοήθησαν ιδιαίτερα δύο σημαντικοί άνθρωποι: ο Χρήστος Γιανναράς και ο πατέρας Αλέξανδρος Σμέμαν. Στον Γιανναρά συνάντησα την αλήθεια της Εκκλησίας ως γεγονός κοινωνίας.

Η πίστη δεν είναι απλώς ένα σύνολο ιδεών ή υπερφυσικών βεβαιοτήτων.

Είναι υπαρξιακή συμμετοχή, σχέση, περιπέτεια ελευθερίας. Στον Σμέμαν συνάντησα την ευχαριστιακή θεώρηση της ζωής και του κόσμου.

Ο άνθρωπος δεν προσέρχεται στον Θεό μόνο για να ζητήσει.

Προσέρχεται για να ευχαριστήσει, να προσφέρει, να κοινωνήσει. Η Ευχαριστία δεν είναι μια θρησκευτική υπηρεσία που εξασφαλίζει υπερφυσική προστασία.

Είναι η αναγνώριση της ζωής και του κόσμου ως δωρεάς.

Αυτές οι προσεγγίσεις, μαζί με τη θεολογία του Γρηγορίου Νύσσης και τον προβληματισμό του Ντοστογιέφσκι, με οδηγούν σε μια συγκεκριμένη θέση: Η Ορθοδοξία δεν απορρίπτει τα θαύματα.

Τιμά τους αγίους, τα λείψανα, τις ιερές εικόνες και τις θαυματουργικές επεμβάσεις.

Δεν χρειάζεται, όμως, να μετατρέψουμε το θαύμα σε αυτοσκοπό της πνευματικής ζωής.

Ο άγιος δεν είναι εκείνος που απλώς πραγματοποιεί θαύματα.

Είναι εκείνος που μεταμορφώνεται εν Χριστώ.

Δεν αρνούμαι το θαύμα.

Αρνούμαι να κάνω το θαύμα κέντρο της θεολογίας.

Δεν υποτιμώ την τιμή των αγίων.

Αρνούμαι να υποκαταστήσω την αγιότητα με τη θαυματουργική ικανότητα.

Δεν αμφισβητώ τη δύναμη του Θεού.

Αμφισβητώ την αντίληψη ότι η δύναμή Του εκδηλώνεται κυρίως ως ικανοποίηση των ατομικών μας αναγκών.

Πολλές φορές έχω ακούσει την κατηγορία «είσαι προτεστάντης», επειδή επιμένω στην προσωπική σχέση με τον Χριστό, στην Αγία Γραφή, στην ελευθερία της συνείδησης και στην κριτική της θρησκευτικής εκζήτησης του υπερφυσικού.

Όταν μάλιστα ακούω δημοσίως ανοησίες, συχνά δεν κάθομαι στ' αυγά μου.

Σηκώνω αυθόρμητα το χέρι και δεν αφήνω περιθώρια στον αερολογούντα.

Γι' αυτό και κάποιοι με αποκάλεσαν και υβριστή ή γραφικό.

Είναι ο ευκολότερος τρόπος πολλών, να πετούν ένα τσιτάτο και να καθαρίζουν.

Μα, οι ανυπόφοροι, ούτε την διάθεση να αναγνωρίσουν και να τιμήσουν τον κόπο και τις σπουδές του άλλου δεν έχουν... Θεωρώ αυτή την ταύτιση απλουστευτική. Η Ορθοδοξία δεν είναι λιγότερο ευαγγελική επειδή είναι μυστηριακή.

Ούτε γίνεται περισσότερο ορθόδοξη επειδή κάποιος μιλά διαρκώς για λείψανα και θαυματουργές εικόνες.

Το ζητούμενο είναι η οργανική ενότητα Γραφής, Παράδοσης, λατρείας και εκκλησιαστικής εμπειρίας.

Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στον Χριστό και στην Εκκλησία.

Χρειάζεται να αναζητήσουμε την Εκκλησία ως σώμα Χριστού. 7. Το πρόσωπο που δεν θεραπεύτηκε Υπάρχει, ωστόσο, μια διάσταση που θεωρώ εξαιρετικά σημαντική και συχνά παραμελείται.

Τι συμβαίνει με τον άνθρωπο που προσευχήθηκε, πίστεψε, προσκύνησε, έκανε το τάμα του, αλλά δεν θεραπεύτηκε; Τι λέμε σε εκείνον που έχασε το παιδί του, στον ασθενή που συνεχίζει να υποφέρει, στον άνθρωπο που περιμένει μια απάντηση η οποία δεν έρχεται; Δεν μπορούμε να του υπονοήσουμε ότι δεν πίστεψε αρκετά, ότι δεν προσευχήθηκε σωστά ή ότι δεν αξιώθηκε τη χάρη που έλαβε κάποιος άλλος.

Η χριστιανική αγάπη δεν μπορεί να δημιουργεί ανθρώπους που αισθάνονται λιγότερο ευνοημένοι από τον Θεό επειδή δεν θεραπεύτηκαν.

Το κήρυγμα χρειάζεται να συναντά τον άνθρωπο που πενθεί, που αμφιβάλλει, που ασθενεί, που αποτυγχάνει, που δεν είδε το θαύμα που περίμενε.

Όχι να του προσφέρει εύκολες απαντήσεις, αλλά να του αποκαλύπτει ότι δεν είναι μόνος μέσα στον πόνο του.

Ίσως το μεγαλύτερο θαύμα να μην είναι να αλλάξει ο Θεός τις συνθήκες της ζωής μας, αλλά να αλλάξει η αγάπη μας τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε μέσα σε αυτές.

Να μπορούμε να συγχωρούμε, να προσφέρουμε, να στεκόμαστε δίπλα στον πονεμένο ακόμη κι όταν δεν μπορούμε να τον θεραπεύσουμε. 8. Μια μικρή σκηνή εκκλησιαστικής θεολογίας Θα κλείσω με ένα περιστατικό που έζησα πριν μια βδομάδα και το οποίο θεωρώ βαθύτερο από μια απλή διαφωνία για τη θαυματολογία.

Ένας αγαπημένος, ευλαβής συμπολίτης και αδελφός μας βρέθηκε αντιμέτωπος με τον καρκίνο.

Υποβλήθηκε σε εκτεταμένες χημειοθεραπείες, χειρουργική επέμβαση και ακτινοθεραπείες.

Τελικά, θεραπεύτηκε.

Πρόκειται για έναν άνθρωπο που καθημερινά προσέρχεται στην εκκλησία μας, προσκυνά τα εικονίσματα, ανάβει το κερί του, προσεύχεται, συμμετέχει στη Θεία Λειτουργία και μεταλαμβάνει.

Όταν του ανακοινώθηκαν τα ευχάριστα νέα, ήρθε στην παρέα μας μαζί με τον ιερέα μας για να μοιραστεί τη χαρά του. «Η χάρη της Εκκλησίας μας, ο Χριστός, η Παναγιά, ο άγιος Λουκάς ο Ιατρός, μ' έκαναν καλά», έλεγε συγκινημένος. «Είναι ένα θαύμα». Και ο παπάς μας τού απάντησε: «Να πεις ευχαριστώ στην ιατρική και στους γιατρούς σου.

Αυτοί είχαν τη γνώση και τη χάρη να σε βοηθήσουν να ιαθείς.

Και λέμε “ευχαριστώ” στην Ευχαριστία.

Στο κοινό Ποτήρι.

Καλή υγεία, αδελφέ. Ο Θεός μαζί σου». Η απάντηση αυτή με συγκίνησε για τρεις λόγους.

Πρώτον, ο άνθρωπος έχει κάθε δικαίωμα να βιώσει την ίασή του ως δώρο και να ευχαριστήσει τον Θεό.

Η προσευχή του, η σχέση του με τον Χριστό, την Παναγία και τον άγιο Λουκά, η συγκίνησή του, δεν χρειάζονται θεολογική διόρθωση.

Δεν θα ήθελα να του αφαιρέσουμε το δικαίωμα να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του.

Δεύτερον, ο ιερέας επανέφερε στο προσκήνιο εκείνους που συχνά εξαφανίζονται από τις αφηγήσεις των θαυμάτων: τους γιατρούς, τους επιστήμονες, τους νοσηλευτές, την ιατρική γνώση και την ανθρώπινη εργασία.

Και το έκανε χωρίς να αντιπαραθέσει την επιστήμη στον Θεό.

Η ευγνωμοσύνη προς τον Θεό δεν απαιτεί την υποτίμηση της ανθρώπινης γνώσης.

Δεν χρειάζεται να αφαιρέσουμε τον Θεό από τη θεραπεία για να αναγνωρίσουμε τους γιατρούς.

Χρειάζεται να μην αφαιρέσουμε τους γιατρούς από την ευγνωμοσύνη μας προς τον Θεό.

Τρίτον, κράτησα περισσότερο τη φράση: «Και λέμε ευχαριστώ στην Ευχαριστία.

Στο κοινό Ποτήρι». Εδώ η συζήτηση μετακινείται από το ατομικό θαυματουργικό γεγονός στην εκκλησιαστική κοινωνία. Η Ευχαριστία δεν είναι η επιβράβευση εκείνου που έλαβε μια ιδιαίτερη θεϊκή εύνοια.

Είναι η κοινή προσφορά της ζωής, με τις χαρές, τις δοκιμασίες, τις θεραπείες και τις απώλειές της.

Και εδώ συναντώ ξανά τον Σμέμαν και τον Γιανναρά: η σωτηρία δεν είναι ατομική εξασφάλιση, αλλά γεγονός κοινωνίας.

Δεν γνωρίζουμε γιατί ένας άνθρωπος θεραπεύεται και ένας άλλος όχι.

Δεν δικαιούμαστε να μοιράζουμε τη θεία χάρη ανάλογα με το αποτέλεσμα μιας ασθένειας.

Εκείνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ευχαριστούμε για τη ζωή, να τιμούμε την ανθρώπινη γνώση, να στεκόμαστε με αγάπη δίπλα σε κάθε ασθενή και να μη μετατρέπουμε τον πόνο κανενός σε απόδειξη ανεπαρκούς πίστης. --- Πιστεύω σε έναν Θεό που δεν ζητά φοβισμένους υπηκόους, αλλά ελεύθερους ανθρώπους.

Πιστεύω σε ένα Θεό που δεν ζητά καταναλωτές θρησκευτικών υπηρεσιών, αλλά πρόσωπα ικανά να αγαπήσουν.

Πιστεύω σ' ένα Θεό που δεν θέλει να εντυπωσιάσει τον άνθρωπο, αλλά να κοινωνήσει μαζί του.

Η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι να μη δει κάποιος ποτέ ένα θαύμα.

Είναι να περάσει ολόκληρη τη ζωή του αναζητώντας θαύματα και να μην ανακαλύψει ποτέ τον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα του. Ο Χριστός δεν ήρθε απλώς για να αποδείξει ότι ο Θεός υπάρχει.

Ήρθε για να αποκαλύψει το πώς υπάρχει ο Θεός: ως κοινωνία αγάπης.

Και ίσως το μεγαλύτερο θαύμα που μπορεί να συμβεί μέσα μας είναι να γίνει η καρδιά μας λίγο περισσότερο όμοια με την καρδιά του Χριστού.

Με αγάπη προς τους φίλους και τις φίλες με τους/τις οποίους/ες είχαμε αυτή την εκτενή συζήτηση… Υ. Γ. Τη φωτογραφία την έφτιαξα στο chat gpt.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους