#ΠΟΣΕΙΔΩΝΑΣ, #ΚΥΚΛΩΠΑΣ, #ΟΔΥΣΣΕΑΣ, #ΠΟΛΥΦΗΜΟΣ, #ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΣ Τα παιδιά του Ποσειδώνα και ο Πολύφημος, ο γιος του Ο Κύκλωπας ως αρχέτυπο του μικρού και του μεγάλου τυράννου και ολοκληρωτικών...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Κάποια από αυτά είναι φοβερά τέρατα, όπως ο Πολύφημος, ενώ σε άλλες μυθολογικές παραδόσεις συγκαταλέγονται στους απογόνους του και μορφές όπως ο Προκρούστης, ο Ανταίος κ.α. Είναι δύσκολο να δεχθούμε κυριολεκτικά πως ένας θεός διαθέτει αναπαραγωγικό σύστημα, μεταβολισμό και γεννητικά όργανα και γεννά τέρατα για παιδιά.

Μπορούμε, επομένως, να αναζητήσουμε μια αλληγορική ερμηνεία, μέσα από την οποία ο Όμηρος, με την εκπληκτική και συχνά σουρεαλιστική για τον σημερινό αναγνώστη ποιητική του φαντασία, μας ξεναγεί στα άδυτα της ανθρώπινης και συλλογικής ψυχής και μάζας.

Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική και συγκλονιστική η σκηνή στο νησί των Κυκλώπων.

Ο κανίβαλος Πολύφημος, με το τρομερό μοναδικό μάτι, κατοικεί σε μια σπηλιά.

Αφού σφραγίσει την είσοδό της με έναν πελώριο βράχο, καταβροχθίζει τους συντρόφους του Οδυσσέα.

Σε μια πολιτική αλληγορία, ο Κύκλωπας μπορεί να αντιστοιχεί σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα εξουσίας που καταβροχθίζει τους σκεπτόμενους πολίτες. Ο Τζορτζ Όργουελ αναλύει διεξοδικά τους μηχανισμούς της ολοκληρωτικής εξουσίας στο προφητικό μυθιστόρημά του 1984, όπου δεσπόζει η μορφή του Μεγάλου Αδελφού με το μεγάλο οφθαλμό του.

Τέτοια ολοκληρωτικά συστήματα, με τις αντίστοιχες ιδεολογίες τους, έχουν υπάρξει ιστορικά.

Άλλα βασίστηκαν στη θρησκευτική νομιμοποίηση της εξουσίας θεοκρατία και άλλα στην προσωπολατρία, όπως ο ναζισμός με τη λατρεία του Χίτλερ.

Καλλιεργούν τη νοοτροπία της άκριτης μάζας και επιχειρούν να ελέγξουν το θυμικό της.

Στη δική μας αλληγορική ανάγνωση, αυτό είναι το ταραγμένο νερό του Ποσειδώνα: ο οπαδισμός, ο φανατισμός, η θρησκοληψία και η προσωπολατρία. Ο Κύκλωπας έχει χαρακτηριστικά του μικρού και του μεγάλου τυράννου.

Ποια είναι αυτά; Εγωμανία, αυταρχισμός, εμμονή με την εξουσία, περιφρόνηση του άλλου, έλλειψη αυτοκριτικής.

Ο τύραννος είναι ικανός να πατήσει επί πτωμάτων για να διατηρήσει την κυριαρχία του.

Συχνά επιδιώκει και τον πλούτο, μαζί με τα πρόβατα, το ποίμνιο που τον ακολουθεί άκριτα.

Δεν συναντούμε όμως τον μικρό τύραννο μόνο στην πολιτική.

Μπορούμε να τον συναντήσουμε σε έναν αυταρχικό διευθυντή, σε έναν κακοποιητικό σύζυγο, μέσα σε μια οικογένεια, ακόμη και στο περιβάλλον μιας φυλακής, όπως μας θυμίζουν κινηματογραφικές αφηγήσεις σαν την Απόδραση από το Αλκατράζ.

Πώς αντιμετωπίζεται ένας Κύκλωπας, ένας μικρός ή μεγάλος τύραννος, όταν βρεθείς παγιδευμένος στη σπηλιά του; Ο Οδυσσέας μάς προσφέρει μια ενδιαφέρουσα απάντηση.

Με τον περιορισμό του εγωισμού και την αξιοποίηση της νόησης. Ο Κύκλωπας είναι εγωιστής, αλαζόνας και εμμονικός.

Αυτό είναι και το τρωτό του σημείο.

Αντίθετα, ο Οδυσσέας ξέρει να περιορίζει προσωρινά την προβολή του εαυτού του, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις.

Στην ερώτηση του Πολύφημου για το όνομά του, απαντά: Οὖτις. Κανένας.

Δεν πρόκειται για πραγματική άρνηση της ταυτότητάς του, αλλά για ένα ευφυές τέχνασμα επιβίωσης.

Οι σύγχρονοι Πολύφημοι έχουν συχνά εμμονή με τη δημοσιότητα και τη συνεχή αυτοπροβολή.

Κάνουν τα πάντα για να αποκτήσουν αναγνωρισιμότητα.

Από ένα σημείο και μετά, δεν τους ενοχλεί ούτε η αρνητική δημοσιότητα.

Από πολύφημοι γίνονται διαβόητοι, διεκδικώντας τα περίφημα δεκαπέντε λεπτά δημοσιότητας.

Αλλά υπάρχει και κάτι βαθύτερο.

Ο ίδιος ο Κύκλωπας υποτιμά τον Οδυσσέα.

Τον θεωρεί ασήμαντο, έναν άνθρωπο χωρίς ιδιαίτερη αξία.

Ουτιδανό τον αποκαλεί.

Όπως ακριβώς μια αυθαίρετη εξουσία μπορεί να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους που χειραγωγεί και καταβροχθίζει. Ο Οδυσσέας, όμως, συνεχίζει να σκέπτεται.

Παρατηρεί, μελετά, κερδίζει χρόνο και περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να βγει από τη σπηλιά.

Και εδώ γεννιούνται ορισμένα καθοριστικά ερωτήματα.

Ήταν λάθος του Οδυσσέα που μπήκε στη σπηλιά του Κύκλωπα, ενώ οι σύντροφοί του τον είχαν συμβουλέψει να πάρουν τα τυριά και να φύγουν; Ήταν απερισκεψία που κόστισε τη ζωή στους συντρόφους του; Ήταν ματαιοδοξία να αποκαλύψει το πραγματικό του όνομα στον Κύκλωπα πριν αναχωρήσει, προκαλώντας την οργή του Ποσειδώνα; Ή μήπως υπάρχει και μια άλλη ανάγνωση; Ως άνθρωπος της εμπειρίας, ο Οδυσσέας περνά από κάθε παγίδα και κάθε δοκιμασία στη μεγάλη πορεία της επιστροφής του.

Σαν να μην πρέπει τίποτε ανθρώπινο να του είναι ξένο.

Δοκιμάζει τις δυνάμεις του και τις αντοχές του, αναμετριέται με έναν τρομερό τύραννο και μας περιγράφει την εμπειρία από πρώτο χέρι.

Έχασε συντρόφους.

Αλλά και σε άλλους σταθμούς της περιπλάνησής του έχασε συντρόφους.

Η αποκάλυψη του ονόματός του μπορεί, σε μια διαφορετική ερμηνεία, να θεωρηθεί και ανάληψη ευθύνης για την πράξη του.

Δεν κρύβεται πλέον πίσω από το τέχνασμα του Κανένα.

Και, μέσα στη μυθολογική λογική του έπους, ακόμη κι αν δεν αποκάλυπτε το όνομά του, θα μπορούσε άραγε να παραμείνει για πάντα άγνωστος στον θεό Ποσειδώνα; Έτσι φτάνουμε στην αναμέτρηση ενός θνητού ανθρώπου με έναν πανίσχυρο θεό, ο οποίος επιδιώκει την εκδίκηση για τον τυφλωμένο γιο του.

Και το μεγάλο ερώτημα είναι: Πώς θα ήμασταν σήμερα, αν ο Οδυσσέας δεν είχε πάρει αυτό το ρίσκο; Αν δεν είχε αναμετρηθεί με τον Πολύφημο και δεν μας είχε δείξει έναν τρόπο αντιμετώπισης των μικρών και μεγάλων τυράννων; Μήπως θα ήμασταν ακόμη φυλακισμένοι στις σπηλιές των μεγάλων Κυκλώπων; Ίσως το πολυτιμότερο δώρο που μας άφησε ο Οδυσσέας να μην είναι η νίκη του επί του Πολύφημου, αλλά η γνώση πως ακόμη και ο πιο τρομερός τύραννος έχει ένα τρωτό σημείο.

Και πως, απέναντι στην ωμή δύναμη, ο άνθρωπος διαθέτει ένα όπλο που δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείψει: Τη νόηση.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους