Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΕΝΑ ΑΝΟΙΧΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΒΡΟ Ο Ζήσης Φυλλαρίδης μας μεταφέρει με μοναδικό τρόπο στο χωριό Ουράνια στην Ανατολική Ροδόπη Παρακολουθώ και βαδίζω νοερά δίπλα στον Ζήση Φυλλαρίδη, έναν άνθρωπο από το Σουφλί που ασχολείται συστηματικά με την μελέτη και την ανάδειξη της περιοχής του Έβρου και ιδιαίτερα των Πομακοχωρίων στην Ελλάδα και μέσα στη Βουλγαρία και μας μεταφέρει με υποδειγματικό τρόπο τις εντυπώσεις του.

Όποιος τον παρακολουθεί, γνωρίζει όχι μόνο το τοπίο αλλά και τους ανθρώπους και τα μνημεία που αφηγούνται άλλες στιγμές της ιστορίας.

Σήμερα στάθηκα σε ένα εντυπωσιακό αλλά και συνάμα τόσο τρυφερό αφιέρωμά του στον οικισμό Ουράνια (είχα περάσει από εκεί το 1979 όταν υπηρετούσα στον Δ’ Λόχο Διανομών στο Μέγα Δέρειο αλλά άλλα μάτια είχα τότε και αλλιώς σκεφτόμουν). Ειλικρινά ένιωσα σαν να περπατούσα δίπλα του και άκουγα από τα χείλη του το σιωπηλό προσκλητήριο των ψυχών που αναπαύονται κάτω από το χώμα και κατόπιν τον διάλογο που άνοιγαν μαζί.

Είχαν τόσα να πουν και με θαυμαστό τρόπο, ο Ζήσης τα έγραψε να τα διαβάσουμε μαζί… Ας γνωρίσουμε αυτόν τον όμορφο τόπο μέσα από ένα κείμενο του Ζήση! Τα σημάδια του φθινόπωρου σε ένα νεκροταφείο Μια επίσκεψη στον οικισμό «Ουράνια» και στο νεκροταφείο του που αποτελεί ένα ανοιχτό μουσείο μνήμης και ιστορίας της περιοχής Ακολουθώντας τον δρόμο που οδηγεί στο ύψωμα Χίλια στο ορεινά του Έβρου, και αφήνοντας αρκετά πίσω την Ρούσα και τον τεκέ του Σεγήτ Αλί Σουλτάν, αρχίζει να ξεπροβάλει το χωριό Γονικό, μαζί με τους γύρω οικισμούς που το περιβάλλουν.

Ακόμη κι αν έρθει εδώ κανείς χωρίς να έχει στο μυαλό του τις εορτές και τα κουρμπάνια που πραγματοποιούνται αυτές τις μέρες, δημιουργείται η αίσθηση ότι έχει έρθει εδώ στην κατάλληλη εποχή.

Τα σημάδια του Φθινοπώρου είναι κάτι περισσότερο από εμφανή, και η εποχή των αγροτικών εργασιών έχει σχεδόν παρέλθει.

Η δε καταπράσινη ύπαιθρος σε συνδυασμό με τα νεφελώματα χαμηλώνουν στις γύρω κορυφές δίνουν την αίσθηση ότι έχει έρθει μια εποχή σύντομης προσμονής όπου η φύση αναμένει τον ερχομό του χειμώνα, δημιουργώντας έτσι την αίσθηση μιας σχεδόν ιερής, μυσταγωγικής ηρεμίας.

Μετά από λίγα χιλιόμετρα, και έχοντας διανύσει μια διαδρομή που περιβάλλεται από χωράφια και αγροτικές τοποθεσίες συναντάμε το χωριό Γονικό.

Πριν την είσοδο στο χωριό ο επισκέπτης μπορεί να αντικρίσει μια πανοραμική άποψη του οικισμού, ενώ από επάνω φαίνονται οι απολήξεις των παρυφών της ανατολικής Ροδόπης.

Έχοντας διασχίσει τον οικισμό, και μετά από 2 περίπου χιλιόμετρα συναντάμε τα πρώτα σπίτια του οικισμού των Ουρανίων. Τα Ουράνια αποτελούνται από τρεις «μαχαλάδες» οι οποίοι βρίσκονται σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους.

Η παλαιά ονομασία του οικισμού είναι Karaören που θα πει κατά λέξη «μαύρο δάσος», ωστόσο θα μπορούσε να σημαίνει και «μεγάλο δάσος» ή «δασώδης τόπος» καθώς η λέξη kara στα τούρκικα έχει προσθετική έννοια και μπορεί να σημαίνει κάτι υπερβολικό.

Στον οικισμό υπάρχουν αρκετά παλιά και εντυπωσιακά πέτρινα σπίτια με σκεπές από σχιστόλιθους, στα οποία κυριαρχεί η χαρακτηριστική παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Ροδόπης.

Πριν το κεντρικό σημείο του οικισμού στην δεξιά πλευρά βρίσκεται το νεκροταφείο του χωριού.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα «δάσος» από τάφους και επιτύμβιες στήλες, η απαρχή των οποίων χάνεται στα βάθη του παρελθόντος, και οι οποίες συνυπάρχουν εδώ και αιώνες με το δάσος που τις περιβάλει.

Στην είσοδο του νεκροταφείου βρίσκεται ο «τουρμπές»-τάφος του «Γκάνι Μπαμπά» η «Κάνι Μπαμπά». Πρόκειται για έναν τάφο που βρίσκεται περιτοιχισμένος από έναν λιθόκτιστο περίβολο, και στο εσωτερικό του οδηγεί μια χαμηλή ξύλινη πόρτα.

Στην επάνω πλευρά του τάφου βρίσκεται μια επιβλητική λίθινη επιτύμβια στήλη 2 περίπου μέτρων, ενώ στην κάτω πλευρά μια μικρότερη.

Στον τοίχο πίσω από την λίθινη στήλη δύο εσοχές όπου οι πιστοί που έρχονται εδώ ανάβουν κεριά.

Σύμφωνα με τους ντόπιους κατοίκους ο «Γκάνι Μπαμπά» που βρίσκεται θαμμένος εδώ ήταν ένας πολύ σοφός και άγιος άνθρωπος, ο οποίος μαθήτευσε στον Τεκέ του Σεγήτ Αλί Σουλτάν που βρίσκεται έξω από την Ρούσα, και μετά ήρθε εδώ σε αυτή την τοποθεσία για να μεταδώσει στους ανθρώπους που ζούσαν εδώ την πνευματική διδασκαλία του και να τους καθοδηγήσει πνευματικά με βάση τις αρχές του Μπεκτασισμού.

Έκτοτε ο «Γκάνι Μπαμπά» θεωρείται ως μια σημαντική μορφή αναφοράς για την συλλογική μνήμη της κοινότητας, και κάθε χρόνο, σε μια ημερομηνία που συνήθως συμπίπτει με την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου, γίνεται γιορτή και προσφέρετε κουρμπάνι προς τιμήν του.

Πέρα από τον «τουρμπέ» μέσα στο δάσος του νεκροταφείου, και επάνω στις πλαγιές βρίσκονται διάσπαρτοι αρκετοί τάφοι οι οποίοι φέρουν διάφορες, και διαφορετικών χρονολογιών επιτύμβιες στήλες.

Εδώ το ενδιαφέρον του επισκέπτη τραβάνε οι επιτύμβιες στήλες που είναι διακομισμένες με λουλούδια και φυτά, με αρκετές από αυτές – ειδικά τις νεότερες – να είναι έγχρωμες, και δίνουν την εντύπωση πως πρόκειται για κάποια τεχνική και παράδοση που διατηρείται ανά τους αιώνες.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι σε αρκετές από αυτές αναγράφονται και κάποιες από τις επιθυμίες των αποθανόντων, ενώ στο επάνω μέρος φέρουν συχνά την επιγραφή «Hüvel Bakı» που στα Αραβικά θα πει «Μόνο Αυτός είναι αιώνιος», που εννοεί ότι μόνο ο Θεός είναι αιώνιος (μια επιγραφή που συναντάται συχνά σε μουσουλμανικά νεκροταφεία). Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παλαιότερες επιτύμβιες στήλες, ορισμένες από τις οποίες ενδεχομένως να ανήκουν σε δερβίσηδες, αν κρίνει κανείς απ’ τα πολυσχιδή τουρμπάνια που υπάρχει στο επάνω μέρος τους.

Αν και οι περισσότερες επιτύμβιες στήλες φέρουν σχήμα οβάλ χωρίς να φέρουν επάνω τους επιγραφές, οι υπόλοιπες καταλήγουν σε διαφόρων σχεδίων καπέλα και τουρμπάνια, τα οποία κατά πάσα πιθανότητα, ανάλογα με το σχήμα τους, να υποδεικνύουν και την ταυτότητα αυτού που έχει ταφεί εκεί.

Άλλωστε, κατά την εποχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι επιτύμβιες στήλες είχαν συμβολικό χαρακτήρα αλλά ταυτόχρονα ήταν κι ένα είδος ιδιότυπου «βιογραφικού» του προσώπου που είχα ταφεί εκεί.

Τόσο το σχήμα του καπέλου καθώς και ο τρόπος δεσίματος του τουρμπανιού, αλλά και ο αριθμός των πτυχών μαρτυρούσαν κάποιο αξίωμα ή ακόμη και την πνευματική κλίμακα εντός κάποιου δερβίσικού τάγματος.

Πολύ συχνά σε τάφους Μπεκτασήδων και «Μπαμπά» (πνευματικών ηγετών) και γενικά δερβίσηδων του ετερόδοξου Ισλάμ, υπάρχουν τουρμπάνια με δώδεκα πτυχές τα οποία συμβολίζουν τους Δώδεκα Ιμάμηδες, ενώ στο κέντρο υπάρχει κυκλικό καπέλο συμβολίζει το θεϊκό φως των προφητών Αλί και Μωάμεθ.

Όσον αφορά τα τουρμπάνια με τις τέσσερις πτυχές που βρίσκονται σε άλλες επιτύμβιες στήλες, πολύ πιθανόν να σχετίζονται με τις «Τέσσερις Πόρτες» της Μπεκτασικής μύησης (Σεριάτ, Ταρικά, Μεριφέτ, Χακικάτ) που αποτελεί το θεμελιώδης μυστικιστικό και εσωτερικό δόγμα του Μπεκτασισμού.

Βαθύ και μεγάλο συμβολισμό έχει και το τουρμπάνι με τις πέντε πτυχές, καθώς είναι πιθανή η σύνδεση του με την Ahl-Al Kisa την Ιερή Πεντάδα (Μωάμεθ, Αλί, Φάτιμα, Χασάν, Χουσεΐν) που έχει ιδιαίτερη σημασία για την μπετασική και γενικότερα την Σιιτική πνευματική παράδοση.

Πέρα από αυτές τις επιτύμβιες στήλες υπάρχουν και άλλες, οι οποίες είναι κομμάτια από σχιστόλιθους που δεν φέρουν κάποια χρονολογία ή επιγραφή, και οι οποίες, πιθανόν να είναι και παλαιότερες από τις υπόλοιπες.

Τόσο γύρω από τον «τουρμπέ» του «Γκάνι Μπαμπά» αλλά και μέσα στο νεκροταφείο, υπάρχει πληθώρα άγριων λουλουδιών αλλά και βοτάνων που ευδοκιμούν στις παρυφές της Ροδόπης, δίνοντας την αίσθηση πως πρόκειται για έναν ιδιότυπο κήπο άγριας βλάστησης, που συνυπάρχει μαζί με αιώνες ιστορίες.

Έξω από τον ταφικό χώρο και τον «τουρμπέ του Γκάνι Μπαμπά», δεξιά από την είσοδο, υπάρχει και ο χώρος όπου βράζονται τα κουρμπάνια.

Στον χώρο αυτό υπάρχει μια πλάκα στην οποία υπάρχει μια μνημειακή επιγραφή σε μορφή δέησης προς όσους έρχονται εδώ.

Το κείμενο είναι γραμμένο στα Οθωμανικά τουρικά, ενώ από πάνω έχει τοποθετηθεί μια πλάκα με την απόδοση στα σύγχρονα τουρκικά.

Συγκεκριμένα γράφει τα εξής: «Μέσα στην ατμόσφαιρα του γενικού πολέμου έπεσα θύμα του πόνου και της δυστυχίας.

Από το χέρι του Θεού πιάστηκα αιχμάλωτος και τραβάω βάσανο και συμφορά.

Τέτοιο φαίνεται πως ήταν το γραφτό της μοίρας, και έμεινα στο Μουσταφά Πασά ακόμη και τώρα. Ο Μεχμέτ, γιος του Αλί Αγά, απόγονος του Κιόρ Ντουργκούτ.

Όσοι διαβάζουν αυτή την επιγραφή ας κάνουν εκατό χιλιάδες προσευχές για την ψυχή του.

Έτος 1319». Η επιγραφή αυτή πιθανότητα αναφέρεται σε κάποιον που πιάστηκε αιχμάλωτος ή σκοτώθηκε στο Μουσταφά Πασά, δηλαδή το σημερινό Σβίλενγκραντ το έτος εγίρας 1319, που αντιστοιχεί στο 1901, ωστόσο δεν είναι γνωστό σε ποιον πόλεμο αναφέρεται, καθώς ως «γενικός πόλεμος» (Harb-i Umumi) νοείται ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο οποίος όμως ξέσπασε το 1914, δηλαδή 12 χρόνια μετά την ημερομηνία που αναφέρεται στην επιγραφή. ΥΓ. Θα ήθελα πολύ να βάλω λεζάντες στις φωτογραφίες του Ζήση αλλά νομίζω ότι θα είναι καλύτερα να τις ψιθυρίσετε εσείς βλέποντάς τες..

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους