— Ζυλιέν Γκρακ, Ένας επικίνδυνος γόης, μτφρ.: Ιφ. Μποτουροπούλου, Καστανιώτης: 2019. Ο Άλαν Μέρτσισον εμφανίζεται σε ένα παραθαλάσσιο θέρετρο στη Βρετάνη για να διαταράξει τους νωχελικούς ρυθμούς...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Όπως υπαινίσσεται ο τίτλος του βιβλίου, που σε ακριβή μετάφραση θα ήταν «Ένας Σκοτεινός Γόης», ο αινιγματικός άντρας θα θέσει σε λειτουργία τα γρανάζια μιας ιδιότυπης βαρυτικής ακολουθίας που θα εγκλωβίσει ένα στενό κύκλο ανθρώπων στην έλξη της προσωπικότητάς του.

Το κείμενο είναι σύντομο αλλά περιεκτικό.

Το μεγαλύτερο μέρος του φτάνει σε εμάς μας με τη μορφή ενός αποσπασματικού ημερολογίου που διανθίζεται με μερικές επιστολές ενός εκ των μελών του στενού αυτού κύκλου.

Το τι ακριβώς πραγματεύεται το βιβλίο, αν και αρχικά αντιστέκεται στον αναγνώστη, παραμένει απέριττο στην επιτηδευμένη φόρμα του.

Ακραίες, σχεδόν μεταφυσικές μεταφορές, μπαρόκ περιγραφές τοπίων, νοηματικοί ακροβατισμοί και ανακολουθίες στη συμπεριφορά των ηρώων, δεν καταφέρνουν τελικά να αποθαρρύνουν τον αναγνώστη από την ατραπό της προσεκτικής ανάγνωσής του.

Η αφήγηση ξεδιπλώνεται « με δύο σκοτεινές αβύσσους δεξιά και αριστερά, όμοια με τον ισορροπιστή που προχωρεί στο τεντωμένο σχοινί και αποκαλύπτει, χωρίς τη συνδρομή κάποιας σκηνοθεσίας, το ανησυχητικό θαύμα που ξαφνικά ενδέχεται να είναι το να βαδίζεις ευθεία» (σ. 141), γράφει ο Γκρακ αναφερόμενος στην πορεία τού ήρωά του.

Ποιος είναι όμως ο ήρωάς του; Το ερώτημα διατυπώνεται επιτακτικά και μέσα από τα χείλη των υπόλοιπων ηρώων που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον Άλαν.

Η απάντηση δεν προκύπτει αβίαστα.

Είναι άραγε ο Άλαν μια μεσσιανική φιγούρα που έρχεται για να αναλάβει τα βάρη, να ξεπλύνει αμαρτίες και να εναποθέσει τη ζωή του ως πρότυπο προς μίμηση; Ή μήπως στέκεται στον αντίποδα και συνιστά μια περσόνα διαβολική, που θα εκμαυλίσει και θα αποπροσανατολίσει τους ακολουθητές του; «Κάθε έργο είναι ένα παλίμψηστο – και αν το έργο είναι επιτυχημένο, το σβησμένο κείμενο είναι πάντα ένα μαγικό κείμενο» (σ. 73). Αυτό το «μαγικό κείμενο» είναι και το κλειδί στην απάντηση για το ποιος είναι ο ήρωας του Γκρακ.

Ο συγγραφέας κάνει μια κομβική αναφορά στο Οβάλ Πορτρέτο του Έντγκαρ Άλαν Πόε (ενός άλλου «Άλαν», κατ’ εξοχήν «σκοτεινού»). Στο σύντομο διήγημα ο Πόε αναφέρεται σε έναν δεινό ζωγράφο που αποφασίζει να ζωγραφίσει την καλλονή σύζυγό του.

Παθιάζεται όμως τόσο με την ομορφιά της και τη δημιουργία του αριστουργηματικού πορτρέτου της, που, καθώς αυτό παίρνει σάρκα και οστά, εκείνος λησμονεί την ύπαρξή της.

Η ολοκλήρωση του πορτρέτου της, όπου ο ζωγράφος αναφωνεί «Πραγματικά, είναι ατόφια η Ζωή!» (μτφρ.: Κ. Πολίτης, Πλέθρον, 1991), συμπίπτει με τον θάνατό της.

Το έργο του συνιστά τώρα την πηγή της ζωής και της ομορφιάς της.

Συνιστά τη ζωογόνο και συνάμα ζωοκτόνο (sic) μεταρσίωσή της από την πραγματικότητα στην τέχνη. Ο Γκρακ χειρίζεται τον ήρωά του με παρόμοιο τρόπο.

Πέφτει θύμα τόσο της σαγήνης του όσο και του ιδίου ως δημιουργού, και η περισσή χάρη τού έργου του, το «μαγικό κείμενο», εδράζεται στην ίδια την ύπαρξη του ήρωά του. « αυτό το υδατογράφημα που αχνοφαίνεται στο φόντο, αυτό το μαγνητικό, αόρατο κείμενο που καθοδηγεί ασυνείδητα τον ποιητή μέσα από το ήδη τόσο τυχαίο κιαροσκούρο της γραπτής γλώσσας» (σ. 72). Αυτό είναι το παλίμψηστο που αλλού διακρίνεται περισσότερο και αλλού λιγότερο – τόσο όσο.

Τόσο όσο απαιτείται για να συντηρεί τον μικρό κύκλο των ηρώων που βρίσκονται στη βαρυτική του δύναμη, του αναγνώστη συμπεριλαμβανομένου, ώστε από τη μία να μην μπορούμε να αποτραβηχτούμε αδιάφοροι από αυτό, αλλά, από την άλλη, να μην μπορούμε ούτε και να βάλουμε το δάχτυλό μας ακριβώς στο σημείο που θα αποκαλύψει το καθολικό του νόημα.

Η ιδανική σχέση με το βιβλίο βρίσκεται πάντα σε αυτή τη λεπτή γραμμή. « ο σβησμένο κείμενο είναι πάντα ένα μαγικό κείμενο». Το σβησμένο κείμενο είναι η ουσία του Άλαν.

Αυτός είναι ο Άλαν: θα επιδοθεί με έπαρση σε θεωρίες ενσαρκώνοντας μια σαγηνευτική περσόνα, και ως επιστέγασμα των θεωριών του, εκεί που όλοι νομίζουν ότι είναι μόνο λόγια, θα πράξει.

Για να απαντήσω όμως στο ερώτημα που έθεσα παραπάνω, αν ο Άλαν είναι μια μεσσιανική φιγούρα ή αν ο χαρακτήρας του διαπνέεται από κάτι διαβολικό, ας ξεκαθαρίσω ότι ένας κοσμικός μεσσίας συνιστά, εξ ορισμού, μια αντινομία, μια παραδοξότητα, μια διαβολική περσόνα γιατί « παίζει συγχρόνως σε δύο ταμπλό.

Με το ένα πόδι στον κόσμο των πεπρωμένων, το άλλο στον κόσμο των ευκαιριών . ίναι συγχρόνως και στις δύο πλευρές του καθρέφτη» (σ.166). Ποια αλήθεια άραγε μπορεί να κομίζει ο Άλαν Μέρτσισον αν παίζει έναν τέτοιο ρόλο; Υπάρχει ένα απόσπασμα προς το τέλος του βιβλίου που ρίχνει φως στην ατζέντα ενός τέτοιου σκοτεινού γόη: «Οι άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι, προσαρμόζονται, βρίσκουν ανεκτή τη ζωή με λιγότερα πράγματα απ’ όσα φαντάζεστε, ξέρετε.

Αλλά όχι! Έπρεπε να έρθετε εδώ και να τα σκοτώσετε (χτύπησε το πόδι της, θυμωμένη, βίαιη, χυδαία), να τα καταστρέψετε, να τα γκρεμίσετε όλα – ό,τι είναι πιθανό, φυσιολογικό, απλό» (σ. 198). Ένας κοσμικός μεσσίας δεν έρχεται, λοιπόν, να προσφέρει άφεση αμαρτιών.

Δεν υπόσχεται μια μεταφυσική σωτηρία, αλλά την εναλλακτική «σε μια ζωή κατεστραμμένη, ψαλιδισμένη, διαβρωμένη από την οκνηρία, τον φόβο, τον υστερόβουλο δισταγμό.

Λεπτομερής και καθημερινή εκμηδένιση των προσφερόμενων δυνατοτήτων» (σ. 99), γράφει ο Γκρακ αναφερόμενος στο «μόνο έγκλημα χωρίς εξαγορά», που συνιστούν οι ζωές που έρχεται να προγκήξει ο Άλαν Μέρτσισον.

Και ως κοσμικός μεσσίας δεν θα σταυρωθεί από κανένα μαινόμενο πλήθος· θα υπογράψει μόνος την καταδίκη του.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους