Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το πολιτικό Ισλάμ και η κρίση της ευρωπαϊκής ταυτότητας Μία από τις διαστάσεις που ανέδειξαν οι πρόσφατες ταραχές στη Γαλλία αφορά τις συνέπειες των βαθιών δημογραφικών και πολιτισμικών μεταβολών που συντελέστηκαν στη χώρα κατά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες και αναδιαμόρφωσαν τη σύνθεση της γαλλικής κοινωνίας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύχθηκαν, μεταξύ άλλων, ρεύματα ριζοσπαστικού πολιτικού ισλαμισμού που αμφισβητούν θεμελιώδεις αρχές της ευρωπαϊκής πολιτικής και πολιτισμικής παράδοσης.

Αυτήν ακριβώς τη διάσταση αναδεικνύει η Αϊάν Χίρσι Άλι με τις παρεμβάσεις της. Χίρσι Άλι: Το Ισλάμ ως θρησκεία και ως πολιτική ιδεολογία Μεγαλωμένη σε μουσουλμανικό περιβάλλον, εγκατέλειψε τη Σομαλία και εγκαταστάθηκε στην Ολλανδία, όπου αργότερα εξελέγη βουλευτής.

Η πολιτική της δραστηριότητα επικεντρώθηκε στην ενσωμάτωση των μεταναστών και στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών.

Η διεθνής αναγνωρισιμότητά της συνδέθηκε με την ταινία Submission (2004), η οποία ασκούσε κριτική στην καταπίεση των γυναικών στο όνομα του Ισλάμ.

Ο σκηνοθέτης της, Τέο βαν Γκογκ, δολοφονήθηκε από ισλαμιστή εξτρεμιστή, ο οποίος άφησε απειλητικό μήνυμα και για την ίδια.

Στο δοκίμιό της The Challenge of Dawa: Political Islam as Ideology and Movement and How to Counter It (2017), η Χίρσι Άλι υποστηρίζει ότι η Δύση αντιμετωπίζει ανεπαρκώς το πρόβλημα του ισλαμισμού, επειδή περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην τρομοκρατική βία.

Κατά τη συλλογιστική της, πρέπει να διακρίνουμε το Ισλάμ ως θρησκεία από τον ισλαμισμό ως πολιτική ιδεολογία.

Οι μουσουλμάνοι δεν αποτελούν ένα ενιαίο ιδεολογικό σώμα, ενώ υπάρχουν πιστοί και μεταρρυθμιστές που αποδέχονται πλήρως τις αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Αντίθετα, ο πολιτικός ισλαμισμός, όπως τον ορίζει, επιδιώκει να υπαγάγει την κοινωνική και πολιτική ζωή σε ένα θρησκευτικό κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο συγκρούεται με την ελευθερία της συνείδησης, την ισότητα των φύλων και την πολιτική κυριαρχία των δημοκρατικών θεσμών.

Το πρόβλημα επομένως δεν εξαντλείται στην εμφάνιση βίαιων εξτρεμιστικών οργανώσεων.

Αφορά επίσης την παρουσία οργανωμένων κινημάτων που επιδιώκουν τη σταδιακή επέκταση της επιρροής τους μέσα στην κοινωνία.

Η daʿwa και η πολιτική δράση χωρίς βία Η κεντρική έννοια που εισάγει η Χίρσι Άλι είναι η daʿwa (ντάουα), όρος που στην ισλαμική παράδοση αναφέρεται στην πρόσκληση προς την πίστη και στη διάδοση του θρησκευτικού μηνύματος.

Η ίδια επιμένει ότι, όταν η πρακτική αυτή οργανώνεται από πολιτικοϊσλαμιστικά κινήματα, μπορεί να αποκτήσει έναν διαφορετικό χαρακτήρα: να μετατραπεί σε διαδικασία ιδεολογικής επιρροής, στρατολόγησης και οικοδόμησης θεσμικών δικτύων.

Στη συνέντευξή της με τον Πίτερ Ρόμπινσον στο Hoover Institution, το 2017, εξηγεί ότι η θρησκευτική παράδοση του Ισλάμ διαθέτει ιστορικό βάθος δεκατεσσάρων αιώνων και ένα σύνθετο σύστημα πολιτικών και νομικών αντιλήψεων, το οποίο η σύγχρονη δυτική πολιτική σκέψη συχνά υποτιμά.

Στο δοκίμιό της παρομοιάζει τη δράση της ισλαμιστικής daʿwa με τη στρατηγική της «μακράς πορείας μέσα από τους θεσμούς», που συνδέθηκε ιστορικά με τμήματα της επαναστατικής Αριστεράς.

Το επιχείρημα είναι ότι η ιδεολογική επικράτηση δεν χρειάζεται πάντοτε να επιδιώκεται μέσω της βίας.

Μπορεί να προωθείται με τη συγκρότηση οργανώσεων, την επιρροή στην εκπαίδευση, στη θρησκευτική ζωή, στις τοπικές κοινότητες και στην πολιτική εκπροσώπηση. Η Χίρσι Άλι επικρίνει ιδιαίτερα τις δυτικές κυβερνήσεις όταν αντιμετωπίζουν οργανώσεις ως μετριοπαθείς αποκλειστικά επειδή δεν χρησιμοποιούν βία, χωρίς να εξετάζουν τις πολιτικές τους επιδιώξεις.

Διαβάστε επίσης: Τα ισλαμικά δίκτυα στην Ευρώπη: Η μακρά πορεία μέσα από τους θεσμούς Η παρουσία του πολιτικού Ισλάμ στην Ευρώπη περιλαμβάνει ένα πολυσύνθετο πλέγμα θρησκευτικών οργανώσεων, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, κοινωφελών ΜΚΟ, νεολαιίστικων συλλόγων και διεθνών δικτύων εκπροσώπησης.

Ορισμένα συνδέονται με κινήματα όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα και το τουρκικό Milli Görüş, άλλα με κρατικούς μηχανισμούς, όπως η τουρκική Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων (Diyanet). Οι προσανατολισμοί τους διαφέρουν σημαντικά, όπως και η σχέση τους με τις δημοκρατικές αρχές.

Εκείνο που ενδιαφέρει στην ανάλυση της Χίρσι Άλι είναι ο τρόπος με τον οποίο οργανώσεις με πολιτικοθρησκευτική ατζέντα μπορούν να αξιοποιούν νόμιμες κοινωνικές και θεσμικές δραστηριότητες για την οικοδόμηση μακροχρόνιας επιρροής.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Diyanet, η οποία αποτελεί κρατική υπηρεσία της Τουρκίας και διαθέτει εκτεταμένη παρουσία στις ευρωπαϊκές μουσουλμανικές κοινότητες. Στη Γερμανία, η συνδεόμενη με αυτήν οργάνωση DİTİB αριθμεί 896 τοπικές κοινότητες, ενώ στην Ολλανδία περισσότερα από 150 τεμένη υπάγονται στο δίκτυο της Islamitische Stichting Nederland.

Η δράση τους δεν περιορίζεται στη λατρεία: περιλαμβάνει θρησκευτική διαπαιδαγώγηση, πολιτιστικές δραστηριότητες, νεολαιίστικες οργανώσεις και κοινωνικές υπηρεσίες.

Η διασύνδεσή τους με την Άγκυρα δημιουργεί ζητήματα εξωτερικής πολιτικής επιρροής, γι’ αυτό άλλωστε η γερμανική κυβέρνηση συμφώνησε με τη Diyanet και τη DİTİB τη σταδιακή αντικατάσταση των ιμάμηδων που αποστέλλονται από την Τουρκία με θρησκευτικούς λειτουργούς εκπαιδευμένους στη Γερμανία.

Η ύπαρξη αυτού του αποδεικνύει το εύρος της οργανωμένης θρησκευτικής και πολιτισμικής παρουσίας ενός ξένου κράτους στο εσωτερικό ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Διαφορετική είναι η περίπτωση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, που ιδρύθηκε στην Αίγυπτο το 1928 και ανέπτυξε μια παράδοση συνδυασμού θρησκευτικής διαπαιδαγώγησης, κοινωνικής παρέμβασης και πολιτικής οργάνωσης. Στη Γαλλία, η κυβερνητική έκθεση του Μαΐου 2025 εντόπισε 139 χώρους λατρείας συνδεόμενους με την οργάνωση Musulmans de France, διάδοχο της UOIF, άλλους 68 θεωρούμενους ως προσκείμενους στο ίδιο ιδεολογικό περιβάλλον και 21 σχολικά ιδρύματα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οργανώσεις όπως το Council of European Muslims (CEM) και το Forum of European Muslim Youth and Student Organisations (FEMYSO) έχουν βρεθεί στο επίκεντρο συζητήσεων για τη σχέση θρησκευτικής εκπροσώπησης, πολιτικής επιρροής και συμμετοχής στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Οι οργανώσεις αυτές αμφισβητούν την απόδοση ισλαμιστικών επιδιώξεων στη δραστηριότητά τους.

Ωστόσο, η λειτουργία ανάλογων δικτύων δείχνει πώς η οργανωμένη θρησκευτική εκπροσώπηση μπορεί να εκτείνεται από την τοπική κοινότητα μέχρι τις Βρυξέλλες.

Η ανάπτυξη αυτών των μορφών επιρροής δεν περιορίζεται πλέον στους παραδοσιακούς θεσμούς.

Σύμφωνα με την έκθεση του αυστριακού Documentation Centre Political Islam, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, δίκτυα του πολιτικού Ισλάμ συνδυάζουν τη δράση σε θρησκευτικές και κοινωνικές οργανώσεις με την ψηφιακή προπαγάνδα, τους διαδικτυακούς influencers, τις πρωτοβουλίες νεανικής ταυτότητας και τις διεθνείς συνεργασίες.

Το θρησκευτικό μήνυμα συνδέεται έτσι με ζητήματα καθημερινής ζωής, πολιτικής εκπροσώπησης και πολιτισμικής ταυτότητας, αποκτώντας δυνατότητες παρέμβασης πολύ ευρύτερες από εκείνες ενός παραδοσιακού θρησκευτικού οργανισμού.

Μια άλλη όψη του προβλήματος αφορά την ανάπτυξη παράλληλων θεσμών. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, κυβερνητική έρευνα του 2018 υπολόγιζε την ύπαρξη 30 έως 85 ισλαμικών συμβουλίων (sharia councils) στην Αγγλία και την Ουαλία, που παρείχαν κυρίως θρησκευτικές συμβουλές και υπηρεσίες για ζητήματα γάμου και διαζυγίου.

Τα συμβούλια αυτά δεν διαθέτουν κρατική δικαιοδοσία ούτε ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με πολιτικοϊσλαμιστικές οργανώσεις.

Ωστόσο, η έρευνα κατέγραψε περιπτώσεις πρακτικών εις βάρος των δικαιωμάτων των γυναικών, αναδεικνύοντας τον κίνδυνο που δημιουργείται όταν οι άτυποι θρησκευτικοί κανόνες αποκτούν μεγαλύτερη πρακτική βαρύτητα από τα δικαιώματα που εγγυάται η πολιτεία.

Το ζήτημα έχει πλέον αναδειχθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στις 8 Οκτωβρίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε, με 381 ψήφους υπέρ και 167 κατά, ψήφισμα για την αντιμετώπιση του ισλαμιστικού εισοδισμού —της συστηματικής διείσδυσης σε θεσμούς και οργανώσεις— και της επιρροής των δικτύων της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Το ψήφισμα περιγράφει τη δράση μέσω συλλόγων, ιδρυμάτων, εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και φιλανθρωπικών φορέων και ζητεί αυστηρότερο έλεγχο της χρηματοδότησης, της διαφάνειας και των σχέσεών τους με ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.

Πρόκειται για πολιτική τοποθέτηση του Κοινοβουλίου, όχι για δικαστική διαπίστωση ότι οι συγκεκριμένες οργανώσεις ασκούν παράνομη δραστηριότητα.

Είναι όμως ενδεικτική της σημασίας που έχει αποκτήσει το φαινόμενο.

Αυτή η πολυεπίπεδη πραγματικότητα προσδίδει συγκεκριμένο περιεχόμενο στη «μακρά πορεία μέσα από τους θεσμούς» που περιγράφει η Χίρσι Άλι.

Δεν πρόκειται για μια ενιαία συνωμοτική οργάνωση ούτε για μια ήδη εγκαθιδρυμένη δεύτερη κρατική εξουσία.

Ο κίνδυνος που επισημαίνει αφορά τη σταδιακή συγκρότηση παράλληλων κέντρων κοινωνικής και κανονιστικής επιρροής, τα οποία μπορούν να καθορίζουν τη συμπεριφορά των μελών τους, να διαμορφώνουν συλλογικές ταυτότητες και να διεκδικούν θεσμική αναγνώριση.

Εκεί όπου οι επιμέρους αυτές εξουσίες επιδιώκουν να επιβάλουν κανόνες αντίθετους προς τις κοινές δημοκρατικές αρχές, η θρησκευτική ελευθερία μετατρέπεται σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Αυτό ακριβώς είναι το ουσιαστικό διακύβευμα της προειδοποίησης της Χίρσι Άλι: η ιδεολογική επιρροή μπορεί να προωθείται ειρηνικά, κοινωνικά και θεσμικά, χωρίς να παύει γι’ αυτό να διαθέτει ανταγωνιστικές πολιτικές επιδιώξεις.

Ασυμμετρία δύο αντιπάλων Σε άρθρο της στη The Free Press, στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, η Χίρσι Άλι αμφισβητεί μια συνηθισμένη ερμηνεία της ευρωπαϊκής πολιτικής κρίσης: ότι ο ισλαμισμός και η ευρωπαϊκή άκρα Δεξιά αποτελούν δύο συμμετρικούς εξτρεμισμούς, ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται μια φιλελεύθερη και δημοκρατική πλειοψηφία.

Η ίδια θεωρεί αυτή τη συμμετρία παραπλανητική.

Υποστηρίζει ότι ο ισλαμισμός διαθέτει ένα ιστορικά διαμορφωμένο θρησκευτικό, νομικό και ιδεολογικό υπόβαθρο, καθώς και διεθνή δίκτυα επιρροής, που δεν μπορούν να συγκριθούν απευθείας με τις οργανωτικές και ιδεολογικές μορφές της σημερινής ευρωπαϊκής άκρας Δεξιάς.

Η θέση αυτή είναι αμφισβητήσιμη ως προς τα συμπεράσματά της, αλλά εισάγει ένα ουσιαστικό αναλυτικό ζήτημα: διαφορετικά πολιτικά κινήματα δεν πρέπει να θεωρούνται υποχρεωτικά όμοια μόνο επειδή εκδηλώνουν αντιφιλελεύθερες ή αυταρχικές τάσεις.

Ταυτόχρονα, η ιστορική έκταση και το θρησκευτικό βάθος μιας παράδοσης δεν αποδεικνύουν ότι όλοι οι πιστοί της συμμερίζονται έναν συγκεκριμένο πολιτικό σκοπό.

Η διάκριση ανάμεσα στους μουσουλμάνους, τη θρησκευτική τους πίστη και τις οργανώσεις του πολιτικού Ισλάμ παραμένει απαραίτητη.

Για τη Γαλλία, το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ανυπότακτη Γαλλία και στην Εθνική Συσπείρωση.

Η κοινωνική και ταυτοτική πόλωση μπορεί να τροφοδοτεί την ισχύ και των δύο πολιτικών πόλων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διαθέτουν την ίδια ιδεολογία ή ότι εκφράζουν τις ίδιες κοινωνικές δυνάμεις.

Από την υπεράσπιση των θεσμών στην υπεράσπιση ενός πολιτισμού Υπάρχει, τέλος, μια αξιοσημείωτη εξέλιξη στη σκέψη της Χίρσι Άλι.

Έχοντας εγκαταλείψει το Ισλάμ και έχοντας υπερασπιστεί επί χρόνια τον αθεϊσμό, ανακοίνωσε το 2023 τη μεταστροφή της στον Χριστιανισμό.

Στο άρθρο της Why I Am Now a Christian εξηγεί ότι οδηγήθηκε σε αυτή την απόφαση και μέσα από τον προβληματισμό της για την κατάσταση του δυτικού πολιτισμού. Η Χίρσι Άλι υποστηρίζει πλέον ότι οι στρατιωτικοί, νομικοί και τεχνοκρατικοί μηχανισμοί δεν αρκούν για την αντιμετώπιση ιδεολογικών κινημάτων που αντλούν τη δύναμή τους από ισχυρές κοσμοθεωρίες και συλλογικές ταυτότητες.

Κατά την ίδια, οι δυτικές κοινωνίες δυσκολεύονται να υπερασπιστούν τις ελευθερίες τους επειδή έχουν απολέσει σε σημαντικό βαθμό τη συνείδηση των ιστορικών και ηθικών θεμελίων τους.

Η υπεράσπιση του κράτους δικαίου, των ατομικών ελευθεριών και της ισότητας απαιτεί, επομένως, κάτι περισσότερο από μια τεχνική διαχείριση της κοινωνικής συμβίωσης. Πηγές Ayaan Hirsi Ali, «The Truth About France’s Muslim Riots», συνέντευξη στον Steven Edginton, The Inquiring Mind, 20.10.2026. https://www.youtube.com/watch?v=BIr0-LpMAD4 Ayaan Hirsi Ali, «Ayaan Hirsi Ali on the West, Dawa, and Islam», συνέντευξη στον Peter Robinson, Hoover Institution, 2017. https://www.hoover.org/plus/research/ayaan-hirsi-ali-west-dawa-and-islam-0 Ayaan Hirsi Ali, The Challenge of Dawa: Political Islam as Ideology and Movement and How to Counter It, Hoover Institution Press, 2017. https://www.hoover.org/research/challenge-dawa-political-islam-ideology-and-movement-and-how-counter-it Ayaan Hirsi Ali, «The Lie About Islam, Europe, and the Dangers We Face», The Free Press, 15.09.2026. https://www.thefp.com/p/ayaan-hirsi-ali-the-lie-about-islam Ayaan Hirsi Ali, «Why I Am Now a Christian», UnHerd, 2023. https://unherd.com/2023/11/why-i-am-now-a-christian/ Ministère de l’Intérieur, «Frères musulmans et islamisme politique en France», επίσημη έκθεση, 21.05.2025. https://www.interieur.gouv.fr/actualites/dossiers-de-presse/publication-du-rapport-freres-musulmans-et-islamisme-politique-en-france Reuters, «Government-commissioned report says Muslim Brotherhood posing threat to French unity», 21.05.2025. https://www.reuters.com/world/government-commissioned-report-says-muslim-brotherhood-posing-threat-french-2025-05-21/ UK Government, «Muslim Brotherhood review: main findings», 17.12.2015. https://www.gov.uk/government/publications/muslim-brotherhood-review-main-findings Tariq Tahir, «Secrets of Suite 702: Home of Muslim Brotherhood’s sanctioned London network», The National, 04.02.2026. https://www.thenationalnews.com/news/uk/2026/02/04/secrets-of-suite-702-home-of-muslim-brotherhoods-sanctioned-london-network/ U.S. Department of the Treasury, «Treasury Disrupts Muslim Brotherhood and Hamas Financial Networks», 23.07.2026. https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0572 UK Parliament, «Muslim Brotherhood», γραπτή απάντηση του Home Office, 20.04.2026. https://questions-statements.parliament.uk/written-questions/detail/2026-04-14/127132 *Στηρίξτε το Άρδην και τις Εναλλακτικές Εκδόσεις κάνοντας μια δωρεά, ko-fi.com/ardinrixi

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους