Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΤΗΛΗ--ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ Οι διωκτικοί μηχανισμοί στη Θεσσαλονίκη και το ΚΚΕ Σάκης Μουμτζής 25.10.2026 Ακόμη και μετά την αποχώρηση του ΕΛΑΣ από τη Θεσσαλονίκη στις 17 Ιανουαρίου 1945, η πόλη βρισκόταν σε αναβρασμό καθώς η ομηρεία των 1200 περίπου κατοίκων της στην Αρδέα συνεχιζόταν.

Θεσσαλονικείς με μεγάλη οικονομική και κοινωνική επιφάνεια, ανώτατοι αξιωματικοί του στρατού και της χωροφυλακής, συνδικαλιστές και άλλοι πολλοί αντιφρονούντες παρέμεναν έγκλειστοι σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ακόμα και μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας (12 Φεβρουαρίου 1945). Μάλιστα τέσσερις βαθμοφόροι της χωροφυλακής, οι Χατζής, Πολυχρονόπουλος, Μπεζεντάκος και Αναγνωστόπουλος εκτελέστηκαν στις 18 Φεβρουαρίου.

Ήταν από αυτούς που γνώριζαν πολλά για το εσωτερικό του ΚΚΕ καθώς«συνομιλούσαν» με υψηλόβαθμα στελέχη του.

Η κατάσταση παρέμεινε οξυμένη ακόμη και όταν επέστρεψαν όσοι επέζησαν από τα στρατόπεδα κράτησης, καθώς άρχισαν να διηγούνται τα όσα υπέστησαν εκεί και τα όσα είδαν.

Οι φυσικοί και οι ηθικοί αυτουργοί αυτών των εγκλημάτων ή είχαν ξεκινήσει το ταξίδι τους για το Μπούλκες ή κρύβονταν φοβούμενοι την οργή των θυμάτων τους.

Συγχρόνως οι διωκτικές αρχές, η Εθνική Ασφάλεια και η Γενική Ασφάλεια Θεσσαλονίκης, τέθηκαν υπό την εποπτεία των Βρετανών ώστε να αναδιοργανωθούν και να καταστούν αποτελεσματικότερες στα νέα τους καθήκοντα. Η Εθνική Ασφάλεια έδρευε στη Λεωφόρο Στρατού και επικεφαλής ήταν ο ταγματάρχης Γιώργος Στεφανάκης.

Όμως η ψυχή της ήταν ο μοίραρχος Δημήτριος Κωφίτσας,απηνής διώκτης των κομμουνιστών επί πολλά χρόνια.

Τελικά δολοφονήθηκε από τη Στενή Αυτοάμυνα στις 6 Οκτωβρίου 1946.

Γνώριζε πολλά για το ΚΚΕ καθώς στη δεκαετία του 1930 ήταν «χειριστής» στελεχών του τα οποία στη συνέχεια ανέλαβαν καθοδηγητικά πόστα στη Θεσσαλονίκη. Στη Γενική Ασφάλεια που έδρευε στην οδό Πολωνίας -μετέπειτα Πρίγκιπος Νικολάου και σήμερα Αλεξάνδρου Σβώλου, πίσω από την Αγία Σοφία-προϊστατο ο αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Βαρδουλάκης και υποδιοικητής ήταν ο μοίραρχος Νικόλαος Μουσχουντής, μια πολυσχιδής προσωπικότητα, ο οποίος είχε επικηρυχθεί από την ΟΠΛΑ την εποχή της παντοδυναμίας της. Ο Μουσχουντής, λαϊκός και προσηνής τύπος,είχε συγκροτήσει ένα πλατύ δίκτυο πληροφοριοδοτών και γνώριζε ανά πάσα στιγμή τι γινόταν στη Θεσσαλονίκη.

Όταν ο Γ. Βαρδουλάκης προήχθη σε Γενικό Διοικητή Αστυνομίας στην Κρήτη, τον διαδέχθηκε ο Ν. Μουσχουντής που παρέμεινε σε αυτή τη θέση μέχρι τον πρόωρο θάνατο του το 1958.

Σημαντικό ρόλο στη δίωξη των κομμουνιστών είχαν και τα αστυνομικά τμήματα τα περισσότερα εκ των οποίων είχαν και παράρτημα Εθνικής Ασφάλειας.

Ιδιαίτερη δραστηριότητα επέδειξαν τα αστυνομικά τμήματα της ανατολικής Θεσσαλονίκης, καθώς τόσο η είσοδος των κομμουνιστών στην πόλη της Θεσσαλονίκης όσο και η έξοδός τους στο βουνό γινόταν κυρίως από τα ανατολικά, μέσω του διαδρόμου της Χαλκιδικής.

Έτσι το Α΄ Α.Τ. στην περιοχή Αναλήψεως—Ντεπό όσο και αυτό της Καλαμαριάς διακρίθηκαν στην αποστολή τους.

Μάλιστα ο διοικητής του Α΄ Α.Τ ο Ιωάννης Παπατσώρης, μετά τον εμφύλιο, ανέλαβε τη διοίκηση της Εθνικής Ασφάλειας στη Θεσσαλονίκη.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα της έντασης των διώξεων των κομμουνιστών ήταν το γεγονός πως δεν υπήρχε στην πράξη τοπική δικαιοδοσία των αστυνομικών τμημάτων.

Έτσι ο μοίραρχος Σαμαρτζής, διοικητής του Α.Τ. Καλαμαριάς με τους άντρες του διεξήγαγε συλλήψεις στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Αυτός ο ζήλος μπορεί να προκαλούσε ενδοϋπηρεσιακές αντιθέσεις, όμως κατέστησε τη δράση των διωκτικών αρχών πιο αποτελεσματική.

Πάντως, μέχρι να τεθεί το ΚΚΕ και τυπικά εκτός νόμου οι δραστηριότητες των στελεχών της Εθνικής Ασφάλειας είχαν έναν στοιχειώδη περιορισμό από τον Ποινικό Νόμο.

Όταν διαπίστωναν πως για κάποιους συλληφθέντες δεν μπορούσε να στοιχειοθετηθεί εμπλοκή σε παράνομες πράξεις, ακόμη και με βάση το Γ΄ Ψήφισμα, είτε τους άφηναν ελεύθερους είτε τους έστελναν εξορία.

Μετά, με τον Α.Ν 509 λύθηκαν τα χέρια των διωκτικών αρχών.

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση το ΚΚΕ έπρεπε να στήσει παράνομα δίκτυα και να τηρήσει κανόνες συνωμοτικότητας για να προστατεύσει τα μέλη και κυρίως τα στελέχη του.

Ήταν ένα «παιχνίδι» στο οποία ήταν άριστα εκπαιδευμένο σχεδόν από την ίδρυσή του.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως η 2η Ολομέλεια του Κόμματος (12-15 Φεβρουαρίου 1946) αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο του ένοπλου αγώνα ως κορύφωση της πολιτικής της Μαζικής Αυτοάμυνας.

Το παράδοξο στην πολιτική του ΚΚΕ είναι πως ενώ αποφασίζει την αποχή από τις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946, αποφασίζει να συμμετάσχει στο δημοψήφισμα της 1ης Σεπτεμβρίου για τη μορφή του Πολιτεύματος και αφού εν τω μεταξύ έχει ψηφιστεί το Γ΄ Ψήφισματο οποίο δεν θα αποσπούσε την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία αν συμμετείχε στις εκλογές το ΚΚΕ. Τον Αύγουστο του 1946 φτάνει στη Θεσσαλονίκη ο Βασίλης Μπαρτζιώτας, μέλος του ΠΓ του ΚΚΕ για να αναλάβει την καθοδήγηση του Μακεδονικού Γραφείου και σε εφαρμογή της απόφασης της 2η Ολομέλειας στήνεται η Στενή Αυτοάμυνα.

Στο πλαίσιο της συνωμοτικότητας άλλο μηχανισμό διέθεταν για την προστασία τους τα μέλη του Πολιτικού Γραφείου, έναν μηχανισμό ξεχωριστό από αυτόν που διέθετε η Κομματική Οργάνωση Θεσσαλονίκης.

Όσες φορές ήρθε ο Ν. Ζαχαριάδης στη Θεσσαλονίκη προστατεύθηκε από τον μηχανισμό του Π.Γ. Με την εξάρθρωση της Στενής Αυτοάμυνας την άνοιξη του 1947 και τη δολοφονία του Ζέβγου, οι Σοβιετικοί ζητούν από τον Ζαχαριάδη να εγκαταλείψει την Ελλάδα και αυτό συμβαίνει στις αρχές Απριλίου 1947, μέσω Θεσσαλονίκης.

Ο δε Μπαρτζιώτας επειδή κινδύνευε να συλληφθεί, τον Οκτώβριο του 1947 φυγαδεύτηκε στο βουνό.

Τον αντικατέστησε ο Αδάμ Μουζενίδης και αυτόν ο Αρίστος Βασιλειάδης, μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ.

Την άλλη Κυριακή θα μιλήσουμε κυρίως για το ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια της βαριάς παρανομίας, δηλαδή το 1948 και το 1949.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους