Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η Απελευθέρωση της Λάρισας από τη Γερμανική Κατοχή Του Λάζαρου Αρσενίου - αντιστασιακού συγγραφέα και δημοσιογράφου.

Γραμματέα της Επιτροπής Πόλης Λάρισας του ΕΑΜ- Μέλος της Πανθεσσαλικής Επιτροπής του ΕΑΜ. (eleftheria.gr) Τη νύχτα της Κυριακής 22 προς 23 Οκτωβρίου 1944 η Λάρισα πέρασε από την Κατοχή στην Ελευθερία.

Οι κάτοικοι, άντρες, γυναίκες, γέροι, παιδιά, έζησαν ανεπανάληπτες συγκλονιστικές στιγμές σε μια νύχτα, ισοδύναμες με διάρκεια αιώνα.

Η ψυχή τους, στη διάρκεια εκείνης της νύχτας, ελευθερώθηκε από αγωνίες σκοτωμών και βασάνων σκλαβιάς τεσσάρων χρόνων, και η κρυμμένη στην καρδιά τους Ελευθερία, έβγαινε τώρα στα χείλη τους και την τραγουδούσαν, χορεύοντας γύρω από φωτιές στους δρόμους.

Το 1944 στη Λάρισα είχαν απομείνει 20.000 περίπου κάτοικοι από τους 35.000.

Άλλοι είχαν βγει αντάρτες στον ΕΛΑΣ, άλλοι κατέφυγαν στα χωριά καις την Αθήνα.

Από τους απομείναντες, το 22% ήταν οργανωμένοι μυστικά στο ΕΑΜ, του οποίου η επιρροή όμως απλωνόταν σε όλους τους Λαρισινούς, δεδομένου ότι όλοι, Δεξιοί, Κεντρώοι, Αριστεροί, αγωνιζόταν ο καθένας με τον τρόπο του κατά των κατακτητών.

Στην πόλη δεν υπήρξε ποτέ πράξη προδοσίας. Πληροφοριοδότης Η Επιτροπή του ΕΑΜ Λάρισας εξασφάλισε σχετικές πληροφορίες από ανώτερο Γερμανό αξιωματικό που υπηρετούσε στο Φρουραρχεία Λάρισας, στον άνω όροφο της Εθνικής Τράπεζας.

Οι πληροφορίες αυτές όριζαν τις ημερομηνίες σύμπτυξης των Γερμανικών φρουρών από την Καλαμάτα και από τις άλλες πόλεις; μέχρι και την Λάρισα.

Το γραφείο Πληροφοριών του ΕΑΜ Λάρισας, με τους Κώστα Χρυσοχόου, Αλέκο Αλεξανδρή, γεωπόνους, και τον Τέλη Λεβέντη, ράφτη, τις μετέδωσε στο Κλιμάκια Αμερικανών αξιωματικών του ναυτικού που έδρευε στα παραθαλάσσιατου Πολυδένδρι και αυτό τις μετέδωσε με ασύρματο στο στρατηγείο του Αμερικανού Αρχιστράτηγου Αϊζενχάουερ στην Ιταλία.

Έτσι, ο Αϊζενχάουερ ήξερε χρονολογικά την αποχώρηση των Γερμανικών μονάδων από την Ελλάδα.

Οι γνωρίζοντες από στρατιωτικές πληροφορίες είναι σε θέση να εκτιμήσουν της αξία τους.

Εκτιμώντας και ο Αίζενχάουερ την αξία τους απένειμε συγχαρητήρια στη Μονάδα Πληροφοριών Λάρισας με τον αριθμό 10.00 που τις είχε δώσει.

Το έγγραφο αυτό το διατηρούσε ο Κ. Χρυσοχόου, αλλά με τις κατοπινές διώξεις και την εκτόπισή του στη Μακρόνησο το έκαψε η μάνα του.

Με βάση τις πληροφορίες από τον Γερμανό αξιωματικό και από τις καταστροφές που προκάλεσαν τα τελευταία τμήματα Γερμανών στον Βόλο και στα Τρίκαλα η Επιτροπή του ΕΑΜ Λάρισας οργάνωσε το ομαλό πέρασμα της πόλης μας από την τετράχρονη σκλαβιά στην Ελευθερία, που περιγράφεται στο βιβλίο μου «Η ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΪΣΤΑΣΗ», σελίδες 252-261 τόμος Β`. Το βιβλίο θεωρείται από τα καλύτερα.

Διδάσκονταν στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Αντίστασης από το Πανεπιστήμιο Σορβώνης Παρισίων.

Νέος δήμαρχος Πρώτη φροντίδα της Επιτροπής ΕΑΜ Λάρισας υπήρξε η σύσταση Δημοτικής Αρχής.

Σε άλλες πόλεις που ελευθερώθηκαν νωρίτερα το τοπικό ΕΑΜ συγκρότησε αρχές με μέλη του. Στη Λάρισα η Δημοτική Αρχή συστήθηκε μυστικά στην διάρκεια της Κατοχής μεικτή, με μέλη του ΕΑΜ και των κομμάτων Λαϊκού και Φιλελευθέρων. Το Τμήμα ΕΑΜ Επιστημόνων με επικεφαλής τους μηχανικούς Νίκο Σοφό και Σταύρο Λάσκαρη, επέλεξε ως καταλληλότερο Δήμαρχο Λάρισας τον Θεόδωρο Σακελλάριο, μηχανικό, με σπουδές στην Ελβετία, με δημοκρατικές ιδέες, ευρεία μόρφωση, βοηθό καθηγητή του Πολυτεχνείου Αθηνών κι εκτίμησης από τους Λαρισινούς. Το Δημοτικό Συμβούλιο συγκροτήθηκε, επίσης μυστικά μεικτό, με πρωτοβουλία μου.

Σε μυστική σύσκεψη, στο σπίτι του Νίκου Φίλιου με τους Κώστα Ταμπασούλη και Ν. Φίλιο βουλευτή του Λαϊκού Κόμματος, και σε άλλη με τους εκπροσώπους των Φιλελευθέρων δικηγόρων Τάσου Γέμτου, Λάζαρου Κίκα και Αθανάσιου Τσολάκη, στο γραφείο του Κίκα, αποφασίστηκε η συμμετοχή μελών των κομμάτων τους στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ο Δημήτριος Χατζηγιάννης του Αγροτικού αρνήθηκε συνάντηση και στο συμβούλιο δεν μπήκαν μέλη του κόμματός του. Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ κοινοποίησε το 1943 εγκύκλιο στην Πανθεσσαλική Επιτροπή του ΕΑΜ, με εντολή εκλογής οργάνων αυτοδιοίκησης και σε κατεχόμενες πόλεις.

Σε εφαρμογή της κάλεσα σε μυστική σύσκεψη, στο σπίτι του Θανάση Παπαχατζή, (οδός Γεωργίου Α΄ χωματόδρομο τότε, Σεφέρη τώρα), τους επικεφαλής των αντιστασιακών οργανώσεων Λάρισας ΕΑΜ, Εργατικού ΕΑΜ, ΕΑ,ΕΠΟΝ, Εφεδρικού ΕΛΑΣ, Επιμελητείας και ΚΚΕ και εισηγήθηκα την εκλογή Συνοικιακών Συμβουλίων.

Η πρόταση έγινε ομόφωνα δεκτή.

Πρόταση του Θανάση Δανιήλ να εκλεγούν κατά ενορίες. τα συμβούλια αυτά έγινε επίσης δεκτή.

Οι εκλογές έγιναν την τελευταία Κυριακή του Σεπτεμβρίου 1944 στις εκκλησίες με το φως κεριών. Οι Γερμανοί έμαθαν για εκλογές, δεν τις θεώρησαν εχθρικές και αδιαφόρησαν. Φεύγοντας Στους στρατώνες μηχανικού, πυροβολικού και αεροπορίας έμεινε μικρή δύναμη Γερμανών.

Σε επιταγμένα δωμάτια σπιτιών έμειναν 100 περίπου μεσήλικες Αυστριακοί και Γερμανοί υπηρεσιών.

Οι περισσότεροι ομολογούσαν στους οικοδεσπότες ότι δεν είναι χιτλερικοί. Το ΕΑΜ συνέστησε στους οικοδεσπότες να τους προτείνουν να τους κρύψουν για να «βγουν» από τον πόλεμο.

Αυστριακοί και Γερμανοί τους ευχαρίστησαν, ετοίμασαν τους γυλιούς τους κι έφυγαν. Όλοι Ξημερώματα της Κυριακής έφτασε στην πόλη η οπισθοφυλακή του αποχωρούντος από την Ελλάδα γερμανικού στρατού.

Κινούνταν νύχτα, για προστασία από αεροπλάνα.

Στρατοπέδευσε στο μήκος των δρόμων Βόλου, Κύπρου, Παπαναστασίου, Βενιζέλου, γέφυρα Αλκαζάρ.

Σε πλατείες στάθμευσαν στρατιώτες με πυροβόλα, τάνκς κι αυτοκίνητα.

Οι στρατιώτες δεν απομακρύνονταν από την φάλαγγά τους.

Άρματα, κανόνια, στρατιώτες ήταν καμουφλαρισμένοι με κλαδιά ελιάς. Στην Πλατεία Ταχυδρομείου οι Γερμανοί πωλούσαν οικοσκευές λεηλατημένες από σπίτια πόλεων που πέρασαν. Οι Λαρισινοί δεν αγόρασαν ούτε ένα τηγάνι.

Στους εμπόρους Γκρέτση, Μάρκου και Χατζηδημούλη πρότειναν να πουλήσουν σε εξευτελιστικές τιμές φορτία ξυλείας και τσιμέντων φορτωμένων σε μεγάλα αυτοκίνητα.

Δεν αγόρασε κανένας.

Ξέρουν ότι τους Γερμανούς μετά τη Λάρισα τους περιμένει ο πόλεμος που μαίνεται στα Βαλκάνια και ότι τα αυτοκίνητά τους θα χρησιμοποιήσουν όπως και τα χρησιμοποίησαν μόνο για τον πόλεμο, και παράτησαν τα πλιάτσικα στην πλατεία κι έφυγαν, νοιώθοντας ασφαλώς νικημένοι από την ηθική συμπεριφορά της Ελληνικής κοινωνίας, που την ανύψωσε σε απαράβατη αρχή με τους αγώνες της η Εθνική Αντίσταση.

Τα διέσωσαν Πριν την αποχώρησή τους από τα Τρίκαλα οι Γερμανοί κατάστρεψαν το Τηλεφωνικό Κέντρο, ενώ ένας στρατιώτης τους κατέβηκε κάτω από την κεντρική γέφυρα να πυροδοτήσει την υπονόμευσή της.

Κρυμμένοι εκεί μαχητές τον σκότωσαν και η γέφυρα σώθηκε. Στον Βόλο κατάστρεψαν το Τηλεφωνικό Κέντρο και το λιμάνι από το Τελωνείο και πέρα. Η Επιτροπή του ΕΑΜ Λάρισας αποφάσισε να προστατευθούν οι σημαντικοί κοινωφελείς οργανισμοί: Υδατόπυργος: Την Κυριακή 22 Οκτωβρίου τάχθηκε στο ανάχωμα του υδατόπυργου ο Λόχος Αγίου Αθανασίου του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, με επικεφαλής τους Αλέκο Αλεξανδρή, γεωπόνο, και Βασίλη Χατζηδήμο, ηλεκτρολόγο, με υπαξιωματικούς και στρατιώτες πολεμιστές της Αλβανίας. Ο Εφεδρικός ΕΛΑΣ Λάρισας είχε αποκτήσει οπλοπολυβόλα, τυφέκια, χειροβομβίδες και πιστόλια από τους 2.500 περίπου Ιταλούς που φυγαδεύτηκαν στο βουνό το 1943, με την συνθηκολόγηση της Ιταλίας.

Συνεπώς, είχε εμπειροπόλεμους μαχητές και δύναμη πυρός.

Το απόγευμα πήγε εκεί Αναγνωριστική Περίπολος της Ταξιαρχίας Ιππικού του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας, ταγμένη κοντά στην πόλη έτοιμη να ορμήσει να την ελευθερώσει.

Έπιασε κι αυτή θέσεις στο ανάχωμα.

Αργά το απόγευμα κινήθηκε μικρή ομάδα Γερμανών προς τον Υδατόπυργο, να τον ανατινάξει.

Αλλά μεταξύ αυτού και των τελευταίων σπιτιών της πόλης υπήρχαν τότε χωράφια. Οι Γερμανοί ακολούθησαν τον χωραφόδρομο προς τον Υδατόπυργο.

Είδαν ένοπλους και ιππείς.

Δεν είχαν δύναμη για εμπλοκή και γύρισαν άπρακτοι.

Ούτε η παραταγμένη στην πόλη δύναμη Γερμανών διέθετε χρόνο για επιχείρηση, αφού θα έφευγε Μύλος Φώτη Παπά: Με επινόηση του ιδιοκτήτη και των τεχνικών ο μύλος άλεθε με ατμό σιτάρια της περιοχής και παρήγαγε τα καλύτερα άλευρα στην Ελλάδα για μπισκότα και ζυμαρικά κι εφοδίαζε με αυτά βιομηχανίες της Αθήνας.

Η προστασία του μύλου ανατέθηκε στον Λόχο Σουφλαρίων του Εφεδρικού ΕΛΑΣ, με επικεφαλής τον τηλεγραφητή Τάκη Ανδρούλη, έφεδρο ανθυπολοχαγό πεζικού πολεμιστή και μαχητές της Αλβανίας . Ο Ανδρούλης ήταν και ο διοικητής του Τάγματος Εφ. ΕΛΑΣ Λάρισας.

Μικρή ομάδα Γερμανών κατευθύνθηκε αργά το απόγευμα της Κυριακής προς τον μύλο.

Βρήκε αμπαρωμένη την μεγάλη σιδερένια αυλόπορτα, είδε κινήσεις ενόπλων στο βάθος της αυλής, δεν διέθετε δύναμη να πηδήσει σ’ αυτή και να συγκρουσθεί μαζί τους και γύρισε άπρακτη στη βάση της. Τηλεφωνικό Κέντρο: Στεγαζόταν σε μικρό ισόγειο οίκημα στην οδό Φιλελλήνων, όπου το μέγαρο του ΟΤΕ τώρα.

Το προσωπικό, οργανωμένο στο ΕΑΜ, πήγε ειδοποιημένο εκεί.

Χτύπησαν αργά τη νύχτα την πόρτα του κέντρου τρεις Γερμανοί.

Την άνοιξε υπάλληλος και τους οδήγησε στο γραφείο, όπου περίμενε ο διευθυντής Γιάννης Αλεξάκης, εγκάρδιος, πάντα γελαστός, αγαπητός κι αξέχαστους στους Λαρισινούς.

Ρώτησε τους Γερμανούς γερμανικά ευγενικά «Τι θέλετε:». Απάντησαν: «Να καταστρέψουμε το κέντρο». Ήρεμος, πάντα γελαστός, ο Αλεξάκης τους είπε: -Τι να καταστρέψετε; Το κέντρο δεν είναι ελληνικό.

Ανήκει στην γερμανική εταιρία Σήμενς.

Τα αστικά τηλεφωνικά κέντρα της Ελλάδας και τα σχετικά δίκτυά τους τα είχε κατασκευάσει η Σήμενς, και ανήκαν τώρα στην Εταιρία ΑΕΤΕ, με κύριο μέτοχο την ίδια.

Προετοιμασμένος ο Αλεξάκης δείχνει στους Γερμανούς έγγραφα που αποδείκνυαν την ιδιοκτησία της Σήμενς.

Για τους Γερμανούς το όνομά της αποτελούσε εθνικό σύμβολο.

Έμειναν έκπληκτοι.

Ευχαρίστησαν τον Αλεξάκη γιατί τους προστάτευσε να μην καταστρέψουν γερμανική ιδιοκτησία κι έφυγαν. Ηλεκτρικό Εργοστάσιο του ΟΥΗΛ: Μηχανές παραγωγής ηλεκτρισμού, γραφεία και αποθήκες υλικών ήταν σε οικήματα στη γωνία Κουμουνδούρου – Γαζή, δίπλα από την τότε Νομαρχία Οργανωμένο στο ΕΑΜ το προσωπικό με υπεύθυνο τον μηχανικό Γιώργο Πλασταρά. πήγε νωρίς την Κυριακή στο εργοστάσιο, όπως και ο διευθυντής του ΟΥΗΛ Αντώνης Φασούλας, με σπουδές μηχανικού στη Γερμανία. Ο Φασούλας υποδέχθηκε τους Γερμανούς που πήγαν να το ανατινάξουν.

Τους μίλησε γερμανικά, τους έπεισε να μην το κάνουν κι έφυγαν άπρακτοι. Ανατινάξεις Οι Λαρισινοί κατάλαβαν ότι οι Γερμανοί θα φύγουν εκείνο το βράδυ κι έσπευσαν να πάνε σπίτια τους, πριν λήξει η επιτρεπόμενη κυκλοφορία.

Στην πόλη απλώθηκε σιγή πριν από το ηλιοβασίλεμα.

Στους δρόμους έμειναν μόνο οι στρατοπεδευμένοι Γερμανοί της οπισθοφυλακής.

Για την παρακολούθηση της αποχώρησής της το ΕΑΜ εγκατάστησε φυλάκιο στο σπίτι του Παναγιώτη Παλαμάρη, κάτω από τον μικρό λόφο που υπήρχε τότε στην ανατολική όχθη του Πηνειού (οδός Κραννώνος 5 τώρα).Στο σπίτι αυτό εγκαταστάθηκαν οι Τάκης Δαμασιώτης, Γραμματέας του Εργατικού ΕΑΜ Λάρισας, Μήτσος Δήμτσας και Αγλαϊα Παπακοικονόμου του ΕΑΜ, οι θυγατέρες του ΠαλαμάρηΑνέζα και Ηλέκτρα κι ο σύνδεσμος Γιώργος (το επίθετο ξεχάσθηκε). Και παρακολουθούσαν από σκοτεινά παράθυρα το πέρασμα Γερμανών από την γέφυρα του Αλκαζάρ, που απείχε 100 περίπου μέτρα. Άλλοι Γερμανοί ανατίναζαν στο Μεζούρλο και στο Αεροδρόμιο πυρομαχικά.

Ξαφνικά, στις 8 περίπου το βράδυ, αρχίζει ανατινάξεις στον σιδηροδρομικό σταθμό η ειδική αμαξοστοιχία ‘’Τσουκ Καταστρόφ’’, που έφτασε εκείνο το απόγευμα.

Ανατίναξε εκατοντάδες κλειδιά, διακλαδώσεις, σημαφόρους, ράγιες κ.ά., ξέροντας ότι οι καταστροφές αυτές είναι περιττές, αφού η ίδια είχε ανατινάξει γέφυρες και τεχνικά έργα της γραμμής, που καθιστούσαν αδύνατη την κυκλοφορία τραίνου για αρκετούς μήνες.

Αλλά κατάστρεφε για να καταστρέφει. Το ΕΑΜ ούτε ήξερε για τον ερχομό της ‘’Τσουκ Καταστρόφ’’ ούτε είχε δύναμη να αντιμετωπίσει τα βαριά πολυβόλα, τους όλμους και τα μικρά πυροβόλα της. Στα Τέμπη όμως την ανατίναξε ο Βρατσάνος, ο θρυλικός μπουρλοτιέρης Αντώνης Αγγελούλης.

Το πέρασμα Γερμανών από την γέφυρα του Αλκαζάρ σταμάτησε πριν από τις 3 το πρωί της Δευτέρας 23ης Οκτωβρίου 1944.

Στην δυτική έξοδό της στάθμευσαν δυο μοτοσυκλέτες με Γερμανούς.

Κατέβηκαν οι επιβαίνοντες και κάτι έκαναν. Ο Δαμασιώτης μου είπε κατόπιν: -Καταλάβαμε ότι αυτοί είναι οι τελευταίοι Γερμανοί κι ετοίμαζαν την ανατίναξη της γέφυρας.

Δεν είχαμε ούτε πιστόλι να τους ρίξουμε.

Ανέθεσε ο Δαμασιώτης στον σύνδεσμο να τρέξει να ειδοποιήσει.

Δεν πρόλαβε όμως να απομακρυνθεί ούτε 100 μέτρα και ο τόπος τραντάχθηκε. Ανατίναξαν οι Γερμανοί την γέφυρα. Συνέχεια στη σελίδα: https://ethniki-antistasi-dse.gr/apeleftherosi-Larisas.html

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους