Η ΕΣΣΔ τελείωσε στις 5 Μαρτίου 1953. Πώς και Γιατί; Η επίσημη ιστοριογραφία καταγράφει την 26η Δεκεμβρίου 1991 ως την ημέρα που η κόκκινη σημαία με το σφυροδρέπανο υποστάλθηκε για τελευταία φορά από...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ωστόσο, στην πραγματική ιστορία των ιδεών, των κοινωνικοοικονομικών δομών και των μεγάλων γεωπολιτικών μεγεθών, τα κράτη σπάνια πεθαίνουν την ημέρα της τυπικής τους διάλυσης. Η Σοβιετική Ένωση, ως το συγκεκριμένο ιστορικό και κοινωνικό πείραμα που συγκλόνισε τον 20ό αιώνα, δεν κατέρρευσε υπό το βάρος της Περεστρόικα του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ.

Το πραγματικό, βαθύ και οριστικό τέλος της ΕΣΣΔ—σε ό,τι αφορούσε την ουσία, την ταυτότητα και τη δομική της συγκρότηση—γράφτηκε στις 5 Μαρτίου 1953.

Την ημέρα που άφησε την τελευταία του πνοή ο Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Στάλιν.

Για να κατανοήσει κανείς το «πώς» και το «γιατί» αυτή η ημερομηνία αποτελεί το ληξιαρχικό τέλος της σοβιετικής οντότητας, πρέπει να απομακρυνθεί από την απλή προσωπολατρία ή τη δαιμονοποίηση του Στάλιν και να κοιτάξει τη σκληρή υλική πραγματικότητα: την οικονομική «μαγιά» πάνω στην οποία χτίστηκε η υπερδύναμη και την απόλυτη κρατική παρέμβαση που δεν επέτρεπε καμία άλλη σκέψη.

Η «Μαγιά» του Σταλινισμού: Η Απόλυτη Κρατικοποίηση Η ΕΣΣΔ που βγήκε νικήτρια από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στάθηκε ως το αντίπαλο δέος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήταν ένα τυχαίο δημιούργημα.

Ήταν το προϊόν μιας συγκεκριμένης, ακραίας και πρωτοφανούς οικονομικής συνταγής που εφαρμόστηκε τις δεκαετίες του 1920 και 1930.

Το ονοματεπώνυμο αυτής της συνταγής ήταν η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής, η οποία στην πράξη μεταφράστηκε σε μια ολοκληρωτική, συγκεντρωτική κρατικοποίηση.

Αυτή η «μαγιά» δεν ήταν τέλεια.

Όπως σωστά παρατηρείται, δεν βρισκόταν ούτε στο 100% της θεωρητικής σοσιαλιστικής ολοκλήρωσης, αλλά ούτε και στο 50%. Στα χαρτιά, τα εργοστάσια, οι γαίες και οι υποδομές ανήκαν στο προλεταριάτο.

Στην πραγματικότητα, τα διαχειριζόταν μια τεράστια, δυσκίνητη αλλά απόλυτα πειθαρχημένη κρατική και κομματική γραφειοκρατία.

Υπήρχαν μικρές «ρωμές» ιδιοκτησίας, όπως τα μικρά ιδιωτικά αγροτεμάχια των μελών των κολχόζ, τα οποία ήταν απαραίτητα για να μην λιμοκτονήσει η χώρα, αποδεικνύοντας ότι η πλήρης εξάλειψη της ατομικής ανάγκης ήταν αδύνατη.

Ωστόσο, το βασικό χαρακτηριστικό αυτού του μοντέλου ήταν η καθολική κρατική παρέμβαση.

Αυτή η παρέμβαση ήταν τόσο ισχυρή, τόσο βαθιά ριζωμένη, που δεν επέτρεπε καμία άλλη σκέψη.

Ο κεντρικός σχεδιασμός (τα Πενταετή Πλάνα) δεν ήταν απλώς ένας οικονομικός οδηγός· ήταν ο νόμος του κράτους, μια θρησκευτικού τύπου προσήλωση στην παραγωγή βαριάς βιομηχανίας.

Όποιος αμφισβητούσε το πλάνο, όποιος πρότεινε εναλλακτικές μορφές διαχείρισης ή αυτονομίας των εργοστασίων, αντιμετωπιζόταν ως σαμποτέρ, ως πράκτορας του καπιταλισμού και εξοριζόταν ή εκτελούνταν.

Αυτός ο απόλυτος μονόδρομος σκέψης και δράσης ήταν η κινητήριος δύναμη που μετέτρεψε μια κατεστραμμένη αγροτική χώρα σε πυρηνική υπερδύναμη μέσα σε ελάχιστες δεκαετίες.

Η 5η Μαρτίου 1953 και το Ιδεολογικό Κενό Όταν ο Στάλιν πέθανε το 1953, το σύστημα έχασε τον μοναδικό αρχιτέκτονα που μπορούσε να κρατήσει τις ισορροπίες αυτού του τρομακτικού συγκεντρωτισμού.

Οι διάδοχοί του, με επικεφαλής τον Νικήτα Χρουστσόφ, βρέθηκαν μπροστά σε ένα τεράστιο δίλημμα.

Έβλεπαν ότι η κοινωνία και η οικονομία είχαν κουραστεί από την ακραία τρομοκρατία και την απόλυτη πειθαρχία, αλλά ταυτόχρονα δεν διέθεταν το ιδεολογικό βάθος για να προτείνουν κάτι πραγματικά νέο χωρίς να αποσταθεροποιήσουν το οικοδόμημα.

Η έναρξη της «Αποσταλινοποίησης» στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1956 και η καταδίκη της προσωπολατρίας ήταν η αρχή του τέλους.

Αποκηρύσσοντας τον Στάλιν, η σοβιετική ηγεσία δεν αποκήρυξε απλώς έναν άνθρωπο, αλλά το ίδιο το θεμέλιο της νομιμοποίησης του κράτους τους.

Για τους ορθόδοξους κομμουνιστές εντός και εκτός ΕΣΣΔ, αλλά και για τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας υπό τον Μάο Τσετούνγκ, η στροφή αυτή θεωρήθηκε «ρεβιζιονισμός» (αναθεωρητισμός) και προδοσία των αρχών της επανάστασης. Η ΕΣΣΔ έπαψε να εκφράζει αυτό που γεννήθηκε να είναι: την εμπροσθοφυλακή της παγκόσμιας ανατροπής του καπιταλισμού.

Στράφηκε στην πολιτική της «Ειρηνικής Συνύπαρξης» με τη Δύση.

Αυτό φάνηκε καθαρά ήδη από το 1954.

Οι σύμμαχοι του Β' Παγκοσμίου Πολέμου συναντήθηκαν στο Παρίσι, συμφώνησαν να τερματίσουν την κατοχή της Γερμανίας, η Δυτική Γερμανία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ και ιδρύθηκε η Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση. Η Μόσχα, αντί να αντιδράσει με τη σκληρότητα του παρελθόντος, άρχισε να αποδέχεται τη θεσμοθέτηση του Ψυχρού Πολέμου. Η ΕΣΣΔ μετατράπηκε από ένα επαναστατικό κράτος σε μια συμβατική αυτοκρατορία που απλώς υπερασπιζόταν τις ζώνες επιρροής της. Το Δομικό Αδιέξοδο των Μεταρρυθμίσεων Το τραγικό παράδοξο της μετασταλινικής ΕΣΣΔ ήταν ότι η «μαγιά» της κρατικής παρέμβασης ήταν τόσο ισχυρή, που αποδείχθηκε αδύνατο να αλλάξει χωρίς να καταστραφεί.

Όταν οι διάδοχοι του Στάλιν προσπάθησαν να εισαγάγουν οικονομικές μεταρρυθμίσεις για να αυξήσουν την αποδοτικότητα—όπως οι μεταρρυθμίσεις του Λίμπερμαν και του Κοσίγκιν τη δεκαετία του '60, που προσπάθησαν να δώσουν κίνητρα κέρδους και σχετική αυτονομία στα εργοστάσια—το σύστημα άρχισε να βραχυκυκλώνει.

Η σοβιετική οικονομία ήταν φτιαγμένη για να λειτουργεί μόνο υπό το καθεστώς της απόλυτης εντολής από τα πάνω.

Χωρίς τον φόβο της τιμωρίας και χωρίς τον απόλυτο έλεγχο, η γραφειοκρατία χαλάρωσε, η παραοικονομία (η μαύρη αγορά) γιγαντώθηκε και η παραγωγικότητα κατέρρευσε. Η ΕΣΣΔ εισήλθε στην περίοδο της «στασιμότητας» (εποχή Μπρέζνιεφ). Η χώρα ζούσε με τη μαγιά του παρελθόντος, καταναλώνοντας τα αποθέματα της βαριάς βιομηχανίας και, αργότερα, στηριζόμενη αποκλειστικά στις εξαγωγές πετρελαίου.

Το πνεύμα, η ορμή και η ιδεολογική καθαρότητα είχαν πεθάνει το 1953· αυτό που απέμεινε ήταν ένας βαρύς, γραφειοκρατικός σκελετός. Η Αντίθεση με τη Δύση: Η Βεβαιότητα των Νικητών Η αδυναμία της ΕΣΣΔ να μεταμορφωθεί έγινε ακόμη πιο εμφανής όταν συγκρίθηκε με την τρομερή ευελιξία του καπιταλιστικού συστήματος.

Το 1971, ο κόσμος συγκλονίστηκε από τις ανακοινώσεις του Αμερικανού Προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον.

Στις 15 Αυγούστου εκείνου του έτους, με το λεγόμενο "Nixon Shock", οι ΗΠΑ κατήργησαν μονομερώς τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό, διαλύοντας το σύστημα του Bretton Woods που οι ίδιες είχαν δημιουργήσει.

Η κίνηση του Νίξον έγινε μέσα από θέση βαθιάς εσωτερικής αδυναμίας. Οι ΗΠΑ αιμορραγούσαν οικονομικά λόγω του πολέμου στο Βιετνάμ, ο πληθωρισμός κάλπαζε και ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, απαιτούσαν να ανταλλάξουν τα δολάριά τους με τον πραγματικό χρυσό του Φορτ Νοξ.

Αντί όμως η Αμερική να λυγίσει, έδρασε με την απόλυτη «βεβαιότητα των Νικητών». Όπως δήλωσε κυνικά ο τότε Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Τζον Κόναλι, στους ξένους ομολόγους του: «Το δολάριο είναι το νόμισμά μας, αλλά δικό σας πρόβλημα». Οι ΗΠΑ γνώριζαν ότι ο καπιταλιστικός κόσμος δεν είχε άλλη επιλογή από το να αποδεχτεί τους νέους κανόνες.

Επέβαλαν το δολάριο ως καθαρό νόμισμα αναγκαστικής κυκλοφορίας (fiat money) παγκοσμίως, μετατρέποντας το χρέος τους σε παγκόσμιο εργαλείο ισχύος.

Την ίδια ώρα, με το διπλωματικό άνοιγμα του Νίξον και του Κίσινγκερ προς την Κίνα του Μάο, απομόνωσαν πλήρως τη Μόσχα.

Αυτή η ιστορική στιγμή αναδεικνύει τη θεμελιώδη διαφορά: Το δυτικό σύστημα, όταν βρέθηκε σε κρίση, είχε την πολιτική και οικονομική ευελιξία να «σπάσει» τους ίδιους του τους κανόνες και να επανεφεύρει τον εαυτό του. Η ΕΣΣΔ, εγκλωβισμένη στη «σκληρή μαγιά» της κρατικής παρέμβασης που δεν επέτρεπε άλλη σκέψη, δεν είχε αυτή την πολυτέλεια.

Οποιοδήποτε σπάσιμο των κανόνων σήμαινε την κατάρρευση ολόκληρου του οικοδομήματος. Συμπέρασμα Η 5η Μαρτίου 1953 δεν ήταν απλώς η ημερομηνία θανάτου ενός ηγέτη.

Ήταν η στιγμή που η Σοβιετική Ένωση έχασε την εσωτερική της λογική, τον ιστορικό της σκοπό και την ικανότητά της να επιβάλλει το οικονομικό μοντέλο της απόλυτης κρατικοποίησης ως βιώσιμη εναλλακτική πρόταση για την ανθρωπότητα.

Ό,τι ακολούθησε μετά το 1953—από τις γεωπολιτικές υποχωρήσεις του 1954 έως την οικονομική συνθηκολόγηση απέναντι στην αμερικανική κυριαρχία του δολαρίου το 1971—ήταν μια παρατεταμένη, φθίνουσα πορεία.

Η «μαγιά» είχε πλέον χαλάσει. Η ΕΣΣΔ πέθανε ιδεολογικά, δομικά και οικονομικά στο Κούντσεβο το 1953.

Το 1991, ο κόσμος απλώς παρακολούθησε την τυπική κηδεία ενός κράτους που είχε πάψει να υπάρχει εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Μωυσίδης Χαράλαμπος Συγγραφέας Του Διαλεκτικού Υλισμού.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους