Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Όλοι οι άνθρωποι του Σουλτάνου ;) Έλληνες στην υπηρεσία του Σουλτάνου; Αυτή είναι η ιστορία του άγνωστου Ανδρέα Κοπάση από τα Σφακιά της Κρήτης.

Έλληνα το γένος, Χριστιανού Ορθόδοξου, ηγεμόνα της Σάμου, οθωμανού πολίτη και υψηλόβαθμου υπαλλήλου της Υψηλής Πύλης.

Στην διεθνή βιβλιογραφία απαντάται ο όρος Ottoman Greeks.

Πρόκειται για Έλληνες το Γένος και Χριστιανούς Ορθόδοξους που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κάτω από την κυριαρχία του Σουλτάνου, αφού δημιουργήθηκε και αναγνωρίστηκε το ελληνικό κράτος μετά την Επανάσταση.

Πολλοί από αυτούς τους Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έκαναν επιτυχημένες καριέρες, τόσο στην οικονομία, όσο και στην διοίκηση, αναλαμβάνοντας μάλιστα σημαντικά αξιώματα.

Στη φωτογραφία βλέπετε τον Ανδρέα Κοπάση με το τουρκικό του φέσι και τα οθωμανικά του παράσημα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Μετά τον ατυχή πόλεμο του 1897 η Ελλάδα βρισκόταν σε διπλωματική απομόνωση και είχε αναλάβει δυσβάσταχτες οικονομικές υποχρεώσεις, ενώ είχε δύο ανοικτά εθνικά ζητήματα. Το Κρητικό ζήτημα (η Κρήτη είχε κερδίσει αυτονομία, αλλά επιζητούσε την ένωση με την Ελλάδα) και το Μακεδονικό ζήτημα (οι Μακεδονομάχοι έδιναν τον αγώνα τους στα βουνά και τα χωριά της οθωμανικής Μακεδονίας ενάντια στον βουλγαρικό εθνικισμό και τους κομιτατζήδες).Το Κίνημα στο Γουδί (1909) δεν είχε εκδηλωθεί ακόμα και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, που βρισκόταν στην Κρήτη, δεν είχε εισέλθει στην πολιτική ζωή της Ελλάδας.

Στο νησί της Σάμου όμως οι Έλληνες είχαν κερδίσει ένα καθεστώς ημιαυτονομίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821.

Στο νησί, που είχε αμιγώς ελληνικό πληθυσμό, είχε από το 1834 αποδοθεί το όνομα "Ηγεμονία της Σάμου" και η Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία εγγυόταν για το καθεστώς ημιαυτονομίας της. Η Σάμος έπρεπε να πληρώνει φόρο υποτέλειας στον Σουλτάνο, όμως είχε την δική της εκλεγμένη βουλή καθώς και χωροφυλακή.

Η πρωτεύουσα του νησιού ήταν το Βαθύ.

Όμως ο ανώτατος άρχοντας του νησιού, ο Ηγεμόνας ή πρίγκηπας, δεν εκλεγόταν από τους Σαμιώτες, αλλά ήταν διορισμένος από τον Σουλτάνο και πιστός στην πολιτική του.

Έπρεπε να είναι Χριστιανός Ορθόδοξος και να υπάγεται στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, όπως και οι Σαμιώτες, όμως οθωμανός πολίτης.

Η εσωτερική διοίκηση στον νησί ασκούνταν από τον Ηγεμόνα και την σαμιακή βουλή, όμως η Σάμος δεν μπορούσε να ασκήσει αυτόνομη εξωτερική πολιτική. Ο Οθωμανός ηγεμόνας έπαιρνε εντολές απευθείας από την Υψηλή Πύλη και υπηρετούσε την τουρκική πολιτική. Η Σάμος σε όλη την περίοδο της ημιαυτονομίας της έως και την απελευθέρωση της στις 11 Νοεβρίου του 1912, γνώρισε συνολικά 19 Έλληνες, Χριστιανούς Ορθόδοξους, αλλά Οθωμανούς Ηγεμόνες. Ο Ανδρέας Κοπάσης από τα Σφακιά της Κρήτης ήταν ο πρωτελευταίος Ηγεμόνας του νησιού.

Έφτασε στη Σάμο το 1908, όταν στο νησί κυριαρχούσε επαναστατική αναταραχή.

Γεννημένος το 1856 μιλούσε τα ελληνικά και τα τουρκικά και είχε σκαρφαλώσει στην οθωμανική διοίκηση διατηρώντας σε όλη την διάρκεια της σταδιοδρομίας του εξαιρετικές σχέσεις με την Υψηλή Πύλη.

Έτσι ο Σουλτάνος επέλεξε να τον κάνει ηγεμόνα της Σάμου σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για την Τουρκία.

Στην πολιτική ζωή της Σάμου κυριαρχούσε ο Θεμιστοκλής Σοφούλης. Ο Σοφούλης έφτασε στην ιδιαίτερη πατρίδα του το 1899, αφού πρώτα είχε σπουδάσει στην Αθήνα και στην Γερμανία και είχε αποτύχει να γίνει τακτικός καθηγητής Αρχαιολογίας στην πρωτεύουσα.

Έτσι επέστρεψε στην Σάμο και έγινε βουλευτής, ενώ κέρδισε σταδιακά πολιτική επιρροή στο νησί με το Κόμμα των Προοδευτικών.

Προώθησε μία σειρά από διοικητικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις με περιορισμό της πολιτικής δύναμης του Ηγεμόνα, υποστήριξε την ιδέα της ένωσης με την Ελλάδα και ήρθε σε σύγκρουση με το συντηρητικό κόμμα της βουλής της Σάμου.

Η ελληνική κυβέρνηση την περίοδο εκείνη συνιστούσε αυτοσυγκράτηση προς όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, καθώς δεν ήθελε να ανοίξει ακόμα ένα μέτωπο με την Τουρκία και δεν πίστευε πως ο πληθυσμός του νησιού ήταν σε άμεσο κίνδυνο. Ο Σουλτάνος όμως έστειλε έναν άνθρωπο απόλυτης εμπιστοσύνης στο νησί το 1908 για να αποτρέψει τα χειρότερα, τον Ανδρέα Κοπάση, με αποστολη να επαναφέρει την τάξη. Ο Κοπάσης αφιερώθηκε με ζήλο στην κατάπαυση κάθε επαναστατικής δραστηριότητας στο νησί. Τον Μάϊο του 1908 ξέσπασαν βίαια επεισόδια ανάμεσα στους οπαδούς των κομμάτων, ενώ ο Κοπάσης ζήτησε από την Πύλη να στείλει Οθωμανούς στρατιώτες καθώς και τον τουρκικό στόλο.

Αυτό έριξε λάδι στη φωτιά και οδήγησε σε αιματηρή εξέγερση, καθώς το καθεστώς ημιαυτονομίας του νησιού καταπατήθηκε.

Η εξέγερση καταπνίγηκε με αγριότητα από τον Κοπάση.

Υποστηρικτές του Σοφούλη συνελήφθηκαν, ενώ ένα κύμα προσφύγων έφτασε στις Κυκλάδες και κατόπιν στο λιμάνι του Πειραιά με λέμβους και ιστιοφόρα, μεταξύ αυτών και ο Σοφούλης, που διέφυγε στη Σύρο και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο.

Μετά την διαφυγή του Σοφούλη από το νησί της Σάμου, ο Κοπάσης συνέχισε την τρομοκρατία, την καταπίεση και την πολιτική της Πύλης στη Σάμο, ενώ η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθούσε τις εξελίξεις αδύναμη να επέμβει.

Όμως ο Σοφούλης, εγκατεστημένος ξανά στην Αθήνα, ήρθε σε επαφή με την εθνικιστική οργάνωση Μακεδονικό Κομιτάτο, που είχε ήδη αναπτύξει δράση στην Μακεδονία στα πλαίσια του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908).Το 1912 δύο πράκτορες του Κομιτάτου στάλθηκαν μυστικά από την Αθήνα στην Σάμο για να οργανώσουν την δολοφονία του Ανδρέα Κοπάση.

Πρόκειται για δύο Θεσσαλονικείς, τον Αθανάσιο Σταυρούδη και τον Σταύρο Καζαντζή-Μπαρέτη.

Το σχέδιό τους πέτυχε και ο Ανδρέας Κοπάσης δολοφονήθηκε. Ο Μπαρέτης όμως συνελήφθη και εκτελέστηκε, ενώ ο Σταυρούδης διέφυγε της σύλληψης και επέστρεψε στην Αθήνα.

Μετά τη δολοφονία του Ανδρέα Κοπάση στάλθηκε στην Σάμο από τον Σουλτάνο ο διάδοχός του και τελευταίος οθωμανός Ηγεμόνας στο νησί, Γρηγόριος Βεγλερής, γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη.

Αυτός ακολούθησε την πολιτική του Κοπάση για λίγους μόλις μήνες, μέχρι την άφιξη του Θεμιστοκλή Σοφούλη και του Μακεδονομάχου από την Κρήτη Ιωάννη Καραβίτη στην Σάμο με συνολικά περίπου 60 άνδρες από Κρήτη, Σάμο και Ικαρία.

Υπό την προεδρία του Σοφούλη η Εθνοσυνέλευση της Σάμου κήρυξε, στις 11. Νοεμβρίου του 1912, την ένωση της Σάμου με την Ελλάδα. 👇 Μάθετε περισσότερα για την δράση του Ιωάννη Καραβίτη στην Σάμο στο πρώτο σχόλιο. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία Πηγές: Διονύσης Χορχούλης: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος.

Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα. Πρακτικά Συνεδρίου, Σάμος 2-4. Νοεμβρίου 2012, Εκδόσεις Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχεία Νομού Σάμου, 2014, Σελ. 97-119. William Miller: Τhe Ottoman Empire1801-1913, Cambridge 1913, Σελ. 470-473 Κώστας Τσαρουχάς: Ο Μακεδονομάχος Αθανάσιος Σταυρούδης και η εκτέλεση του ηγεμόνα Ανδρέα Κοπάση https://averoph.wordpress.com/2014/06/18/%CE%BF-%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CF%87%CE%BF%CF%82-%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%85%CF%81%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B7/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους