Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Για την ομιλία Ρούμπιο στην Πνύκα Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ Η ΛΕΖΑΝΤΑ Μπορεί η τραμπική ακροδεξιά να οικειοποιηθεί την ελληνική αρχαιότητα; Φυσικά.

Όπως μπόρεσαν θεολόγοι, πολιτικοί, και ιδιοκτήτες φυτειών στον Αμερικανικό Νότο, στα μέσα του 19ου αιώνα, να δικαιολογήσουν τη δουλοκτησία με βάση τη Βίβλο.

Τα κλασικά κείμενα είναι τόσο πλούσια σε διανοήματα ώστε σε αυτά να μπορείς να βρεις σχεδόν ο,τιδήποτε αναζητείς.

Το ερώτημα είναι τι αναζητείς; Πώς τα ερμηνεύεις; Η ερμηνεία είναι εμπειρία διαλόγου, παρατηρεί ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος Χανς-Γκέοργκ Γκάνταμερ: όπως στον αυθεντικό διάλογο επιδιώκουμε τη διεύρυνση της κατανόησής μας, στην ερμηνεία είμαστε ανοιχτοί στην ανα-θεώρηση των αντιλήψεών μας.

Η ερμηνεία προϋποθέτει τη διάθεση να εισέλθεις στον «ορίζοντα νοήματος» του κειμένου, γεγονός που θα σε ωθήσει, τελικά, να αναστοχαστείς τον δικό σου «ορίζοντα νοήματος». Αντιθέτως, η παραγωγή ιδεολογίας δεν αποσκοπεί στην ερμηνεία, αλλά στην αυτοεπιβεβαιωτική κατίσχυση.

Στην περίπτωση αυτή, δήθεν ερμηνεύεις – ουσιαστικά, πασχίζεις να αυτοδικαιωθείς.

Εκ πρώτης όψεως, η ομιλία του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, στην Πνύκα, ήταν ένας ύμνος στην αρχαία Ελλάδα.

Στην πραγματικότητα, ήταν σκηνοθετημένη πράξη παραγωγής ιδεολογίας – η ένταξη των αρχαίων στο φασίζον αφήγημα της τραμπικής ακροδεξιάς.

Η ισχύς απαιτεί ιδεολογική εκλογίκευση – δεν αρκεί αφ’ εαυτής.

Στην εποχή του άμεσου, παγκοσμιοποιημένου θεάματος, απαιτεί και καλές φωτογραφίες – το φόντο του Παρθενώνα.

Η ομιλία Ρούμπιο ήταν μια μακροσκελής λεζάντα σε μια τεράστιου συμβολισμού φωτογραφία.

Η λεζάντα αποσκοπούσε να κατασκευάσει ιδεολογικά τη σχέση του ομιλητή με το φόντο. Ο Ρούμπιο δεν είναι ο πρώτος, ούτε θα είναι ο τελευταίος εκμεταλλευτής της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς.

Προηγήθηκαν άλλοι, χειρότεροι.

Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Γκρόνιγκεν Ελευθερία Ιωαννίδου αναλύει (βλ. περιοδικό “Humanities”, 2022) την οικειοποίηση της μάχης των Θερμοπυλών τόσο από τους Ναζί, όσο και από τη νεο-φασιστική Δεξιά, με έμφαση στη «Χρυσή Αυγή». Τον Ιούνιο 1941, μονάδες των δυνάμεων Κατοχής συμμετείχαν σε αναπαράσταση της μάχης των Θερμοπυλών.

Φωτογραφίες της εποχής δείχνουν πώς αντιλαμβάνονταν οι Ναζί τον Ασιατικό και τον Ελληνικό κόσμο.

Οι στρατιώτες που υποδύονταν τους Πέρσες είχαν βάψει τα σώματά τους μαύρα, φορούσαν αφρικανικές στολές και κρατούσαν οθωμανικά γιαταγάνια.

Αυτοί που αναπαρίσταναν τους Έλληνες φορούσαν πανοπλίες και κρατούσαν τη σβάστικα.

Ο συμβολισμός ήταν σαφής: πέραν του ότι οι Πέρσες είναι πρωτόγονοι και βάρβαροι έγχρωμοι, οι Ναζί είναι η σύγχρονη έκφραση της αρχαίας Ελλάδας. Ο Ρούμπιο εγκωμιάζει την ελληνική ιδιαιτερότητα ως τη λυδία λίθο του δυτικού πολιτισμού. «Γνωρίζοντας , γνωρίζουμε τον εαυτό μας», είπε.

Τι γνώση-αυτογνωσία αποκτούμε μελετώντας τους αρχαίους; «Σφοδρή ατομικότητα και ακατάπαυστη φιλοδοξία· τολμηρή εξερεύνηση και εφευρετικότητα· λαχτάρα για ανακάλυψη, για περιπέτεια, για ρίσκο και δόξα.

Ακόρεστη περιέργεια για τον κόσμο και τις αρχές με τις οποίες λειτουργεί , δυσφορία απέναντι σε κάθε σύνορο και όριο ». Ιδού η ιδεολογική χρήση της αρχαίας Ελλάδας: ο Ρούμπιο παραγνωρίζει ότι, για τους αρχαίους, η «ατομικότητα» ήταν συνυφασμένη με την προσήλωση στη συλλογικότητα (την «πόλιν»), η φιλοδοξία με την επίγνωση της «ύβρεως», η κατάκτηση της γνώσης με την καλλιέργεια της «αρετής», η διάθεση για εξερεύνηση με την κατανόηση της τραγικότητας του ανθρώπου.

Και το σημαντικότερο, που έξοχα ανέδειξε ο Κορνήλιος Καστοριάδης: το πιο διακριτό στοιχείο της πόλης που οικοδόμησε τον Παρθενώνα ήταν η αμφισβήτηση των πατροπαράδοτων θεσμών.

Η κοινωνία αμφισβητεί δια του λόγου τη θέσμισή της.

Η αρχαία Ελλάδα δεν είναι πρότυπο, παρατηρεί ο Καστοριάδης – είναι «γονιμοποιό σπέρμα». Είναι η σωκρατικής εμπνεύσεως ατελεύτητη διερώτηση: πώς πρέπει να ζούμε; Όταν ο Ρούμπιο αντιπαραθέτει τον «διαρκή αγώνα να είναι οι καλύτεροι, οι πιο δυνατοί, οι πιο ωραίοι, πασχίζοντας να πλησιάσουν την τελειότητα» στο σύγχρονο «ιδανικό» της λατρείας «του μέσου όρου, του συνηθισμένου, του μέτριου» παράγει υπερσυντηρητική ιδεολογία, δεν διαλέγεται με τους αρχαίους.

Η αρχαία Ελλάδα λειτουργεί σαν «γονιμοποιό σπέρμα» όταν, στα σύγχρονα συμφραζόμενα, ρωτούμε: Πώς διασφαλίζουμε συνθήκες αυτοπραγμάτωσης για όλους; Στην προσπάθεια για αριστεία, ποιοι και πώς περιθωριοποιούνται; Έχουμε την «σωφροσύνη» να θέσουμε όρια στην άκρατη οικονομική μεγέθυνση και τη φρενήρη τεχνολογική εξέλιξη; Πώς συνυφαίνουμε, με «φρόνηση», την ελευθερία και την ισότητα; Ποιες είναι οι ηθικές υποχρεώσεις μας στον «ξένο», όπως μας θυμίζει η «Οδύσσεια», και πώς αυτές μεταφράζονται πολιτικά; Αυτό που ο Ρούμπιο ονομάζει «μέτριο» είναι η νεωτερική προσπάθεια, από την Αναγέννηση και μετά, να γονιμοποιούμε το πνεύμα των αρχαίων.

Να διευρύνουμε την «πόλιν» και να μπολιάζουμε την πολιτική ισότητα με ανθρώπινα δικαιώματα.

Να κατανοούμε τη διαστροφή των εννοιών που επιφέρει ο πόλεμος και τη φθορά του λόγου από τα πάθη.

Να αναζητούμε στους ηγέτες τις αρετές του χαρακτήρα που τους επιτρέπουν να ασκούν με «φρόνηση» την εξουσία.

Να αναγνωρίζουμε τους δημαγωγούς που παρασύρουν τον «δήμο» σε καταστροφικά εγχειρήματα, όπως η εκστρατεία των Αθηναίων στη Σικελία.

Και το σημαντικότερο, ίσως, μάθημα που μοναδικά παρέχει η αρχαία τραγωδία: «ύβρις» και αυτοπεριορισμός.

Υπάρχουν όρια στην ανθρώπινη δράση, άγνωστα εκ των προτέρων, τα οποία το δρών υποκείμενο πρέπει να διαισθανθεί.

Η υπέρβαση των ορίων συνιστά «ύβριν». Όπως αυτή που, χωρίς αιδώ, κυβερνά την Αμερική σήμερα και κομπάζει μπροστά στον Παρθενώνα.

----------------------------------- Δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή» (Ελλάδος), 18/10/2026. Ο σύνδεσμος στο πρώτο σχόλιο.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους