Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Έχω ένα πρόβλημα που μάλλον δεν πρόκειται να διορθώσω ποτέ. Μου αρέσει η φιλοσοφία.

Και το αστείο είναι ότι, ενώ το γνωρίζω πολύ καλά πως δεν πουλάει, εξακολουθώ να θέλω να γράφω γι’ αυτήν.

Αν ανέβαζα κάτι για την Ιατρική, ένα χειρουργείο, μια επαγγελματική επιτυχία ή κάτι πιο εύπεπτο, πιθανότατα θα είχε μεγαλύτερη ανταπόκριση.

Θα χαιρόταν οι γνωστοί μου θα με λέγανε περισσότερο επαγγελματία θα μου λέγανε γράψε λίγο κάνεις και τι γκάμα χειρουργική εχεις , όταν λέω κάτι για κακώς κείμενα με λένε αριστερό ή δεξιό ανάλογα με το σε ποιον ανήκουν κακώς κείμενα -Αν έγραφα και κάτι αρκετά προκλητικό, ακόμη καλύτερα.

Αλλά εγώ κάθομαι και σκέφτομαι την ηθική του Σπινοζα.

Δεν ξέρω αν αυτό είναι σημάδι πνευματικής καλλιέργειας ή απλώς ότι μεγαλώνω περίεργα και γίνομαι γεροξουρι.

Ξέρω όμως ότι η φιλοσοφία με έχει επηρεάσει βαθιά.

Όχι απαραίτητα προς το καλύτερο.

Σίγουρα, πάντως, με έχει αλλάξει.

Και όσο περνούν τα χρόνια, καταλαβαίνω ότι αυτά που κάποτε διάβαζα σαν αφηρημένες ιδέες τα συναντώ καθημερινά.

Στο νοσοκομείο, στις σχέσεις μου, στις φιλοδοξίες μου, στον τρόπο που αντιμετωπίζω τους άλλους.

Κυρίως όμως στον τρόπο που αντιμετωπίζω τον εαυτό μου. Ο Σπινόζα είχε γράψει κάτι που εξακολουθεί να με βασανίζει: δεν επιθυμούμε κάτι επειδή το θεωρούμε καλό, αλλά το θεωρούμε καλό επειδή το επιθυμούμε.

Φαινομενικά απλό.

Μόνο που αν το σκεφτείς σοβαρά, αρχίζει να καταρρέει ένα μεγάλο μέρος της εικόνας που έχεις για τον εαυτό σου.

Έχω περάσει σημαντικό μέρος της ζωής μου κυνηγώντας στόχους.

Σπουδές, ειδικότητα, χειρουργεία, εξωτερικό, διαρκής προσπάθεια να γίνω καλύτερος σε αυτό που κάνω.

Δεν το μετανιώνω.

Αλλά έχω αρχίσει να αναρωτιέμαι πόσο από αυτό ήταν πραγματική επιθυμία για γνώση και δημιουργία και πόσο ήταν ανάγκη να αποδείξω κάτι.

Στους άλλους; Στον εαυτό μου; Δεν είμαι σίγουρος.

Και αυτή η αβεβαιότητα με ενοχλεί.

Γιατί μου αρέσει να πιστεύω ότι οι επιλογές μου είναι συνειδητές, ότι αποφασίζω με τη λογική, ότι γνωρίζω τα κίνητρά μου. Ο Σπινόζα, όμως, ουσιαστικά μου λέει ότι μπορεί να γνωρίζω τις επιθυμίες μου, αλλά να αγνοώ τις αιτίες που τις γεννούν.

Και όσο περισσότερο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο φοβάμαι ότι έχει δίκιο.

Μετά υπάρχει ο Νίτσε.

Με τον Νίτσε έχω μια πιο δύσκολη σχέση.

Τον θαυμάζω, διαφωνώ μαζί του, κάποιες φορές με εκνευρίζει.

Και ίσως γι’ αυτό επιστρέφω συνεχώς σε αυτόν. Στη Γενεαλογία της Ηθικής θέτει ένα ερώτημα που θεωρώ τρομακτικά επίκαιρο: από πού προέρχονται οι ηθικές μας αξίες; Όχι τι θεωρούμε καλό και κακό.

Αλλά γιατί τα θεωρούμε έτσι.

Και κυρίως, τι κρύβεται πίσω από την ανάγκη μας να χαρακτηρίζουμε τους άλλους καλούς ή κακούς.

Σκεφτείτε πόσο συχνά στην καθημερινότητά μας η ηθική γίνεται ένα βολικό εργαλείο.

Κάποιος πετυχαίνει και βιαζόμαστε να βρούμε τι έκανε λάθος.

Κάποιος διαφωνεί μαζί μας και αμέσως αμφισβητούμε τον χαρακτήρα του.

Κάποιος μας αδικεί και ξαφνικά αποκτούμε μια απόλυτη βεβαιότητα για τη δική μας ηθική ανωτερότητα. Ο Νίτσε μιλά για το ressentiment, τη μνησικακία που μπορεί να μετατρέψει την αδυναμία και την πικρία σε ηθική καταδίκη.

Αυτό το έχω δει πολλές φορές στη ζωή μου. Στην Ιατρική, για παράδειγμα, όπου άνθρωποι με εξαιρετικές ικανότητες μπορούν ταυτόχρονα να είναι μικρόψυχοι, ζηλόφθονοι ή απίστευτα ανασφαλείς.

Όπου η ιεραρχία μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως αρετή, η αλαζονεία ως αυτοπεποίθηση και η σκληρότητα ως απαραίτητη εκπαίδευση.

Αλλά θα ήταν πολύ εύκολο να σταματήσω εκεί.

Να μιλήσω για τα ελαττώματα των άλλων και να αισθανθώ ότι εγώ βρίσκομαι κάπου ψηλότερα.

Το πραγματικά δυσάρεστο αρχίζει όταν αναγνωρίζεις τέτοιες συμπεριφορές και στον εαυτό σου.

Έχω υπάρξει απόλυτος.

Έχω θυμώσει περισσότερο απ’ όσο έπρεπε.

Έχω παρεξηγήσει προθέσεις.

Έχω επιμείνει σε μια άποψη όχι επειδή ήμουν βέβαιος ότι ήταν σωστή, αλλά επειδή μου ήταν δύσκολο να παραδεχτώ ότι μπορεί να έκανα λάθος.

Και έχω αναρωτηθεί αρκετές φορές αν κάποιες από τις αρχές που υπερασπίζομαι προέρχονται αποκλειστικά από την αγάπη μου για τη δικαιοσύνη ή και από προσωπικές απογοητεύσεις.

Δεν είναι ευχάριστη σκέψη.

Ειδικά όταν έχεις μάθει να είσαι απαιτητικός με τον εαυτό σου και να προσπαθείς διαρκώς να βελτιώνεσαι.

Αλλά εδώ ακριβώς βρίσκεται, νομίζω, η αξία της φιλοσοφίας.

Δεν σε αφήνει να βολευτείς εύκολα μέσα στην αυτοεικόνα σου. Η Ιατρική μού έμαθε πολλά για τον άνθρωπο.

Για τον πόνο, την ευαλωτότητα, την αβεβαιότητα, τη θνητότητα.

Υπάρχουν στιγμές μέσα στο νοσοκομείο που συνειδητοποιείς πόσο μικρή σημασία έχουν τελικά όλα όσα μας απασχολούν καθημερινά.

Η επαγγελματική ματαιοδοξία, οι μικρές αντιπαλότητες, η ανάγκη να έχουμε πάντα δίκιο.

Και ύστερα βγαίνεις από το νοσοκομείο και επιστρέφεις στις ίδιες ακριβώς μικρότητες.

Το κάνω κι εγώ.

Αυτό είναι ίσως το πιο παράδοξο χαρακτηριστικό μας.

Μπορούμε να κατανοούμε διανοητικά κάτι και να αποτυγχάνουμε καθημερινά να το εφαρμόσουμε.

Να ξέρουμε ότι ο χρόνος είναι περιορισμένος και να τον σπαταλάμε σε ασήμαντες διαμάχες.

Να ξέρουμε ότι η αναγνώριση δεν εξασφαλίζει την ευτυχία και παρ’ όλα αυτά να τη διεκδικούμε.

Να γνωρίζουμε ότι δεν έχουμε πάντοτε δίκιο και να συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε οι τελικοί κριτές της αλήθειας.

Αυτή η απόσταση ανάμεσα σε όσα γνωρίζουμε και σε όσα είμαστε με απασχολεί όλο και περισσότερο.

Ίσως γιατί μεγαλώνοντας δεν με ενδιαφέρει πια μόνο τι θα καταφέρω.

Με ενδιαφέρει και τι άνθρωπος θα έχω γίνει προσπαθώντας να το καταφέρω.

Αν οι φιλοδοξίες μου θα με έχουν κάνει καλύτερο ή απλώς πιο ανταγωνιστικό.

Αν οι δυσκολίες θα με έχουν κάνει πιο συμπονετικό ή πιο σκληρό.

Αν η γνώση θα με έχει κάνει ταπεινότερο ή απλώς πιο επιδέξιο στο να υπερασπίζομαι την υπεροψία μου.

Και εδώ, με διαφορετικούς τρόπους, ο Σπινόζα και ο Νίτσε συνεχίζουν να με επηρεάζουν. Ο Σπινόζα με ωθεί να κατανοώ αντί να καταδικάζω βιαστικά.

Να προσπαθώ να βλέπω τις αιτίες πίσω από τις ανθρώπινες συμπεριφορές, ακόμη κι όταν αυτές με πληγώνουν. Ο Νίτσε με αναγκάζει να αναρωτιέμαι αν πίσω από τις ηθικές μου βεβαιότητες κρύβεται πραγματική δύναμη ή κάποια αδυναμία που δεν θέλω να αναγνωρίσω.

Και οι δύο μου έχουν δημιουργήσει περισσότερα ερωτήματα από τις απαντήσεις που μου έδωσαν.

Δεν ξέρω αν αυτό είναι επιτυχία της φιλοσοφίας ή αποτυχία δική μου.

Πάντως, δεν έχω γίνει ούτε σοφός ούτε ιδιαίτερα γαλήνιος.

Εξακολουθώ να εκνευρίζομαι, να κάνω λάθη, να απογοητεύομαι, να είμαι φιλόδοξος, κάποιες φορές εγωιστής και αρκετά συχνά αντιφατικός.

Ίσως όμως να έχω γίνει λίγο πιο επιφυλακτικός απέναντι στον εαυτό μου.

Και λίγο πιο ανεκτικός απέναντι στις αντιφάσεις των άλλων.

Δεν σημαίνει ότι δικαιολογώ τα πάντα.

Ούτε ότι η κατανόηση καταργεί την προσωπική ευθύνη.

Σημαίνει απλώς ότι προσπαθώ να μη συγχέω τόσο εύκολα την προσωπική μου κρίση με μια απόλυτη ηθική αλήθεια.

Και, πιστέψτε με, δεν είναι καθόλου εύκολο.

Γι’ αυτό συνεχίζω να διαβάζω φιλοσοφία.

Ξέρω ότι ένα τέτοιο κείμενο μάλλον θα το προσπεράσουν οι περισσότεροι.

Ξέρω ότι δεν είναι αυτό που ζητάει ο αλγόριθμος.

Δεν έχει κάποια θεαματική αποκάλυψη, ούτε πέντε συμβουλές για μια καλύτερη ζωή.

Και για να είμαι ειλικρινής, δεν ξέρω αν έχω κάποια ιδιαίτερα χρήσιμη συμβουλή να δώσω.

Έχω όμως μια σκέψη που επιστρέφει συχνά στο μυαλό μου.

Μήπως τελικά το δυσκολότερο πράγμα στη ζωή δεν είναι να γίνεις αυτό που ονειρεύτηκες, αλλά να μπορέσεις να κοιτάξεις με ειλικρίνεια τον άνθρωπο που έγινες στην προσπάθεια; Αυτό με απασχολεί σήμερα περισσότερο από ό,τι παλαιότερα.

Και αν με ρωτούσε κάποιος τι μου έχει προσφέρει τελικά η φιλοσοφία, δεν θα του έλεγα ότι με έκανε καλύτερο άνθρωπο.

Δεν είμαι καθόλου βέβαιος γι’ αυτό.

Θα του έλεγα ότι με έκανε να δυσπιστώ περισσότερο απέναντι στην ανάγκη μου να πιστεύω ότι είμαι καλός άνθρωπος.

Και παράλληλα με έκανε να προσπαθώ να καταλαβαίνω τους άλλους λίγο περισσότερο, προτού τους κρίνω.

Ίσως να μην είναι σπουδαίο επίτευγμα.

Αλλά για μένα έχει σημασία.

Και κάπου εδώ επιστρέφουμε στο αρχικό μου πρόβλημα.

Η φιλοσοφία δεν πουλάει.

Ίσως επειδή, σε αντίθεση με σχεδόν οτιδήποτε άλλο μας προσφέρεται σήμερα, δεν υπόσχεται απαραίτητα ότι θα μας κάνει να αισθανθούμε καλύτερα με τον εαυτό μας.

Μερικές φορές κάνει ακριβώς το αντίθετο.

Και όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο πιστεύω ότι δεν χρειαζόμαστε πάντοτε κάποιον να μας επιβεβαιώνει.

Καμιά φορά χρειαζόμαστε κάποιον να μας χαλάει την υπέροχη γνώμη που έχουμε για τον εαυτό μας. Ακόμη κι αν αυτός ο κάποιος έχει πεθάνει πριν από διακόσια ή τριακόσια χρόνια.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους