Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Με τη Συνθήκη των Σεβρών (10 Αυγούστου 1920) ανάμεσα στα άλλα, παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα η Ανατολική και Δυτική Θράκη ως την Τσατάλτζα που απέχει 40 χλμ. από την Κωνσταντινούπολη, ενώ τα ευρωπαϊκά εδάφη της Τουρκίας περιορίζονταν στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, σε περιοχές κοντά στην Αδριανούπολη και τη Χερσόνησο της Καλλίπολης.

Επίσης με την ίδια Συνθήκη η Τουρκία έχανε περίπου τα 2/3 της έκτασής της (από 1.589.540 τ.χλμ. το 1914 σε 453.000 τ.χλμ.). Πρωτεύουσά της θα ήταν η Κωνσταντινούπολη ενώ διατηρούσε εδάφη μόνο στην Ανατολία. Το Κουρδιστάν θα αποκτούσε αυτόνομη κρατική οντότητα και η, ως τότε τουρκική, επαρχία της Αρμενίας, θα γινόταν ανεξάρτητο κράτος.

Της επιτρεπόταν να διατηρεί στρατό μόλις 50.000 ανδρών ενώ τα Δαρδανέλια και ο Βόσπορος έμπαιναν σε καθεστώς διεθνούς ελέγχου – διοίκησης το οποίο εξασφάλιζε τον ελεύθερο διάπλου των Στενών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία ανέλαβαν την επιτήρηση των λιμανιών, ακόμα και των σιδηροδρομικών γραμμών της Τουρκίας! Ο πληθυσμός της Κωνσταντινούπολης εκείνη την εποχή δεν ξεπερνούσε τοένα εκατομμύριο και οι Έλληνες κάτοικοί της ήταν περισσότεροι από 100.000. Η Ελλάδα διόρισε Ύπατο Αρμοστή στην Κωνσταντινούπολη τον διπλωμάτη (και όχι Συνταγματάρχη όπως διαβάσαμε σε διαδικτυακό άρθρο) Ευθύμιο Κανελλόπουλο (1876-1933). Τον διαδέχθηκε το 1921 ο επίσης διπλωμάτης Χαράλαμπος Σιμόπουλος (1874-1942). Η ελληνική πλευρά (ως έσχατη;) διπλωματική και στρατιωτική κίνηση αποφάσισε να κινηθεί για την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης.

Η απόφαση πάρθηκε μετά από μακρά σύσκεψη επί του θωρηκτού «Αβέρωφ» στο Κερατσίνι στην οποία συμμετείχαν ο Πρωθυπουργός Γούναρης, ο Υπουργός Στρατιωτικών Θεοτόκης και ο Αρχιστράτηγος Χατζανέστης.

Η κυβέρνηση είχε ξεκαθαρίσει ότι αν η επιχείρηση αυτή αποδυνάμωνε το μέτωπο της Μικράς Ασίας δεν έπρεπε να γίνει.

Όμως ο Χατζανέστης μετά από περιοδεία και επιθεώρηση του Στρατού μας στη Μικρά Ασία συμπέρανε ότι ενισχύσεις για τον στρατό της Θράκης θα μπορούσαν να αποσπαστούν από τη Μικρά Ασία χωρίς να αποδυναμωθεί σημαντικά το μέτωπο.

Σύμφωνα με τον Δρα Ιωάννη Παπαφλωράτο οι δυνάμεις που αποσπάστηκαν από το μέτωπο δεν ξεπερνούσαν τις 7.000 άνδρες.

Στις 14 Ιουλίου 1922 ο Υπουργός Εξωτερικών Μπαλτατζής παρέδωσε στους εκπροσώπους των Συμμάχων ένα μακροσκελές υπόμνημα αναγγέλλοντας πως μόνο η κατοχή της Κωνσταντινούπολης από την Ελλάδα θα μπορούσε πλέον να φέρει την ειρήνη.

Μάλιστα ενημέρωσε τον Βρετανό επιτετραμμένο Μπέντινκ ότι οι ελληνικές δυνάμεις δεν θα έμπαιναν στην ουδέτερη ζώνη χωρίς την έγκριση των Συμμάχων. Ο Βρετανός Αρχιστράτηγος Τσαρλς Χάρινγκτον περιόδευσε στα σύνορα της Θράκης στις 16/29 Ιουλίου 1922.

Πραγματικά πολλά ελληνικά στρατεύματα ήταν συγκεντρωμένα εκεί! Η θέση του Χάρινγκτον ήταν απλή. Οι Σύμμαχοι είχαν δηλώσει ουδετερότητα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο.

Επομένως αν κάποιος παραβίαζε την ουδέτερη ζώνη ,όποιος κι αν ήταν αυτός, θα αντιμετωπιζόταν ένοπλα. Ο Βρετανός είπε στον Γάλλο Στρατηγό Σαρπί ότι θα έστελνε μία ταξιαρχία να υποστηρίξει τα γαλλικά στρατεύματα στο θρακικό μέτωπο ενάντια σε κάθε ελληνική απόπειρα κατάληψης της Κωνσταντινούπολης.

Παράλληλα τον ενημέρωσε ότι υπολόγιζε στην υποστήριξη μιας γαλλικής ταξιαρχίας στην περίπτωση προέλασης των κεμαλικών στρατευμάτων προς την ουδέτερη ζώνη από την πλευρά της Μικράς Ασίας.

Σφοδρότατη ήταν και η αντίδραση των Γάλλων.

Στις 18/31 Ιουλίου, ο Γάλλος επιτετραμμένος στην Αθήνα πληροφόρησε την ελληνική κυβέρνηση ότι η Συμμαχική στρατιωτική διοίκηση Κωνσταντινουπόλεως διατάχθηκε να αποκρούσει ακόμα και με τη βία κάθε απόπειρα του Ελληνικού Στρατού να την καταλάβει. Το Παρίσι πέτυχε να προσεταιριστεί και τη Ρώμη και έτσι και το Λονδίνο προσχώρησε στις θέσεις τους.

Μάλιστα ο Χάρινγκτον, υποχρεώθηκε να δημοσιεύσει μια προκήρυξη που αφορούσε την αντίσταση που θα συναντούσε από τις Συμμαχικές δυνάμεις ενδεχόμενη ελληνική προέλαση προς την Πόλη.

Η ελληνική κυβέρνηση βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση.

Το απόγευμα της 15ης Ιουλίου 1922 μετά από μαραθώνια υπουργική σύσκεψη, αποφασίστηκε η αναστολή της επιχείρησης προς την Κωνσταντινούπολη.

Στο μεταξύ στην Πόλη υπήρχε έντονη αντιπαράθεση («εμπόλεμον κατάστασιν», τη χαρακτηρίζει ο Χ.Ε. Αγγελομάτης) μεταξύ Οικουμενικού Πατριαρχείου και Ύπατης Αρμοστείας.

Επίσης δεν υπήρχε καμία συνεργασία μεταξύ της Αρμοστείας και της ελληνικής στρατιωτικής διοίκησης.

Φαίνεται όμως ότι και στις τάξεις του Ελληνικού Στρατού επικράτησε απογοήτευση μετά την αναστολή της επιχείρησης. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Μελέτιος έστειλε τον Μητροπολίτη Μετρών στη Θράκη.

Μετά την επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη αυτός δήλωσε μεταξύ άλλων: «Κάθε στρατιώτης μας όταν είδεν απόπτω (=ορατή από μακριά) με τα μάτια της ψυχής του τον τρούλον της Αγίας Σοφίας ετριπλασιάσθη, εδεκαπλασιάσθη εις ορμήν και αγίαν άλκην (=δύναμη, σφρίγος). Είναι αξιοθρήνητον ότι έθνη χριστιανικά θέλουν ν’ ανακόψουν τον δρόμο μας προς συμπλήρωσιν των πεπρωμένων του γένους». Η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται ότι σκόπευε να αξιοποιήσει διπλωματικά ενδεχόμενη κατάληψη της Κωνσταντινούπολης.

Σε επιστολή του προς τον Ν. Θεοτόκη, ο Αρχιστράτηγος Χατζανέστης έγραφε: «… Εν τοιαύτη ευνοϊκή περιπτώσει θα ηδύνατο ευθύς αμέσως να επιζητηθεί η πραγματοποίησις της θρυλούμενη εν Μπέικος (του Βοσπόρου) συνδιασκέψεως και να τεθώσιν επί τάπητος με επιχειρήματα ου μόνον πλατωνικά (50.000 στρατού εν Θράκη και 200.000 εν Μ. Ασία) αλλά πειστικότερα, πάντα τα προς την ειρήνην συναφή ζητήματα.

Εάν όμως παρά πάσαν προσδοκίαν δεν κατορθωθεί η εις Κωνσταντινούπολιν είσδυσις του ελληνικού στρατού, απαραίτητον θεωρώ να παραμείνει ούτος όσον οίον τε πλησιέστερον αυτής, μη υποχωρών και εάν εισέτι προσεβάλετο υπό συμμαχικών δυνάμεων». Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης ήταν εφικτή καθώς ο Ελληνικός Στρατός είχε ν’ αντιμετωπίσει μόλις 8.000 άνδρες των συμμαχικών δυνάμεων. Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ που αποκάλεσε το ελληνικό σχέδιο «αριστοτεχνικόν εμπνευσθέν από την απελπισίαν» είπε: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Έλληνες ήσαν εις θέσιν να καταλάβουν την Κωνσταντινούπολιν και μόνη δε η απειλή της επιχειρήσεως κατετάραξε τους Τούρκους». Αλλά και ο Χάρολντ Νίκολσον γράφει στο βιβλίο του για τον λόρδο Κόρζον απηχώντας τις σκέψεις του τελευταίου, ότι «αι Δυνάμεις της Συνεννοήσεως (Αντάντ) υποχρεώσασαι τον βασιλέα Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει ένα σχέδιον που θα ήτο εις αυτόν εύκολον να πραγματοποιήσει και του οποίου η επιτυχία θα αναπτέρωνε το ηθικόν του στρατού του, του εστέρησαν του μόνου μέσου να ενισχύσει και μάλιστα εις μέγαν βαθμόν, την απέναντι των κεμαλικών θέσιν της Ελλάδος». Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε συνάντησή του με τον λόρδο Κόρζον στις 19 Σεπτεμβρίου/2 Οκτωβρίου 1922, «παρεπονέθη μετ’ αγανακτήσεως» για τη συμπεριφορά των Συμμάχων απέναντι στην Ελλάδα στην οποία απαγόρευσαν την προέλαση προς την Κωνσταντινούπολη.

Ουσιαστικά δηλαδή ενέκρινε το ελληνικό σχέδιο.

Στις 17 (ή 19 Ιουλίου) οι Σύμμαχοι ύπατοι αρμοστές, οι Στρατηγοί και οι Ναύαρχοι που βρίσκονταν στην Κωνσταντινούπολη παρακάθισαν σε πολεμικό συμβούλιο. Οι Γάλλοι ,που όλοι οι ιστορικοί συμφωνούν ότι ήταν αυτοί που αντιτάχθηκαν πρώτοι και με μεγαλύτερη σφοδρότητα στο ελληνικό σχέδιο, πρότειναν να ζητηθούν πειστικές εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξει καμία άλλη ελληνική κίνηση.

Τα ελληνικά στρατεύματα που είχαν πρόσφατα σταλεί στη Θράκη έπρεπε να αποσυρθούν και οι ελληνικές στρατιωτικές και ναυτικές αποστολές που βρίσκονταν στην Κωνσταντινούπολη να την εγκαταλείψουν.

Η ελληνική επιχείρηση έστω κι αν δεν έγινε ποτέ σίγουρα θορύβησε τους Συμμάχους και τους Τούρκους.

Αυτό φάνηκε και από μία άκρως εγκωμιαστική για τον Ελληνικό Στρατό και απολογητική για τη βρετανική πολιτική στο μικρασιατικό ομιλία του Λόιντ Τζορτζ, πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου, στη Βουλή των Κοινοτήτων (22 Ιουλίου 1922). Ανάμεσα στα άλλα πλεονεκτήματα που διέβλεπαν οι σχεδιαστές της κατάληψης της Κωνσταντινούπολης ήταν ο μετριασμός της αλγεινής εντύπωσης που θα προκαλούσε η πιθανή εγκατάλειψη της Ιωνίας.

Επιπλέον, σ' αυτή τη μεγάλη μητρόπολη θα μπορούσαν να διαφύγουν ευκολότερα πολλοί Έλληνες της Μικράς Ασίας.

Άλλωστε, ήδη από τον Μάιο του 1453, η απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης παρέμενε ένας φλογερός πόθος στις καρδιές της συντριπτικής πλειονότητας των Ελλήνων.

Με την είσοδο του ελληνικού στρατού στην πάλαι ποτέ Βασιλεύουσα θα εκπληρωνόταν ένα μεγάλο μέρος από τους οραματισμούς της Μεγάλης Ιδέας.

Ήδη, από το Μάιο του 1922 οι ελληνικές εφημερίδες της Κωνσταντινούπολης άρχισαν να θέτουν το θέμα και να προετοιμάζουν ψυχολογικά τους Έλληνες.

Εκείνη την στιγμή, ο συχετισμός των δυνάμεων στην Ανατολική Θράκη ήταν συντριπτικά υπέρ των Ελλήνων και εις βάρος των Τούρκων (οι τελευταίοι διέθεταν μόλις 9.700 άνδρες, εκ των οποίων 3.720 στρατιώτες πεζικού), ενώ οι συμμαχικές δυνάμεις κατοχής της Κωνσταντινούπολης παρέτασσαν σχεδόν 17.000 άνδρες (περίπου 10.000 Γάλλοι, 5.000 Βρετανοί και 2.000 Ιταλοί). Η ελληνική κυβέρνηση ήλπιζε ότι οι συμμαχικές δυνάμεις θα έμεναν ουσιαστικά αδρανείς στην επιχείρηση κατάληψης της Κωνσταντινούπολης.

Σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα επί του θωρηκτού ''Αβέρωφ'', τον Ιούνιο του 1922, μεταξύ του νέου διοικητή της Στρατιάς της Μικράς Ασίας και της κυβέρνησης αποφασίστηκε η προπαρασκευή και εκτέλεση αυτού του σχεδίου.

Η γνωστοποίηση του σχεδίου προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού και συγκίνησης μεταξύ των Ελλήνων και προσωρινά καταλάγιασε τον υφέρποντα εθνικό διχασμό που κυριαρχούσε με αμείωτη ένταση ήδη από το 1915. Ο Άγγλος Βουλευτής (Γκλην) πήρε τηλεγράφημα από τον Άγγλο στρατηγό Τάουνσεντ από την Άγκυρα που ανάφερε ότι ο «Κεμάλ είναι διατεθειμένος διαπραγματευτεί ειρήνην» αν οι Έλληνες κατελάμβαναν την Κωνσταντινούπολη.

Η πίεση είχε αρχίσει να γίνεται ήδη αισθητή στην κεμαλική πλευρά.

Η ακύρωση του ελληνικού σχεδίου προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στον βρετανικό Τύπο.

Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο της εφημερίδας ''Ουεστμίνστερ'': . Τον Αύγουστο του 1922, ο Λόυντ Τζωρτζ, στη Διάσκεψη των Παρισίων επισήμανε με έμφαση μεταξύ άλλων: '' Εάν οι Δυνάμεις της Συνεννοήσεως ήθελαν να τηρήσουν απόλυτη ουδετερότητα, δεν θα μπορούσαν να αρνηθούν στον Ελληνικό Στρατό το δικαίωμα να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα του εχθρού.

Η υπό των Συμμάχων κατοχή της Κωνσταντινούπολης επιφέρει σοβαρό και άδικο μειονέκτημα για τους Έλληνες '', ενώ ο Ουίνστον Τσώρτσιλ τόνιζε ότι: ''...η Ελλάς ζήτησε από τους Συμμάχους την άδεια να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν οι Έλληνες σε θέση να το κάνουν και μόνη δε η απειλή της επιχείρησης κατετάραξε τους Τούρκους στην Άγκυρα...''. Η απογοήτευση που επικράτησε στην ελληνική πλευρά από τη ματαίωση του σχεδίου αποτυπώνεται στην αναφορά του διευθυντή του Γραφείου της Ελληνικής Αρμοστείας στην Κωνσταντινούπολη, Δημήτριου Σβολόπουλου ''...Από διπλωματικής απόψεως έτσι έληξε το εγχείρημα κατά της Κωνσταντινουπόλεως.

Με μια επίσημη και απροκάλυπτη ομολογία ότι αν δεν μεσολαβούσε ο ιστορικός εκείνος δισταγμός της τελευταίας στιγμής ''το γεγονός εκείνο θα ήταν αποφασιστικό''. Τα πλεονεκτήματα από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης θα ήταν σημαντικά τόσο σε ηθικό όσο και σε υλικό επίπεδο.

Θα αναπτέρωνε το ηθικό του Ελληνισμού και του Ελληνικού Στρατού, ενώ αντίθετα θα καταβαραθρωνόταν αυτό των Τούρκων. Η Ελλάδα θα ανακτούσε το πλεονέκτημα σε διπλωματικό επίπεδο και η κατάληψη μιας πόλης με τόσο μεγάλη στρατηγική σημασία όπως η Κωνσταντινούπολη θα της προσέδιδε μεγαλύτερο κύρος.

Παράλληλα, θα αποδεσμευόταν το Δ' Σώμα Στρατού, το οποίο πλέον μπορούσε να μεταφερθεί στην Μικρά Ασία και να ενισχύσει τις ελληνικές θέσεις.

Έτσι, κατά πάσα πιθανότητα θα αποφευγόταν η κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, η συνακόλουθη Μικρασιατική Καταστροφή και θα διασφαλιζόταν η Ανατολική Θράκη.

Το σχέδιο τελικά ναυάγησε εν τη γεννέσει του λόγω της σφοδρότατης αντίδρασης των Γάλλων και σε δεύτερο επίπεδο, των Ιταλών.

Η ελληνική κυβέρνηση απέτυχε να διαβλέψει την στάση αυτών των δύο Μεγάλων Δυνάμεων.

Όμως τα αρνητικά μηνύματα είχαν ήδη δοθεί στην ελληνική διπλωματική αποστολή στο Παρίσι και τη Ρώμη τον Οκτώβριο του 1921.

Άμεση συνέπεια του φιάσκου αυτού υπήρξε η περαιτέρω πτώση του ηθικού του στρατού και του λαού και η αποδυνάμωση της διεθνής θέσης της ελληνικής κυβέρνησης. https://www.protothema.gr/stories/article/1231214/to-shedio-gia-katalipsi-tis-konstadinoupolis-apo-ton-elliniko-strato-to-1922-kai-giati-den-ulopoiithike/AMP/ https://www.historical-quest.com/108-?srsltid=AU7gw4UVbK51ubafxgTSPXdPjn743CeKGNnHP-SNxX6w4oP530NlIAK_

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους