Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΤΗΛΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ Από την Εαμοκρατία στο πολιτικό περιθώριο και στο εκτελεστικό απόσπασμα Σάκης Μουμτζής 18.10.2026 Για τους Έλληνες κομμουνιστές ίσχυε το γνωστό ρωμαϊκό απόφθεγμα «sic transit gloria mundi». Από την απόλυτη εξουσία της Εαμοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, στα δύσκολα χρόνια του 1945-1946 και στη συνέχεια στην παρανομία και στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Αυτή η τραγική πορεία είχε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της για τη Θεσσαλονίκη, καθώς στην Αθήνα όπου είχε την έδρα της η κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας η κατάσταση ήταν διαφορετική.

Υπήρχε συγκροτημένο το σώμα της Γ΄ Ορεινής Ταξιαρχίας με σημαντική δύναμη πυρός, υπήρχε η Χωροφυλακή και υπήρχαν λίγοι μεν, αλλά καλά εξοπλισμένοι Βρετανοί. Η Θεσσαλονίκη, ως γνωστόν, από την 1η Νοεμβρίου 1944 είχε παραδοθεί πλήρως στο ΕΑΜ—ΚΚΕ.

Στη συνέχεια οι θύτες έγιναν θύματα, όπως συμβαίνει κάθε φορά που αντιστρέφεται η φορά της Ιστορίας.

Πάντως, αν θέλουμε να κατανοήσουμε τι ακριβώς συνέβη στην πόλη μας, θα πρέπει να λάβουμε υπ΄όψη μια σημαντική παράμετρο.

Τον παραμεθόριο χαρακτήρα της.

Για ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας της η κυριαρχία των κομμουνιστών έφερε και τον κίνδυνο του διαχωρισμού της Θεσσαλονίκης και ολόκληρης της Βόρειας Ελλάδας από τον εθνικό κορμό.

Αυτός ο φόβος οφειλόταν στην πάγια προκατάληψη για τις προθέσεις του ΚΚΕ απέναντι στον χειρισμό του «Μακεδονικού» προβλήματος, όμως στα χρόνια που ακολούθησαν την Εαμοκρατία οι προκαταλήψεις έγιναν βάσιμες υποψίες.

Επιπροσθέτως, και αυτό μέτρησε, στα όμορα βαλκανικά κράτη οι πολίτες έβλεπαν να εγκαθιδρύονται καθεστώτα ανελεύθερα τα οποία εποφθαλμιούσαν τη Θεσσαλονίκη.

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση που βρισκόταν υπό διαμόρφωση το 1945 και το 1946, οι Έλληνες κομμουνιστές θα έπρεπε να απολογούνται διπλά.

Μια φορά για τα όσα διέπραξαν την περίοδο της πλήρους ισχύος τους και επί πλέον για τις θέσεις του Κόμματός της στο συγκεκριμένο εθνικό θέμα.

Από το καλοκαίρι του 1946 βρίσκονταν αντιμέτωποι και με το Γ΄ Ψήφισμα το οποίο ποινικοποιούσε κάθε ιδέα, πολύ δε περισσότερο κάθε πράξη που απέβλεπε στην απόσπαση εθνικού εδάφους.

Μερικές φορές το συγκεκριμένο ψήφισμα τύγχανε μιας διασταλτικής ερμηνείας, αποτέλεσμα των δεδομένων πολιτικών συνθηκών. Στη Θεσσαλονίκη, όπως και σε όλη την Ελλάδα, από τα μέσα του 1945 η Εαμική συμμαχία είχε καταρρεύσει.

Οι σοσιαλιστές, μετά τα όσα αποκαλυπτόταν για τα πεπραγμένα της ΟΠΛΑ και της Πολιτοφυλακής, είχαν ουσιαστικά κόψει κάθε δεσμό με το ΚΚΕ του Νίκου Ζαχαριάδη.

Όπως ειρωνικά σημείωνε τότε ο αστικός Τύπος «το ΕΑΜ ήταν το ΚΚΕ συν τον Μιχάλη Κύρκο». Όταν μειώνεται το εύρος των συμμαχιών, μειώνονται και τα κοινωνικά στηρίγματα και μοιραία έρχεται η πολιτική απομόνωση, γεγονός που καθιστά ευκολότερο το έργο των διωκτικών αρχών.

Πλέον το ΚΚΕ, από τα μέσα του 1945 σταδιακά αρχίζει να κλείνεται στο καβούκι του και την καθοδήγησή του στη Θεσσαλονίκη αναλαμβάνουν τα παλιά και δοκιμασμένα στελέχη του. Στρίγκος, Ερυθριάδης, Βαφειάδης, ενώ λόγω της ιδιαίτερης σημασίας που έχει η πόλη για τους σχεδιασμούς της ηγεσίας του ΚΚΕ καταφθάνουν σε αυτή και ενισχύσεις από την Αθήνα, για να αναπληρώσουν τα κενά που άφησαν τα στελέχη που έφυγαν για το Μπούλκες, όπως ο Στράντζαλης, ο Κοντογιώργης κ.α. Τον Μάιο του 1945 διεξήχθη η συνδιάσκεψη της Κομματικής Οργάνωσης Θεσσαλονίκης η οποία εξέλεξε γραμματέα τον Θανάση Χατζή και γραμματέα της Επιτροπής Πόλης τον Μήτσο Βατουσιανό. Ο Βασβανάς ανέλαβε να υλοποιήσει την απόφαση του Κόμματος για τη «λαϊκή αυτοάμυνα», ώστε να «αποκρούονται οι επιθέσεις των Χιτών και των Βενιτών». Εν τω μεταξύ η αποκαλούμενη βασιλόφρων Δεξιά είχε ενισχυθεί με τη σύμπραξη, άμεση και έμμεση,ιστορικών στελεχών του Κόμματος των Φιλελευθέρων (Γονατάς, Μπακατσέλος, Τσουδερός κ.α.) τη στιγμή που οι Σβώλος και Τσιριμώκος λάμβαναν τις αποστάσεις τους από το ΚΚΕ.

Παράλληλα, η αμοιβαία καχυποψία επιτεινόταν τόσο από τις πράξεις αντεκδίκησης των θυμάτων των κομμουνιστών όσο και από συνεχείς ανακαλύψεις ομαδικών τάφων και οπλισμού τον οποίον δεν παρέδωσαν οι Ελασίτες,όπως επέτασσε η Συμφωνία της Βάρκιζας.

Όσο οξυνόταν η κατάσταση τόσο οι κατασταλτικοί μηχανισμοί επέκτειναν τη δράση τους και συν τω χρόνω γινόταν πιο αποτελεσματικοί, με τη βοήθεια των Βρετανών στην αρχή, των Αμερικάνων στη συνέχεια. Στη Θεσσαλονίκη αυτό το αντικομμουνιστικό κλίμα είχε επιπτώσεις και στο εργατικό κίνημα, του οποίου η ηγεσία μετά το Γ΄ Ψήφισμα άλλαξε χέρια.

Οι λεγόμενοι ρεφορμιστές συνδικαλιστές μαζί με αυτούς που ανήκαν στη Δεξιά είχαν καταγγείλει τις μεθοδεύσεις των κομμουνιστών οι οποίοι στο συνέδριο του ΕΚΘ πέτυχαν η νέα διοίκησή του να αποτελείται αποκλειστικά από μέλη του Κόμματος και τους συνήθεις συνεργαζόμενους.

Με τις γνωστές συλλήψεις του καλοκαιριού του 1947, στις οποίες αναφέρθηκα σε άλλο κείμενό μου, διαλύθηκε πλήρως το συνδικαλιστικό τμήμα του ΚΚΕ.

Την επόμενη Κυριακή θα δούμε πώς ενδυναμώθηκαν οι μηχανισμοί καταστολής στη Θεσσαλονίκη, τις συνέπειες του Γ΄ Ψηφίσματος για τα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ και πώς αντέδρασε η τοπική καθοδήγηση του Κόμματος σε αυτό το νέο περιβάλλον.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους