Ο σκύλος σου τρέχει μαζί σου. Αλλά θέλει; Κίνηση, άσκηση και ελευθερία επιλογής: τι μας διδάσκουν οι σκύλοι όταν τους αφήνουμε να αποφασίσουν; Μεγάλωσα στην Ελλάδα, σε μια χώρα όπου οι σκύλοι που...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Από παιδί παρατηρούσα σκύλους να περπατούν στους δρόμους, να συναντιούνται, να εξερευνούν, να αναζητούν τροφή, να παίζουν, να ξεκουράζονται.

Έβλεπα σκύλους να γεννιούνται, να μεγαλώνουν και να πεθαίνουν μέσα στις ανθρώπινες κοινότητες, χωρίς να ζουν απαραίτητα πίσω από την πόρτα κάποιου σπιτιού.

Δεν μεγάλωσα, λοιπόν, γνωρίζοντας τους σκύλους αποκλειστικά ως κατοικίδια.

Τους γνώρισα και ως ζώα που έπαιρναν πολλές από τις δικές τους αποφάσεις.

Και υπάρχει κάτι που δεν θυμάμαι να έχω παρατηρήσει ποτέ: έναν σκύλο να αποφασίζει, χωρίς κάποιον συγκεκριμένο λόγο, να τρέξει για 30, 40 ή 60 λεπτά συνεχόμενα, με σταθερή ταχύτητα, ακολουθώντας μια ευθεία διαδρομή, χωρίς να σταματήσει, να επιβραδύνει, να αλλάξει τρόπο κίνησης ή να εξερευνήσει κάτι που τράβηξε την προσοχή του.

Αυτό είναι μια προσωπική παρατήρηση, όχι μια επιστημονική απόδειξη.

Όμως η επιστημονική σκέψη δεν αρχίζει μόνο όταν κάποιος δημοσιεύσει μια μελέτη.

Αρχίζει και όταν παρατηρούμε ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο, αναρωτιόμαστε γιατί συμβαίνει και προσπαθούμε να το κατανοήσουμε χρησιμοποιώντας όσα ήδη γνωρίζουμε.

Σήμερα, ύστερα από χρόνια επαγγελματικής ενασχόλησης με τη συμπεριφορά και την ευημερία των σκύλων, επιστρέφω συχνά σε μια ερώτηση: Όταν τρέχουμε με τον σκύλο μας, ποιος έχει αποφασίσει ότι αυτός είναι ο κατάλληλος τρόπος να κινηθεί; Τι κάνουν οι σκύλοι όταν δεν καθορίζουμε εμείς τον ρυθμό; Ας φανταστούμε ότι βρισκόμαστε με τον σκύλο μας σε μια μεγάλη, ασφαλή φυσική έκταση, όπου μπορεί πραγματικά να κινηθεί ελεύθερα.

Δεν του ζητάμε να ακολουθήσει μια διαδρομή.

Δεν καθορίζουμε ταχύτητα.

Δεν έχουμε στόχο να διανύσουμε πέντε χιλιόμετρα ή να ολοκληρώσουμε μια ώρα άσκησης.

Τι θα επιλέξει να κάνει; Από όσα έχω παρατηρήσει, είναι πολύ πιθανό να αρχίσει να εξερευνά.

Να περπατήσει, να μυρίσει το έδαφος, να σταματήσει σε κάποιο ενδιαφέρον σημείο, να αλλάξει κατεύθυνση.

Ίσως τρέξει για λίγο, ίσως επιταχύνει περισσότερο, ίσως συναντήσει έναν άλλο σκύλο και παίξουν.

Μπορεί να ανέβει σε ένα ύψωμα, να επιστρέψει κοντά μας, να ξαπλώσει και ύστερα να ξεκινήσει πάλι.

Η κίνησή του δεν ακολουθεί απαραίτητα το ανθρώπινο μοντέλο της οργανωμένης άσκησης.

Συνδέεται με την εξερεύνηση, την επικοινωνία, τις ανάγκες του σώματος, τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και τις αποφάσεις που παίρνει κάθε στιγμή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι σκύλοι συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο.

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε άτομα, ηλικίες, μορφολογίες, εμπειρίες και περιβάλλοντα.

Υπάρχουν επίσης σκύλοι με μεγάλη αντοχή που μπορούν να διατηρούν ρυθμική κίνηση για σημαντικά χρονικά διαστήματα.

Όμως το γεγονός ότι ένα ζώο μπορεί να εκτελέσει μια δραστηριότητα δεν απαντά στο ερώτημα αν θα την επέλεγε αυθόρμητα, με την ίδια διάρκεια και ένταση.

Τι μπορούμε να συμπεράνουμε από τις έρευνες των ελεύθερων σκύλων; Η επιστημονική βιβλιογραφία μάς προσφέρει ένα ενδιαφέρον σημείο εκκίνησης.

Η έρευνα των Griss και συνεργατών (2021) εξέτασε τα ημερήσια μοτίβα δραστηριότητας διαφορετικών πληθυσμών σκύλων. Οι Chopra και συνεργάτες (2024) χρησιμοποίησαν GPS και επιταχυνσιόμετρα για να καταγράψουν την κίνηση σκύλων αγροκτημάτων, ενώ οι Wilson-Aggarwal και συνεργάτες (2021) μελέτησαν τις χωρικές και χρονικές μετακινήσεις ελεύθερων σκύλων στο Τσαντ.

Αυτές οι έρευνες μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς οργανώνεται η δραστηριότητα των σκύλων όταν δεν καθορίζεται εξ ολοκλήρου από ένα ανθρώπινο πρόγραμμα.

Αυτό που βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι οι καταγραφές περιγράφουν μοτίβα δραστηριότητας, μετακινήσεις, διαφοροποιήσεις στην ένταση και χρήση του περιβάλλοντος.

Δεν τεκμηριώνουν ότι το συνεχόμενο τρέξιμο σταθερής ταχύτητας επί 30 έως 60 λεπτά αποτελεί συνηθισμένη αυθόρμητη επιλογή των σκύλων.

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.

Οι συγκεκριμένες μελέτες δεν σχεδιάστηκαν όλες για να μετρήσουν κάθε δευτερόλεπτο ενός συνεχόμενου τρόπου κίνησης.

Επομένως, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι απέδειξαν την απουσία τέτοιου τρεξίματος.

Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι η αντίληψη πως οι σκύλοι χρειάζονται παρατεταμένο τρέξιμο στον σταθερό ρυθμό ενός ανθρώπου δεν προκύπτει από αυτές τις παρατηρήσεις ως αυτονόητη βιολογική ανάγκη.

Και αυτό έχει σημασία.

Διότι αν μια δραστηριότητα δεν προκύπτει ως τυπική αυθόρμητη επιλογή από τα διαθέσιμα δεδομένα, θεωρώ λογικό να εξετάσουμε προσεκτικότερα γιατί την επιβάλλουμε, τι προσφέρει και τι ενδεχομένως περιορίζει.

Δεν χρειάζεται να ισχυριστούμε ότι είναι πάντοτε επιβλαβής για να αμφισβητήσουμε την καταλληλότητά της.

Το σώμα του σκύλου δεν κινείται με έναν μόνο τρόπο Οι σκύλοι διαθέτουν διαφορετικούς τρόπους κίνησης, γνωστούς στη βιομηχανική ως gaits: walk, trot, pace, canter και gallop.

Αυτοί οι τρόποι κίνησης δεν διαφέρουν απλώς ως προς την ταχύτητα.

Διαφέρουν στον χρονισμό της κίνησης των άκρων, στη μηχανική φόρτιση, στις απαιτήσεις ισορροπίας και στο ενεργειακό κόστος.

Η μελέτη του Błaszczyk (2001) για τις μεταβάσεις μεταξύ διαφορετικών gaits κατά την ελεύθερη κίνηση των σκύλων δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να προσαρμόζεται το κινητικό τους σύστημα.

Παράλληλα, έρευνες για το ενεργειακό κόστος της μετακίνησης αναδεικνύουν διαφορές μεταξύ ομάδων σκύλων ως προς την οικονομία κίνησης και τις ταχύτητες που σχετίζονται με διαφορετικά gaits.

Ας σκεφτούμε τώρα τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος αποφασίζει να κάνει jogging.

Ο άνθρωπος επιλέγει μια ταχύτητα που ταιριάζει στο δικό του σώμα, στο ύψος του, στο μήκος του διασκελισμού του και στη φυσική του κατάσταση.

Ο σκύλος καλείται να προσαρμοστεί.

Αλλά ένας μικρόσωμος σκύλος, ένας μεγαλόσωμος σκύλος και ένας σκύλος με διαφορετικές σωματικές αναλογίες δεν έχουν αναγκαστικά την ίδια άνετη ταχύτητα κίνησης.

Ακόμη και όταν ο άνθρωπος θεωρεί ότι τρέχει αργά, ο σκύλος μπορεί να χρειάζεται να διατηρήσει έναν τρόπο κίνησης ή μια ταχύτητα που δεν θα επέλεγε για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.

Γιατί θεωρούμε ότι ο ανθρώπινος ρυθμός είναι αυτομάτως κατάλληλος και για το σώμα του σκύλου; Δεν υποστηρίζω ότι κάθε σταθερός ρυθμός είναι βιομηχανικά λανθασμένος.

Αμφισβητώ την ιδέα ότι η ταχύτητα και η διάρκεια που επιλέγει ο άνθρωπος αποτελούν επαρκή κριτήρια για το τι χρειάζεται ο σκύλος.

Πότε η συνεργασία γίνεται υποχρέωση; Εδώ η συζήτηση παύει να αφορά αποκλειστικά τη βιομηχανική και περνά στην ηθική.

Ένας σκύλος που τρέχει δίπλα μας μπορεί να φαίνεται πρόθυμος.

Μπορεί να μας κοιτάζει, να ακολουθεί τον ρυθμό μας, να δείχνει ενθουσιασμό.

Αλλά τι ακριβώς αποδεικνύει αυτό; Ότι απολαμβάνει την κίνηση; Ότι θέλει να βρίσκεται μαζί μας; Ότι έχει μάθει να ακολουθεί; Ότι περιμένει μια ανταμοιβή; Ή ότι δεν έχει πραγματική δυνατότητα να επιλέξει κάτι διαφορετικό; Οι πιθανότητες αυτές δεν αποκλείουν η μία την άλλη.

Αν ο σκύλος είναι δεμένος στον άνθρωπο που τρέχει, μπορεί πραγματικά να σταματήσει για να μυρίσει; Μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση; Μπορεί να επιβραδύνει χωρίς να δημιουργηθεί ένταση στον οδηγό; Μπορεί να αποφασίσει ότι δεν θέλει να συνεχίσει; Και αν δεν μπορεί, με ποια έννοια μιλάμε για επιλογή; Η επιστήμη της ευημερίας των ζώων εξετάζει όλο και περισσότερο τη σημασία της επιλογής (choice), του ελέγχου (control) και της δυνατότητας του ζώου να επηρεάζει ενεργά τις συνθήκες της ζωής του (agency). Οι Englund και Cronin (2023) αναδεικνύουν τη σημασία αυτών των εννοιών για την κατανόηση της ευημερίας.

Για μένα, αυτό έχει και μια βαθιά ηθική διάσταση.

Το ότι ένας σκύλος συνεργάζεται μαζί μας δεν σημαίνει ότι έχουμε δικαίωμα να θεωρούμε κάθε συνεργασία του συναίνεση.

Ένα ζώο μπορεί να συμμετέχει σε μια δραστηριότητα που δεν επέλεξε να ξεκινήσει.

Μπορεί να συνεχίζει επειδή έχει μάθει να ακολουθεί, επειδή θέλει να παραμείνει κοντά στον άνθρωπό του ή επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την εσωτερική του εμπειρία μόνο από τη συμμετοχή του.

Μπορούμε, όμως, να παρατηρήσουμε πόση πραγματική ελευθερία διαθέτει.

Και μπορούμε να αναρωτηθούμε αν έχουμε σχεδιάσει τη δραστηριότητα γύρω από τις ανάγκες του ή γύρω από τις δικές μας.

Το τρέξιμο δίπλα σε ποδήλατο Θέλω να είμαι ιδιαίτερα σαφής σε αυτό το σημείο.

Προσωπικά, ως επαγγελματίας που εργάζεται με τη συμπεριφορά και την ευημερία των σκύλων, θεωρώ το τρέξιμο δίπλα σε ποδήλατο μια πρακτική που δημιουργεί σοβαρά ηθικά και πρακτικά ζητήματα.

Ο άνθρωπος κινείται με τη βοήθεια ενός μηχανικού μέσου.

Ο σκύλος κινείται αποκλειστικά με το σώμα του.

Ο ποδηλάτης μπορεί να διατηρεί μια ταχύτητα που δεν ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις ή στη φυσική κατάσταση του σκύλου.

Όταν υπάρχει σύνδεση με οδηγό, η δυνατότητα του σκύλου να σταματήσει ή να αλλάξει ρυθμό περιορίζεται ακόμη περισσότερο.

Πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη τη θερμορύθμιση, την κατάσταση των αρθρώσεων, τη μυϊκή κόπωση, το έδαφος και την πιθανότητα ο σκύλος να συνεχίσει να ακολουθεί παρά τη δυσφορία.

Η προθυμία ενός σκύλου να συνεχίσει δεν αποτελεί αξιόπιστη απόδειξη ότι δεν καταπονείται.

Ωστόσο, δεν θεωρώ ηθικά επαρκές το επιχείρημα «ο σκύλος μπορεί να ακολουθήσει, άρα είναι καλό για εκείνον». Κατά τη δική μου επαγγελματική κρίση, όσο λιγότερο μπορεί ένα ζώο να καθορίσει τον ρυθμό και τη διάρκεια της δραστηριότητας, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ευθύνη μας να δικαιολογήσουμε γιατί του τη ζητάμε.

Κουρασμένος δεν σημαίνει απαραίτητα ικανοποιημένος Στην επαγγελματική μου πρακτική συναντώ συχνά ανθρώπους που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την ανησυχία ή την έντονη κινητικότητα του σκύλου τους αυξάνοντας τη σωματική άσκηση.

Και όμως, αρκετοί από αυτούς τους σκύλους επιστρέφουν στο σπίτι και δυσκολεύονται να ηρεμήσουν.

Οι άνθρωποί τους απορούν.

Πώς γίνεται να έχει τρέξει τόσο πολύ και να εξακολουθεί να είναι ανήσυχος; Η απάντηση ξεκινά από μια βασική διάκριση: η σωματική κόπωση και η συναισθηματική ηρεμία δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Μία από τις αλλαγές που προτείνω συχνά είναι να μειώσουμε την ένταση της επαναλαμβανόμενης άσκησης και να δώσουμε στον σκύλο περισσότερο χρόνο και χώρο να εξερευνήσει.

Να χρησιμοποιήσουμε έναν μακρύτερο οδηγό όπου είναι ασφαλές.

Να επιτρέψουμε στάσεις.

Να ακολουθήσουμε, όταν μπορούμε, το ενδιαφέρον του σκύλου αντί να απαιτούμε να ακολουθεί διαρκώς το δικό μας.

Σε αρκετές περιπτώσεις έχω παρατηρήσει σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά μετά την επιστροφή στο σπίτι, ορισμένες φορές ακόμη και από την πρώτη εφαρμογή.

Δεν παρουσιάζω αυτή την εμπειρία ως απόδειξη μιας συγκεκριμένης βιολογικής αιτίας.

Αλλά ούτε θεωρώ ότι πρέπει να την αγνοήσουμε επειδή δεν προέρχεται από ελεγχόμενο πείραμα.

Η επαναλαμβανόμενη επαγγελματική παρατήρηση μπορεί να γεννήσει σημαντικές υποθέσεις, τις οποίες στη συνέχεια οφείλουμε να εξετάζουμε κριτικά.

Η μύτη του σκύλου δεν είναι διακοσμητική Όταν ένας σκύλος σταματά για να μυρίσει, δεν διακόπτει απαραίτητα τη βόλτα του.

Μπορεί να κάνει κάτι που αποτελεί ουσιαστικό μέρος της.

Η όσφρηση επιτρέπει στους σκύλους να συλλέγουν πληροφορίες για το περιβάλλον, άλλα ζώα και γεγονότα που δεν μπορούμε να αντιληφθούμε με τις δικές μας αισθήσεις.

Η μελέτη των Duranton και Horowitz (2019) βρήκε ότι η συμμετοχή σε δραστηριότητες nosework συνδέθηκε με μεταβολή σε δοκιμασία γνωστικής προκατάληψης, συμβατή με θετικότερη συναισθηματική κατάσταση, σε σύγκριση με την ομάδα heelwork.

Ένας σκύλος που διανύει πέντε χιλιόμετρα ακολουθώντας έναν δρομέα και ένας σκύλος που περπατά σε ένα φυσικό περιβάλλον, αλλάζοντας ταχύτητα, μυρίζοντας και εξερευνώντας, δεν έχουν απαραίτητα βιώσει την ίδια δραστηριότητα.

Ακόμη και αν έχουν καταναλώσει παρόμοια ενέργεια.

Μήπως συγχέουμε την υπακοή με την ευημερία; Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα.

Έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε καλό τον σκύλο που ακολουθεί.

Που προσαρμόζεται.

Που δεν σταματά.

Που δεν απομακρύνεται.

Που συνεργάζεται με όσα έχουμε αποφασίσει.

Αλλά η ικανότητα ενός ζώου να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις μας δεν αποδεικνύει ότι αυτές οι απαιτήσεις εξυπηρετούν τις ανάγκες του.

Μπορεί ένας σκύλος να αγαπά την κίνηση και να απολαμβάνει το τρέξιμο μαζί μας; Μπορεί να επιθυμεί την κοινωνική μας παρουσία και να επιλέγει μια κοινή δραστηριότητα; Βεβαίως.

Αλλά τότε οφείλουμε να εξετάσουμε όχι μόνο αν θέλει να συμμετέχει, αλλά και αν έχει πραγματική δυνατότητα να επηρεάσει αυτό που συμβαίνει.

Μπορεί να σταματήσει; Μπορεί να αλλάξει ρυθμό; Μπορεί να επιλέξει άλλη δραστηριότητα; Μπορεί να αποχωρήσει χωρίς πίεση; Η ελευθερία επιλογής δεν σημαίνει ότι αφήνουμε έναν σκύλο να κάνει οτιδήποτε, ανεξάρτητα από την ασφάλειά του.

Σημαίνει ότι μέσα στα απαραίτητα όρια προστασίας δημιουργούμε πραγματικές ευκαιρίες να εκφράσει τις προτιμήσεις του.

Η ασφάλεια και η αυτονομία δεν χρειάζεται να είναι αντίπαλες έννοιες.

Ποιος τελικά χρειάζεται το τρέξιμο; Δεν αμφισβητώ ότι η σωματική δραστηριότητα είναι απαραίτητη για την υγεία των σκύλων.

Ούτε υποστηρίζω ότι πρέπει να αποφεύγουν το τρέξιμο ή ότι η αργή εξερεύνηση αρκεί για κάθε σκύλο, σε κάθε ηλικία και κατάσταση.

Αμφισβητώ κάτι διαφορετικό.

Την ανθρώπινη πεποίθηση ότι επειδή εμείς θεωρούμε το jogging καλή άσκηση, ο σκύλος μας χρειάζεται απαραίτητα να συμμετέχει στο δικό μας πρόγραμμα.

Η φύση δεν αποτελεί από μόνη της εγχειρίδιο για το τι είναι υγιές.

Οι ελεύθεροι σκύλοι αντιμετωπίζουν επίσης κινδύνους, ασθένειες και περιορισμούς.

Ούτε κάθε φυσική συμπεριφορά είναι αναγκαστικά ωφέλιμη.

Όμως η παρατήρηση της αυθόρμητης συμπεριφοράς τους αποτελεί πολύτιμη πηγή γνώσης για το ρεπερτόριο των αναγκών και των επιλογών τους.

Και όταν συνδυάζω αυτές τις παρατηρήσεις με όσα γνωρίζουμε για τη βιομηχανική της κίνησης, τις ατομικές διαφορές, τη συμπεριφορική ευημερία και τη σημασία της αυτονομίας, καταλήγω σε μια σαφή προσωπική θέση: Δεν θεωρώ σωστό να υποχρεώνουμε έναν σκύλο να διατηρεί τον δικό μας ρυθμό τρεξίματος, μόνο και μόνο επειδή μπορεί ή έχει μάθει να μας ακολουθεί.

Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι κάθε τέτοια δραστηριότητα προκαλεί βλάβη για να ζητήσουμε περισσότερη προσοχή, καλύτερη αξιολόγηση και μεγαλύτερο σεβασμό στις επιλογές του ζώου.

Αντί να ρωτάμε μόνο πόσα χιλιόμετρα διένυσε ο σκύλος μας, μπορούμε να αναρωτηθούμε τι είχε την ευκαιρία να βιώσει.

Αντί να αξιολογούμε μια βόλτα από το πόσο κουρασμένος επέστρεψε, μπορούμε να εξετάζουμε αν είχε τη δυνατότητα να κινηθεί με τρόπους κατάλληλους για το σώμα του, να εξερευνήσει, να σταματήσει και να ξεκουραστεί.

Και αντί να θεωρούμε ότι ο σκύλος θέλει αυτό που θέλουμε εμείς, μπορούμε να αρχίσουμε να παρατηρούμε τι μας δείχνει όταν έχει πραγματικές εναλλακτικές.

Γιατί ίσως η σημαντικότερη ερώτηση δεν είναι πόσο μακριά μπορεί να τρέξει ένας σκύλος μαζί μας.

Αλλά πόσο συχνά είμαστε διατεθειμένοι να σταματήσουμε εμείς για να ακολουθήσουμε εκείνον. Artemis Tzoulianna Antoniou DogWithin | Listen With Your Eyes™ ⸻ Επιστημονική βιβλιογραφία 1. Griss et al. (2021). If they could choose: How would dogs spend their days? https://doi.org/10.1016/j.applanim.2021.105449 2. Chopra et al. (2024). Where did my dog go? https://doi.org/10.3389/fvets.2023.1325609 3. Wilson-Aggarwal et al. (2021). Spatial and temporal dynamics of space use by free-ranging domestic dogs. https://doi.org/10.1002/eap.2328 4. Błaszczyk (2001). Gait transitions during unrestrained locomotion in dogs. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11721550/ 5. Comparative locomotor costs of domestic dogs reveal energetic economy of wolf-like breeds (2017). https://doi.org/10.1242/jeb.144188 6. Duranton & Horowitz (2019). Let me sniff! Nosework induces positive judgment bias in pet dogs. https://doi.org/10.1016/j.applanim.2018.12.009 7. Englund & Cronin (2023). Choice, control, and animal welfare. https://doi.org/10.3389/fvets.2023.1250251

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους