Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Τεκές Ντουρμπαλή Σουλτάν: Το μυστηριακό μοναστήρι των Δερβίσηδων που κρύβεται στα Φάρσαλα. Η Θεσσαλία είναι ένας τόπος γεμάτος ιστορικά μνημεία που μαρτυρούν το πολυπολιτισμικό της παρελθόν.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά, αλλά ίσως λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό μνημεία της περιοχής, βρίσκεται κοντά στα Φάρσαλα.

Ο λόγος για τον Τεκέ του Ντουρμπαλή Σουλτάν, ένα μοναστήρι των Μπεκτασήδων Δερβίσηδων, το οποίο μαρτυρά την ιστορία τους στο πέρασμα των αιώνων.

Ένα από τα μουσουλμανικά μοναχικά τάγματα (δερβίσηδες) ήταν επί τουρκοκρατίας οι Μπεκτασήδες (Bektasi, ο ελευθεριάζων στα ήθη). Ιδρύθηκε από τον Χατζή Μπεκτάς Βελή το 1357 στην Αμάσεια της Τουρκίας.

Ο ίδιος θεωρείται ως ο ανάδοχος των Γενίτσαρων (γενί τσερί, δηλαδή νέο στράτευμα). Έκτοτε, το μοναχικό αυτό τάγμα αναπτύχθηκε και άκμασε σε πολλές περιοχές της οθωμανικής αυτοκρατορίας (κυρίως της Αλβανίας). Οι Μπεκτασήδες, ως αίρεση μουσουλμανική, ερμήνευαν φιλελεύθερα το κοράνι, δεν επέτρεπαν την πολυγαμία, ήταν ησυχαστές, δεν είχαν τζαμί (μόνο τεκέ, δηλαδή ερημητήριο), δεν νήστευαν στο Ραμαζάνι, και στον τεκέ τους προσέρχονταν ελεύθεροι μουσουλμάνοι αλλά και χριστιανοί.

Ήταν πανθεϊστές, πίστευαν στη μετεμψύχωση και στη θρησκευτική ανοχή. Οι Μπεκτασήδες, ως μοναχικό τάγμα, καταργήθηκαν στην Τουρκία το 1925, επί Κεμάλ Ατατούρκ, αλλά συνέχισαν να υπάρχουν σε άλλα μέρη (Αλβανία, Ελλάδα κ.λπ.). Οι γραπτές μαρτυρίες μιλούν για 3 τουλάχιστον τέτοια μοναχικά τάγματα (δερβίσικα) στην περιοχή των Φαρσάλων επί Τουρκοκρατίας.

Τα δύο ήταν Μπεκτασήδες και το άλλο άλλης αίρεσης (π.χ. Μεβλεβήτες, Καντιρήτες, Ριφαήτες κ.λπ.) όλα με δικό τους τεκέ.

Ένας τεκές βρισκόταν κοντά στο Ιρινί των Φαρσάλων (σημερινή Ασπρόγεια), ένας άλλος κοντά στο Τατάρι Φαρσάλων (σημερινή Ζωοδόχος Πηγή), κι ένας τρίτος έξω από το Πάνω Σιατερλί Φαρσάλων (σημερινός Δίλοφος). Ο πιο ονομαστός τεκές των Μπεκτασήδων ήταν εκείνος του Ιρινί, 21 χλμ. βορειοανατολικά των Φαρσάλων, κτισμένος στη θέση χριστιανικού, βυζαντινού μοναστηριού ή εξωκλησιού, στο όνομα του Αγίου Γεωργίου, από όπου είχαν εντοιχιστεί πολλά κατάλοιπά του στον τεκέ.

Για τον τεκέ αυτόν έγραψε, λεπτομερώς, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας σ' ένα ταξίδι του εδώ το 1892, επισημαίνοντας ότι το προϋπάρχον μοναστήρι ανήκε στο καθολικό δόγμα και όχι στο ορθόδοξο.

Εγκαταλείφθηκε περί το 1640, οπότε και ιδρύθηκε ο τεκές από τον Αλβανό Ντορμπαλή είτε Σεΐχ Μπαμπά.

Κι εδώ αρχηγός είναι ο Αλή, όπως και στον τεκέ του Ταταρίου.

Ο τεκές περιβαλλόταν από υψηλό και παχύ μαντρότοιχο, πολεμίστρες και πυργίσκους, με υπόγειες διόδους και μυστικές καταπακτές, ενώ διέθετε δευτερεύοντα οικήματα (αποθήκες, σιτοβολώνες, στάβλους, κ.λπ.). Οι μοναχοί ήταν 10. Ο τεκές ήταν διάσημος σ΄ όλη σχεδόν την ηπειρωτική Ελλάδα και πλούσιος (είχε τσιφλίκια τα χωριά Ιρινί και Αρντουάν και τις πέριξ εκτάσεις τους). Στοιχεία για τον τεκέ του Ιρινί δίνει και ο ερευνητής Δ. Στεργιόπουλος, ο οποίος ισχυρίζεται ότι το προϋπάρχον εδώ βυζαντινό μοναστήρι δεν ήταν επ’ ονόματι του Αγίου Γεωργίου αλλά επ’ ονόματι της Αγίας Ειρήνης κι ότι, επί Φραγκοκρατίας, οι παπικοί το μετέτρεψαν στη χάρη του Αγίου Γεωργίου.

Προσθέτει, μάλιστα, ότι το όνομα της Αγίας Ειρήνης, επέζησε ετυμολογικώς στο κοντινό τοπωνύμιο - χωριό Ιρινί (ονομαζόταν Ιρενί μέχρι το 1927). Χτισμένος λίγο έξω από το μικρό χωριό Ασπρόγεια, ο Τεκές αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα οθωμανικής και σουφικής αρχιτεκτονικής, αποπνέοντας μια αίσθηση απαράμιλλης γαλήνης και μυστηρίου.

Σύμφωνα με την παράδοση, το μοναστήρι ιδρύθηκε γύρω στον 15ο με 16ο αιώνα (περίπου το 1492) από τον Ντουρμπαλή Σουλτάν, έναν περιπλανώμενο δερβίση που έφτασε στην περιοχή.

Ο τεκές γνώρισε τεράστια άνθηση τα επόμενα χρόνια, αποκτώντας τεράστια περιουσία, εδάφη και επιρροή, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα του Μπεκτασισμού (του μυστικιστικού αυτού τάγματος του Ισλάμ) στα Βαλκάνια.

Σήμερα, οι επισκέπτες που θα βρεθούν στον χώρο μαγεύονται από τα κτίσματα που διασώζονται και από το υπέροχο τοπίο.

Ανάμεσα στα κτίσματα ξεχωρίζουν οι εντυπωσιακοί, θολοσκέπαστοι "τουρμπέδες" (μαυσωλεία), όπου αναπαύονται οι "Μπαμπάδες" (οι πνευματικοί ηγέτες του Τεκέ). Οι δερβίσηδες είχαν το τατς (στέμμα), δηλαδή λευκό κάλυμμα στο κεφάλι, κι ο επικεφαλής (μπαμπά) έφερε πράσινο ράσο.

Υπήρχε το νεκροταφείο των υπηρετησάντων δερβισών κι ο τάφος του ιδρυτή Ντορμπαλή, με θολωτό δώμα, όπου ο εισερχόμενος έπρεπε να είναι ανυπόδητος.

Ο τεκές λειτουργούσε μέχρι το 1973.

Έκτοτε, και θανόντος του τελευταίου μπουμπά (έτσι τον αποκαλούσαν οι Φαρσαλινοί), έμειναν ερειπωμένα οικήματα και (δυστυχώς) συλημένοι τάφοι.

Η λιθοδομή, τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία και η απόλυτη ησυχία του τοπίου, δημιουργούν ένα σκηνικό που μοιάζει βγαλμένο από άλλη εποχή.

Παρά τη φθορά του χρόνου σε ορισμένα από τα βοηθητικά κτήρια, η ενέργεια του χώρου παραμένει καθηλωτική.

Είναι ένας προορισμός που αξίζει να εντάξετε στην περιήγησή σας στην επαρχία Φαρσάλων, συνδυάζοντας την πολιτιστική αναζήτηση με την ιστορική εξερεύνηση. Photis: Maria Volli

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους