ΠΩΣ ΜΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΓΑΜΟΥ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕ ΤΗΝ ΥΠΟΠΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΑΓΓΕΙΟΥ 2.300 ΕΤΩΝ Μια φωτογραφία γάμου από τη δεκαετία του 1970 αποδείχθηκε καθοριστικό στοιχείο στην ιστορία ενός αρχαίου αγγείου...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η φωτογραφία βρέθηκε σε ένα παλιό ρολό φιλμ, δίπλα σε εικόνες του ίδιου του αγγείου, και βοήθησε τους ερευνητές να αμφισβητήσουν την ιστορία που είχε παρουσιάσει ο έμπορος από τον οποίο το μουσείο το είχε αγοράσει.

Στις 7 Οκτωβρίου, το αρχαιολογικό μουσείο Allard Pierson του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ επέστρεψε το πολύτιμο αντικείμενο στη Σικελία.

Πρόκειται για μια πήλινη πυξίδα του 3ου αιώνα π.Χ., ένα αγγείο με πώμα που χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη μικρών αντικειμένων.

Κατασκευάστηκε στο Τσεντουρίπε (Centuripe), μια πόλη της κεντρικής Σικελίας, γνωστή στην αρχαιότητα ως Κεντόριπα, όπου αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη παράδοση πολύχρωμης κεραμικής.

Το αγγείο είναι διακοσμημένο με μια γαμήλια σκηνή, την οποία παρακολουθεί ο θεός Απόλλωνας, ενώ μικροί φτερωτοί Έρωτες στολίζουν την παράσταση και το πώμα του.

Ανήκει σε μια σχετικά σπάνια κατηγορία ελληνιστικών αγγείων, που ξεχωρίζουν για την περίτεχνη ανάγλυφη και ζωγραφική διακόσμησή τους. Το Allard Pierson απέκτησε την πυξίδα το 1997, στην περίφημη έκθεση τέχνης TEFAF, στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας.

Ο πωλητής, ένας Ελβετός έμπορος αρχαιοτήτων, είχε διαβεβαιώσει ότι το αντικείμενο ανήκε σε ιδιωτική συλλογή στην Ελβετία ήδη πριν από το 1970.

Η χρονολογία είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς εκείνη τη χρονιά υιοθετήθηκε η σύμβαση της UNESCO για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.

Ωστόσο, ο έμπορος δεν είχε προσκομίσει ούτε έγγραφα που να πιστοποιούν την προέλευση του αγγείου ούτε άδεια εξαγωγής από την Ιταλία.

Για δύο δεκαετίες, το αγγείο παρέμεινε στις αρχαιολογικές συλλογές του μουσείου.

Το 2017, όμως, οι αρχές της Σικελίας ζήτησαν την επιστροφή του, επικαλούμενες στοιχεία που είχαν προκύψει από έρευνα των Καραμπινιέρων, της ιταλικής υπηρεσίας που είναι αρμόδια για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το σημαντικότερο στοιχείο δεν προερχόταν από κάποιο αρχαιολογικό ημερολόγιο ή από έγγραφα εμπορικών συναλλαγών, αλλά από το φωτογραφικό αρχείο ενός κατοίκου του Τσεντουρίπε.

Ο συγκεκριμένος φωτογράφος κάλυπτε γάμους και άλλες εκδηλώσεις της τοπικής κοινωνίας.

Παράλληλα, όμως, φωτογράφιζε αρχαία αντικείμενα που είχαν έρθει στο φως από παράνομες ανασκαφές, για λογαριασμό αρχαιοκαπήλων της περιοχής.

Αρνητικά από το αρχείο του βρέθηκαν στα χέρια της τοπικής ιστορικής οργάνωσης SiciliAntica.

Ανάμεσά τους υπήρχαν φωτογραφίες της πυξίδας, τραβηγμένες πριν από τη συντήρησή της.

Στο ίδιο ρολό φιλμ βρέθηκε και μια ομαδική φωτογραφία από γάμο που είχε γίνει στο Τσεντουρίπε τη δεκαετία του 1970.

Το φαινομενικά ασήμαντο αυτό στιγμιότυπο βοήθησε στη χρονολόγηση του φωτογραφικού υλικού και έδωσε στους ερευνητές έναν λόγο να αμφισβητήσουν σοβαρά τον ισχυρισμό ότι το αγγείο βρισκόταν ήδη σε παλιά ελβετική συλλογή πριν από το 1970.

Το εύρημα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή, κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, η περιοχή του Τσεντουρίπε είχε γίνει στόχος συστηματικής αρχαιοκαπηλίας.

Αρχαίοι τάφοι λαξευμένοι στον βράχο παραβιάζονταν και τα αντικείμενά τους διοχετεύονταν στην αγορά αρχαιοτήτων, χάνοντας οριστικά το αρχαιολογικό τους πλαίσιο.

Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι η πυξίδα προερχόταν από έναν τέτοιο τάφο και ότι εξήχθη από την Ιταλία χωρίς την απαραίτητη άδεια.

Το ακριβές σημείο εύρεσής της, ωστόσο, δεν έχει εξακριβωθεί.

Η υπόθεση έχει και μια σημαντική νομική πλευρά.

Παρότι τα νέα στοιχεία έθεσαν σοβαρά ερωτήματα για τη διαδρομή του αγγείου, το ολλανδικό μουσείο δεν είχε, σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο που ίσχυε για την αγορά του, υποχρέωση να το επιστρέψει. Η Ολλανδία επικύρωσε τη σύμβαση της UNESCO του 1970 μόλις το 2009, ενώ η σχετική νομοθεσία δεν έχει αναδρομική ισχύ.

Έτσι, η αγορά του 1997 δεν θεωρούνταν παράνομη βάσει του ολλανδικού δικαίου, ανεξάρτητα από τα ερωτήματα που προέκυψαν για την προηγούμενη διακίνηση του αντικειμένου. Το Allard Pierson αποφάσισε τελικά να προχωρήσει στην επιστροφή για λόγους δεοντολογίας, ύστερα από έρευνα της προέλευσης του αγγείου και συνεννόηση με τις αρχές της Σικελίας.

Η επίσημη παράδοση πραγματοποιήθηκε στις 7 Οκτωβρίου στο Άμστερνταμ, παρουσία εκπροσώπων των ιταλικών αρχών, των Καραμπινιέρων και του πανεπιστημίου.

Ο επικεφαλής της έρευνας προέλευσης των συλλογών του μουσείου, Rogier Kalkers, εξήγησε ότι το ίδρυμα έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις αμφιλεγόμενες αρχαιότητες.

Αντί να περιμένει από τις χώρες προέλευσης να ζητήσουν πίσω ένα αντικείμενο, αναλαμβάνει πλέον το ίδιο πρωτοβουλίες όταν οι έρευνές του αποκαλύπτουν προβλήματα.

Όπως τόνισε, το μουσείο δεν θεωρεί την επιστροφή απώλεια, αλλά ευκαιρία για συνεργασία, νέες επιστημονικές έρευνες και μελλοντικούς δανεισμούς αρχαιοτήτων.

Η πυξίδα πρόκειται να εκτεθεί μόνιμα στο Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο του Τσεντουρίπε, δίπλα σε άλλα χαρακτηριστικά δείγματα της τοπικής κεραμικής.

Παράλληλα, το ολλανδικό μουσείο και ειδικοί από τη Σικελία σχεδιάζουν κοινές έρευνες για τη σύσταση του πηλού, τις χρωστικές ουσίες και την τεχνική κατασκευής ανάλογων αγγείων.

Η μελέτη τους θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η αρχαιοκαπηλία και οι πλαστογραφίες έχουν δυσκολέψει την ταυτοποίηση πολλών αρχαιοτήτων της περιοχής.

Υπάρχει, πάντως, μια εντυπωσιακή σύμπτωση στην ιστορία.

Πριν από περίπου 2.300 χρόνια, κάποιος τεχνίτης ζωγράφισε πάνω στην πυξίδα μια γαμήλια σκηνή, με τον Απόλλωνα και τους Έρωτες να παρακολουθούν το ζευγάρι.

Περισσότερες από δύο χιλιετίες αργότερα, η φωτογραφία ενός άλλου γάμου, στην ίδια πόλη, βοήθησε να αποκαλυφθεί η νεότερη ιστορία του αγγείου και να ανοίξει ο δρόμος για την επιστροφή του στον τόπο όπου κατασκευάστηκε. Πηγή: LIFO

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους