Original Post

Πλήρες Κείμενο:

16 Οκτωβρίου: Παγκόσμια Ημέρα Ψωμιού! Με αφορμή τη σημερινή παγκόσμια γιορτή, αφήνουμε για λίγο τους ξυλόφουρνους των χωριών και ανηφορίζουμε στις δασωμένες πλαγιές της Πάρνηθας.

Εκεί, ξετυλίγουμε την καθηλωτική ιστορία για : Το Ψωμί της Σαρακατσάνας: μια ιστορία επιβίωσης, τέχνης και νομαδικής πίστης.

Για τον νομαδικό κόσμο των Σαρακατσάνων, το ψωμί δεν ήταν απλώς καθημερινή τροφή.

Ήταν ένα ιερό σύμβολο άρρηκτα συνδεδεμένο με τη σκληρή ζωή των βουνών, τις μετακινήσεις από τα χειμαδιά στα ξεκαλοκαιριά και την πάλη με τα στοιχεία της φύσης. Η Σαρακατσάνα νοικοκυρά δεν είχε την πολυτέλεια ενός μόνιμου σπιτιού.

Είχε όμως τη δική της, μοναδική τέχνη. Το Φορητό «Σκαφίδι» και το Ζύμωμα στο Κονάκι Η προετοιμασία ξεκινούσε πάντα μέσα στο κονάκι (την παραδοσιακή καλύβα). Αντί για τη βαριά ξύλινη σκάφη, χρησιμοποιούσε το «σκαφίδι», μια μικρότερη, ελαφριά σκάφη σκαμμένη σε μονοκόμματο ξύλο, εύκολη στη μεταφορά κατά τις μετακινήσεις της στάνης.

Το προζύμι, που κρατιόταν από προηγούμενα ζυμώματα σαν ζωντανό φυλαχτό, ανακατευόταν με το χοντρό αλεύρι, το νερό και το αλάτι.

Το ζυμάρι έπρεπε να γίνει σφιχτό και μεστό για να διατηρείται αναλλοίωτο για πολλές ημέρες.

Μετά το ζύμωμα, τα καρβέλια τυλίγονταν προσεκτικά στη «σιαμαντούρα» (το μεγάλο, μάλλινο, υφαντό πανί) για να παραμείνουν ζεστά και να φουσκώσουν. Το Ψήσιμο στη «Γάστρα» Χωρίς σταθερό φούρνο, η γυναίκα επιστράτευε τη γάστρα – ένα βαρύ, θολωτό μαντεμένιο ή μεταλλικό σκέπασμα. • Άναβε δυνατή φωτιά με ξύλα ελάτης και πουρνάρια απευθείας πάνω στο πέτρινο δάπεδο της «γωνιάς» (της κεντρικής φωτιάς μέσα στο κονάκι) ή στην αυλή. • Όταν η γη (η πλιάκα) πύρωνε, τραβούσε τα κάρβουνα, καθάριζε την επιφάνεια και ακουμπούσε το ζυμάρι. • Σκέπαζε το ψωμί με τη γάστρα και την κάλυπτε ολοκληρωτικά με καυτή στάχτη και κατακόκκινα κάρβουνα.

Το άρωμα του ξύλου του βουνού εισχωρούσε στην παχιά κόρα, δίνοντας στο ψωμί μια ανεπανάληπτη, ελαφρώς καπνιστή γεύση! Το «Κεντημένο» Ψωμί: Η Ζωή της Στάνης πάνω στο Ζυμάρι Η Σαρακατσάνα ήταν μια πραγματική καλλιτέχνιδα.

Πριν βάλει το ψωμί στη γάστρα, «κεντούσε» την επιφάνειά του με το «κεντητήρι» (ένα λεπτό ξυλάκι ή μαχαιράκι), σχηματίζοντας ολόκληρες παραστάσεις από την ποιμενική ζωή: • Έναν μεγάλο σταυρό στη μέση για την ευλογία και την προστασία. • Το μάντρι (τη στάνη) με λωρίδες ζύμης. • Μικρά σφαιρικά κομμάτια ζύμης που συμβόλιζαν τα πρόβατα και τα κατσίκια. • Σχέδια για τα άλογα, τα πιστά μαντρόσκυλα, ακόμα και τη γκλίτσα του τσέλιγκα.

Κάθε κέντημα ήταν μια έμπρακτη προσευχή για να είναι τα κοπάδια γόνιμα και προστατευμένα. 4.Τα Τελετουργικά Ψωμιά της «Χαράς» (Του Γάμου) Ο γάμος («Η Χαρά») αποτελούσε το κορυφαίο κοινωνικό γεγονός της στάνης.

Εκεί, τα εθιμικά ψωμιά σφράγιζαν την ένωση των δύο σογιών: • Το «Πιάσιμο» των Προζυμιών (Πέμπτη πρωί): Το έπιανε μια ελεύθερη (ανύπαντρη) κοπέλα που έπρεπε να είναι «αμφιθαλής» (να έχει εν ζωή και τους δύο γονείς) για να εξασφαλιστεί η μακροζωία του ζευγαριού. • Η «Κ'λούρα»: Το βασικό γαμήλιο ψωμί σε σχήμα μεγάλου στεφανιού.

Ο «μπράτιμος» (ο στενός φίλος ή αδερφός του γαμπρού) σήκωνε την κ'λούρα ψηλά πάνω από το κεφάλι του γαμπρού και τη σταύρωνε τρεις φορές πριν ξεκινήσει η γαμήλια πομπή (το ψίκι). • Ο «Τρανός Μπάτζιος»: Ένα τεράστιο, διπλό καρβέλι, στολισμένο με δύο περιστέρια και φύλλα κισσού.

Προσφερόταν ως τιμητικό δώρο ανάμεσα στα πεθερικά και συμβόλιζε την αφθονία και τον αμοιβαίο σεβασμό. Μπουκουβάλα: Το Κολατσιό του Τσοπάνη Όταν το προζυμένιο ψωμί άρχιζε να μπαγιατεύει, τίποτα δεν πήγαινε χαμένο. Η Σαρακατσάνα έτριβε την ψίχα με τα χέρια, πρόσθετε μπόλικη ντόπια φέτα ή μυζήθρα και περιέλουζε το μείγμα με καυτό, λιωμένο βούτυρο.

Στη συνέχεια, έσφιγγε το μείγμα στη χούφτα της σχηματίζοντας μικρές μπάλες.

Μια πραγματική ενεργειακή βόμβα, ικανή να κρατήσει τον τσοπάνη ζεστό και δυνατό στις αντίξοες συνθήκες του βουνού! *Το φωτογραφικό Υλικό είναι από το αρχείο του κου Γιώργου Μαγγίνα #ΠαγκόσμιαΗμέραΨωμιού #WorldBreadDay #Σαρακατσάνοι #Πάρνηθα #ΣαρακατσάνικηΠαράδοση #Λαογραφία #Γάστρα #Έθιμα #ΙστορίαΤουΤόπουΜας

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους