Original Post

Πλήρες Κείμενο:

-"Ζορμπάς-Καζαντζάκης και Δυτική Μάνη" ▪︎Του Ηλία Παλαιολόγου: Τώρα που τελείωσε ακόμη ένα event για τον Καζαντζάκη στη Δυτική Μάνη, ίσως ήρθε η ώρα να πούμε τα πράγματα λίγο πιο καθαρά. «Ψωμί δεν έχουμε, τυρί γυρεύουμε…» Η Δυτική Μάνη έχει κάθε δικαίωμα να θυμάται ότι ο Νίκος Καζαντζάκης έζησε εκεί για 18 μήνες και συνεργάστηκε με τον Γιώργη Ζορμπά στην Πραστοβά, γύρω από ένα λιγνιτωρυχείο που τελικά δεν απέδωσε.

Αυτό είναι ιστορικό γεγονός.

Αλλά ας ξεχωρίσουμε, επιτέλους την ιστορία από τον μύθο. Ο Καζαντζάκης και ο πραγματικός Γιώργης Ζορμπάς δεν γνωρίστηκαν στη Μάνη.

Η γνωριμία τους τοποθετείται το 1915 στο Άγιον Όρος. Στη Μάνη βρέθηκαν το 1917 για την επιχείρηση της Πραστοβάς.

Επίσης ο Γιώργος Ζορμπάς ως χαρακτήρας δεν είχε καμία σχέση με τον λογοτεχνικό Αλέξη Ζορμπα.

Ο «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» δεν γράφτηκε στη Μάνη. Ο Καζαντζάκης άρχισε το έργο με τον αρχικό τίτλο «Το Συναξάρι του Ζορμπά» το 1941, μέσα στην περίοδο της Κατοχής και το επεξεργάστηκε στην Αίγινα.

Το έργο κυκλοφόρησε το 1946.

Επίσης στην Μάνη ο συγγραφέας δεν καταπιάστηκε ποτε με την συγγραφή κανενός έργου η δοκιμίου.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Ο Γιώργης Ζορμπάς της Πραστοβάς και ο Αλέξης Ζορμπάς του μυθιστορήματος δεν είναι το ίδιο πρόσωπο. Ο Καζαντζάκης πήρε έναν υπαρκτό άνθρωπο και μια πραγματική εμπειρία και τα μετέπλασε σε λογοτεχνικό μύθο.

Άλλαξε ακόμη και το όνομά του ακριβώς επειδή δεν μιλάμε για αυτούσιο ιστορικό πρόσωπο με όσα χαρακτηριστικά του προσεδωσε στο μυθιστόρημα. Η Μάνη έδωσε στον Καζαντζάκη μια βιωματική εμπειρία. Η Αίγινα και η μεταγενέστερη δημιουργική του επεξεργασία έδωσαν στην εμπειρία αυτή τον λογοτεχνικό μύθο ενός Ζορμπά που στην ουσία ήταν το alter ego του ίδιου του συγγραφέα και ουδεμία σχέση είχε με τον ακριβή του χαρακτήρα.

Επομένως, τι ακριβώς τιμούμε σήμερα στη Δυτική Μάνη πέραν μόνο της συνύπαρξης τους για 18 μήνες με μόνη ενασχόληση την επαγγελματική τους δραστηριότητα ως εργοδότης και επιστάτης; Ή μήπως χρησιμοποιούμε έναν παγκόσμια αναγνωρίσιμο λογοτεχνικό «Ζορμπά» ως τουριστικό brand, επειδή είναι πιο εύκολο να πουληθεί από την ίδια την αυθεντική πολιτιστική ταυτότητα της Μάνης; Μα είναι; Έχουμε να κάνουμε με τόσο ρηχους επισκέπτες; Ας το σκεφτούμε καλύτερα.

Το ακόμα χειρότερο είναι ό,τι συγχεουμε επιτήδευμενα τον Γιώργη Ζορμπά με τον Αλέξη Ζορμπά.

Στην ουσία δηλαδή πλαστογραφουμε την ιστορία για εμπορικό όφελος.

Υπάρχει ένα παράδοξο. Η Μάνη έχει δικούς της ανθρώπους, δικούς της λόγιους, δική της ιστορία, αρχιτεκτονική, λαογραφία, έθιμα και έναν λιτό αλλα ουσιαστικό διατροφικό πολιτισμό.

Κι όμως, αντί να επενδύσουμε πρώτα σε αυτά, αναζητούμε έναν λογοτεχνικό ήρωα που δημιουργήθηκε δεκαετίες αργότερα και μεταφέρθηκε από τον συγγραφέα σε έναν άλλο τόπο. H Μάνη εχει ακομα ακόμα και την Μαρίζα Κωχ! Γιατί όχι ένα μεγάλο, θεσμοθετημένο Φεστιβάλ Μανιάτικης Παραδοσιακής Διατροφής; Ελιά, ελαιόλαδο, σύγκλινο, λουκάνικα, λαλάγγια, πίτες, μέλι, βότανα, τοπικά προϊόντα, παραδοσιακές συνταγές και, πάνω απ’ όλα, οι ίδιοι οι άνθρωποι της Μάνης.

Αυτό θα ήταν ένα αφήγημα που δεν χρειάζεται να δανειστεί κανέναν.

Ας τιμήσουμε τον Καζαντζάκη για αυτό που πραγματικά έζησε και έγραψε.

Και ας τιμήσουμε τη Μάνη για αυτό που πραγματικά είναι.

Γιατί η Μάνη δεν χρειάζεται έναν «Ζορμπά» για να γίνει τουριστικός προορισμός.

Χρειάζεται να αναδείξει τον δικό της αυθεντικό πολιτισμό.

Και ο νοών νοείτω... (Part 2) Ποιος ηταν ο πραγματικός Ζορμπάς του Καζαντζάκη... Για να βάζουμε τα πράματα στην θέση τους γιατί οι αστικοί μύθοι που μας μεγαλώνουν έφτασαν στο σημείο να αναχθούν σε αληθινά γεγονότα τα οποία πληρώνουμε πολλές φορές και απο δημοτικό χρήμα.

Ο αληθινός Ζορμπάς δεν ήταν ο χορευτής με το σαντούρι στην Κρήτη.

Ήταν ο Γιώργης Ζορμπάς.

Δεν ήξερε να χορεύει στην πραγματικότητα.

Και η πραγματική του ιστορία είναι πιο σκληρή, πιο τραγική και πολύ λιγότερο μποέμ από του βιβλίου.

Γεννηθηκε το 1865 και πέθανε 16 Σεπτεμβρίου 1941.

Γεννήθηκε όχι στον Κολινδρό που έγραφαν παλιά, αλλά στο Καταφύγι Πιερίων Κοζάνης το 1865, όπως δείχνει το διασωθέν Μητρώο Αρρένων.

Γιος του πλούσιου τσέλιγκα Φώτη Ζορμπά και της Ευγενίας Σπανού. Ο Καζαντζάκης τον γνώρισε σαν εργάτη ορυχείου, αλλά ο ίδιος ο Ζορμπάς χαρακτηρίζεται στις πηγές ως Πολύτεκνος και στην πολυτάραχη ζωή του ήταν κτηνοτρόφος, υλοτόμος, σιδεράς, γανωματής, σταβλιτής, μεταλλωρύχος, επιχειρηματίας.

Δεν ήταν ο ελεύθερος περιπλανώμενος χωρίς ρίζες. Στο Παλαιοχώρι Χαλκιδικής έζησε 22 χρόνια.

Εκεί ερωτεύτηκε την 15χρονη Ελένη, κόρη του αρχιεργάτη Γιάννη Καλκούνη.

Την άφησε έγκυο και για να γλιτώσει την οργή του πεθερού του, την «έκλεψε» και την πήγε στο Παλαιοχώρι όπου τους πάντρεψε κρυφά ένας παπάς.

Μαζί της έκανε δώδεκα παιδιά, έζησαν τελικά τα επτά, σε άλλες μαρτυρίες οκτώ που επέζησαν.

Δούλευε ως περιοδεύων σιδεράς για να θρέψει την οικογένεια.

Το 1909 η Ελένη πεθαίνει.

Μένει χήρος με 8 ανήλικα στόματα.

Το 1912-13 κλείνουν τα μεταλλεία της Χαλκιδικής λόγω των Βαλκανικών Πολέμων και μένει άνεργος.

Τότε κάνει κάτι που δεν θα έκανε ποτέ ο μυθιστορηματικός Ζορμπάς.

Το 1915 φεύγει για το Άγιο Όρος με την απόφαση να γίνει καλόγερος.

Ήταν οικογενειακή παράδοση, και ο πατέρας του, όταν έχασε τη γυναίκα του, έγινε καλόγερος Φιλάρετος στο Άγιο Όρος.

Εκεί τον βρίσκει ο Καζαντζάκης.

Ο ίδιος ο Καζαντζάκης έγραφε: «ο Ζορμπάς μ' έμαθε ν' αγαπώ τη ζωή και να μη φοβούμαι το θάνατο». Η γνωριμία δεν έγινε στον Πειραιά όπως στο μυθιστόρημα.

Ο μυθιστορηματικός «Αλέξης Ζορμπάς» υπήρξε πραγματικό πρόσωπο που πρωτοσυναντήθηκε με τον Καζαντζάκη στο Άγιο Όρος το 1914, όπου έγιναν φίλοι. 1917 - Πραστοβά Μάνης. Ο Καζαντζάκης νοικιάζει λιγνιτωρυχείο στην Πραστοβά κοντά στη Στούπα και προσλαμβάνει τον Ζορμπά ως επιστάτη.

Η επιχείρηση αποτυγχάνει παταγωδώς.

Αυτή η αποτυχία είναι το υλικό για το βιβλίο. 1920 - Καύκασος: Ακολουθεί τον Καζαντζάκη ως απεσταλμένο του Ελληνικού Κράτους στον Εύξεινο Πόντο μετά τη γενοκτονία, όπου διέσωσε περίπου 100.000 Πόντιους μεταφέροντάς τους στη Θεσσαλονίκη.

Στο βιβλίο δεν υπάρχει καν.

Τέλος εγκαταστάθηκε στα Σκόπια με την κόρη του Κατίνα, ξαναπαντρεύτηκε, έκανε νέα οικογένεια και ασχολήθηκε με εξορυκτική δραστηριότητα.

Πέθανε το 1941 από τη φυσική εξασθένηση, τις κακουχίες και την πείνα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο τάφος του είναι σήμερα στο νεκροταφείο Μπούτελ στα Σκόπια με την επιγραφή ГЕОРГИОС ЗОРБАС.

Δισέγγονός του ήταν ο Παύλος Σιδηρόπουλος.

Ο ίδιος ο συγγραφέας παραδέχεται τη διπλή του φύση.

Ηταν από τη μια επιπόλαιος γυναικάς και πρωτόγονος κι από την άλλη δουλευτάρης, οικογενειάρχης, κι ευαίσθητος παίκτης σαντουριού. Ο Καζαντζάκης το είπε ο ίδιος στον πρόλογο. «Κι έτσι ο Ζορμπάς, ο γεμάτος σάρκα και κόκαλα, κατάντησε στα χέρια μου μελάνι και χαρτί». Τον χρειάστηκε ως φιλοσοφικό αντίποδα.

Ο αληθινός Γιώργης.

Ήταν 50 ετών όταν συναντήθηκαν, όχι 65. Μακεδόνας, όχι Κρητικός.

Ήταν καταπιεσμένος από την επιβίωση, όχι ελεύθερος.

Έπρεπε να θρέψει 12 παιδιά.

Ήταν βαθιά θρησκευόμενος στις κρίσεις του, έψαχνε να γίνει μοναχός.

Ήταν επιχειρηματίας και σκληρός επιστάτης. Ο Αλέξης του βιβλίου.

Είναι η ιδέα του Διονυσιακού ανθρώπου.

Χωρίς παρελθόν, χωρίς παιδιά, χωρίς χρέη.

Ζει μόνο για κρασί, γυναίκες, σαντούρι και χορό. Η Κρήτη, η μαντάμ Ορτάνς, η χήρα, ο εναέριος διάδρομος - όλα είναι μυθοπλαστική σύνθεση της αποτυχίας της Πραστοβάς. Ο Καζαντζάκης τον βάφτισε «Αλέξη» και όχι Γιώργη, για να τον κάνει πιο οικουμενικό, πιο Έλληνα-σύμβολο αφου ούτως ή άλλως δεν ειχε καμία σχέση με την αληθινή ιδιοσυγκρασια του.

Με λίγα λόγια.

Ο πραγματικός Ζορμπάς δεν ήταν ένας ξέγνοιαστος φιλόσοφος που δίδασκε χορό στην παραλία.

Ήταν ένας αγράμματος αλλά παμπόνηρος Μακεδόνας πολυτεχνίτης που έθαψε γυναίκα, είδε παιδιά του να πεθαίνουν, πείνασε σε τρεις πολέμους, προσπάθησε να γίνει καλόγερος, απέτυχε ως επιχειρηματίας και πέθανε φτωχός και ξεχασμένος στα Σκόπια. Ο Καζαντζάκης δεν τον αντέγραψε. Τον λύτρωσε.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους