Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο «Τούρκος»: το ρομπότ που "έπαιζε σκάκι"! Το 1770, στην αυλή της αυτοκράτειρας Μαρίας Θηρεσίας, παρουσιάστηκε ένα μηχάνημα που έμοιαζε να αψηφά τα όρια της τεχνολογίας.

Μια ανθρώπινη μορφή με τουρμπάνι και οθωμανική ενδυμασία καθόταν πίσω από ένα ξύλινο έπιπλο, πάνω στο οποίο υπήρχε μια σκακιέρα.

Η μορφή κινούσε τα κομμάτια, αντιδρούσε στις κινήσεις του αντιπάλου, αναγνώριζε τις αντικανονικές κινήσεις και έπαιζε σκάκι σε εντυπωσιακά υψηλό επίπεδο.

Το κατασκεύασμα έμεινε γνωστό ως «ο Τούρκος» ή «ο Μηχανικός Τούρκος». Δημιουργός του ήταν ο Βόλφγκανγκ φον Κέμπελεν, αξιωματούχος και εφευρέτης της μοναρχίας των Αψβούργων.

Η επιλογή της οθωμανικής μορφής δεν είχε τεχνολογική σημασία.

Αξιοποιούσε την ευρωπαϊκή έλξη της εποχής προς το «εξωτικό» και το μυστηριώδες, ενισχύοντας τη θεατρικότητα της παρουσίασης.

Η κατασκευή φαινόταν πειστική.

Πριν αρχίσει κάθε παρτίδα, ο Κέμπελεν άνοιγε τις πόρτες του ξύλινου ερμαρίου και έδειχνε στο κοινό γρανάζια, μοχλούς και άλλους μηχανισμούς.

Περνούσε ακόμη και ένα αναμμένο κερί μπροστά από τα ανοίγματα, ώστε οι θεατές να βεβαιωθούν ότι στο εσωτερικό δεν κρυβόταν άνθρωπος.

Στη συνέχεια έκλεινε τις πόρτες, κούρδιζε το μηχάνημα και η παρτίδα άρχιζε.

Η εντύπωση ήταν συγκλονιστική: μια μηχανή φαινόταν να κατανοεί το σκάκι, να σχεδιάζει στρατηγικές και να προσαρμόζεται στις ενέργειες ενός ανθρώπου.

Στην πραγματικότητα, όμως, ο «Τούρκος» δεν διέθετε ούτε τεχνητή νοημοσύνη ούτε αυτόνομη ικανότητα λήψης αποφάσεων.

Η ευφυΐα του ήταν ανθρώπινη και βρισκόταν κρυμμένη κυριολεκτικά μέσα στο έπιπλο.

Στο εσωτερικό υπήρχε αρκετός χώρος για έναν άνθρωπο μικρού ή μέτριου αναστήματος.

Τα χωρίσματα, τα καθίσματα και ορισμένα τμήματα των φαινομενικών μηχανισμών μπορούσαν να μετακινούνται.

Όταν ο παρουσιαστής άνοιγε τη μία σειρά θυρών, ο κρυμμένος σκακιστής μετακινούνταν σε άλλο διαμέρισμα.

Έτσι, το κοινό έβλεπε διαδοχικά διαφορετικά τμήματα του εσωτερικού, ποτέ όμως ολόκληρο τον πραγματικό χώρο ταυτόχρονα.

Ένα σύστημα μαγνητών κάτω από τη σκακιέρα επέτρεπε στον χειριστή να αντιλαμβάνεται ποιο κομμάτι είχε μετακινηθεί και σε ποιο τετράγωνο είχε τοποθετηθεί.

Στη συνέχεια, με μοχλούς και έναν μηχανισμό παρόμοιο με παντογράφο, ο σκακιστής κατηύθυνε το χέρι της ξύλινης μορφής, άνοιγε και έκλεινε τα δάχτυλά της και μετακινούσε τα πιόνια.

Τα γρανάζια που φαίνονταν στο κοινό, το κούρδισμα και οι χαρακτηριστικοί μηχανικοί ήχοι λειτουργούσαν κυρίως ως σκηνικά μέσα παραπλάνησης.

Υπήρχε πράγματι αξιόλογη μηχανική τεχνολογία, αλλά η επιλογή κάθε σκακιστικής κίνησης γινόταν από έναν άνθρωπο.

Ο «Τούρκος» μπορούσε να νεύει, να κουνά το κεφάλι, να δείχνει ότι ο αντίπαλος είχε επιχειρήσει αντικανονική κίνηση και να εκτελεί την περίφημη «περιοδεία του ίππου», κατά την οποία ο ίππος περνά μία φορά από καθένα από τα 64 τετράγωνα της σκακιέρας.

Όλα αυτά ενίσχυαν την ψευδαίσθηση μιας μηχανής που έβλεπε, σκεφτόταν και αποφάσιζε.

Για περισσότερα από ογδόντα χρόνια ο «Τούρκος» περιόδευσε στην Ευρώπη και στην Αμερική. Στο Παρίσι αντιμετώπισε το 1783 τον Φρανσουά-Αντρέ Ντανικάν Φιλιντόρ, τον ισχυρότερο ίσως σκακιστή της εποχής. Ο Φιλιντόρ τον νίκησε, αλλά φέρεται να χαρακτήρισε την παρτίδα ιδιαίτερα απαιτητική.

Με το κατασκεύασμα έπαιξε επίσης ο Βενιαμίν Φραγκλίνος.

Αργότερα, όταν ιδιοκτήτης του έγινε ο μηχανικός και επιδέξιος θιασάρχης Γιόχαν Νέπομουκ Μέλτσελ, ο «Τούρκος» παρουσιάστηκε και στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, τον οποίο, σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, νίκησε. Ο Κάρολος Μπάμπατζ, ο σχεδιαστής της Διαφορικής και της Αναλυτικής Μηχανής, έπαιξε δύο φορές εναντίον του.

Δεν πίστεψε ότι επρόκειτο για πραγματικά αυτόνομη μηχανή.

Η εμπειρία, ωστόσο, τον οδήγησε σε ένα σημαντικότερο ερώτημα: θα μπορούσε άραγε μια κατάλληλα σχεδιασμένη υπολογιστική μηχανή να παίζει πραγματικά ένα παιχνίδι στρατηγικής; Με αυτή την έννοια, η απάτη του «Τούρκου» συνέβαλε έμμεσα στη συζήτηση από την οποία, πολύ αργότερα, γεννήθηκαν η επιστήμη των υπολογιστών και η τεχνητή νοημοσύνη.

Οι χειριστές κατά την πρώτη περίοδο του Κέμπελεν παραμένουν άγνωστοι.

Στα χρόνια του Μέλτσελ χρησιμοποιήθηκαν αρκετοί έμπειροι σκακιστές, μεταξύ των οποίων οι Γιόχαν Μπάπτιστ Αλγκάιερ, Υάκινθος Ανρί Μπονκούρ, Άαρον Αλεξάντρ, Γουίλιαμ Λιούις, Ζακ Φρανσουά Μουρέ και Γουίλιαμ Σλούμπεργκερ.

Η απόδοση του «μηχανήματος» εξαρτιόταν επομένως από την ικανότητα, την κόπωση και ακόμη και την υγεία του ανθρώπου που βρισκόταν μέσα του.

Οι υποψίες εμφανίστηκαν σχετικά νωρίς.

Το 1821 ο Άγγλος μηχανικός Ρόμπερτ Γουίλις δημοσίευσε μια αναλυτική μελέτη, υποστηρίζοντας ότι τα φαινόμενα μπορούσαν να εξηγηθούν με την παρουσία κρυμμένου ανθρώπινου χειριστή.

Το 1836 ο Έντγκαρ Άλαν Πόε, έχοντας παρακολουθήσει παραστάσεις του «Τούρκου» στο Ρίτσμοντ, δημοσίευσε το δοκίμιο «Maelzel’s Chess-Player». Παρατήρησε ότι οι κινήσεις δεν εκτελούνταν σε σταθερά χρονικά διαστήματα, ότι η μηχανή έκανε λάθη και ότι η συμπεριφορά της προσαρμοζόταν διαρκώς στον αντίπαλο. Ο Πόε συμπέρανε σωστά ότι πίσω από τις κινήσεις βρισκόταν ανθρώπινος νους, αν και ορισμένες τεχνικές λεπτομέρειες της εξήγησής του ήταν λανθασμένες.

Μετά τον θάνατο του Μέλτσελ το 1838, το κατασκεύασμα άλλαξε χέρια και τελικά κατέληξε σε μουσείο της Φιλαδέλφειας.

Στις 5 Ιουλίου 1854 μια μεγάλη πυρκαγιά, η οποία ξεκίνησε από το γειτονικό National Theatre, κατέστρεψε το κτήριο και μαζί του τον αυθεντικό «Τούρκο». Τρία χρόνια αργότερα, ο Σάιλας Μίτσελ δημοσίευσε στο περιοδικό The Chess Monthly πληρέστερη περιγραφή του μυστικού του.

Επομένως, ο περίφημος σκακιστής του 18ου αιώνα δεν μπορεί να θεωρηθεί ρομπότ με τη σημερινή έννοια, ούτε πραγματικός πρόγονος των σκακιστικών υπολογιστών ως προς τη λειτουργία του.

Ήταν ένα περίτεχνο σύστημα τηλεχειρισμού, σκηνικής εξαπάτησης και μηχανικής δεξιοτεχνίας.

Το χέρι ήταν ξύλινο και μηχανικό, αλλά ο νους παρέμενε ανθρώπινος.

Ακριβώς γι’ αυτό η ιστορία του διατηρεί τη σημασία της.

Ο «Τούρκος» αποκάλυψε πόσο εύκολα οι άνθρωποι αποδίδουν σκέψη και πρόθεση σε μια μηχανή, όταν δεν μπορούν να δουν τι συμβαίνει στο εσωτερικό της. Η Amazon δανείστηκε αργότερα το όνομά του για την υπηρεσία Mechanical Turk, στην οποία εργασίες που εμφανίζονται ως μέρος μιας ψηφιακής διαδικασίας εκτελούνται από πραγματικούς ανθρώπους.

Η παλιά ψευδαίσθηση απέκτησε έτσι μια σύγχρονη εκδοχή: πίσω από το φαινομενικά αυτόματο σύστημα μπορεί να εξακολουθεί να κρύβεται ανθρώπινη εργασία.

Ο «Τούρκος» δεν απέδειξε ότι οι μηχανές μπορούσαν να σκέφτονται.

Απέδειξε όμως πόσο πολύ οι άνθρωποι επιθυμούσαν ήδη να πιστέψουν ότι μπορούσαν. Πηγές Computer History Museum (χ.χ.), Mastering the Game: A History of Computer Chess. Heinz Nixdorf MuseumsForum (χ.χ.), Wolfgang von Kempelen’s Chess Turk. Poe, E. A. (1836), «Maelzel’s Chess-Player», Southern Literary Messenger. Standage, T. (2002), The Turk: The Life and Times of the Famous Eighteenth-Century Chess-Playing Machine, New York: Walker & Company. Willis, R. (1821), An Attempt to Analyse the Automaton Chess Player, of Mr. de Kempelen, London: J. Booth.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους