ΔΕΝ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ στα 20, στα 40 ή στα 60 Ο ενήλικας μαθητής δεν έρχεται στην εκπαίδευση με μια λευκή πλάκα: η εργασία του, η οικογένειά του, οι εμπειρίες του και το τρέχον στάδιο...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Κάποιος φτάνει τακτικά με λίγα λεπτά καθυστέρηση σε μια βραδινή εκπαιδευτική συνεδρία.

Άλλοι επανειλημμένα αποτυγχάνουν να ολοκληρώσουν την εργασία, κάποιοι σχεδόν ποτέ δεν μιλούν, παρόλο που είναι εμφανώς προσεκτικοί, και υπάρχουν και εκείνοι που απλώς εξαφανίζονται από την εκπαίδευση μετά από μερικές εβδομάδες.

Θα ήταν εύκολο να συνοψίσουμε όλα αυτά με μία λέξη: έλλειψη κινήτρου.

Ωστόσο, η πραγματικότητα της εκπαίδευσης ενηλίκων είναι πολύ πιο περίπλοκη από αυτό.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο εκπαιδευτής για την κατάσταση της ζωής του ενήλικα εκπαιδευόμενου; Όταν ένας ενήλικας μπαίνει σε μια τάξη ή συμμετέχει σε ένα διαδικτυακό μάθημα, δεν έρχεται με μια λευκή πλάκα.

Έρχεται με την εργασία του, την οικογένειά του, το καθημερινό του πρόγραμμα, τις προηγούμενες μαθησιακές του εμπειρίες, την εικόνα του εαυτού του και όλες τις επιτυχίες και τις αποτυχίες που συνδέει με την εκπαίδευση.

Η μάθηση πρέπει να βρει μια θέση σε μια ζωή που έχει ήδη αναπτύξει τον δικό της ρυθμό.

Γι' αυτό, αντί να ρωτάμε «γιατί δεν μαθαίνουν;», είναι συχνά πιο χρήσιμο να κατανοήσουμε την κατάσταση της ζωής από την οποία κάποιος προσπαθεί να μάθει.

Δεν είναι το κίνητρο που λείπει, είναι ο χρόνος και η ενέργεια.

Έχουμε την τάση να αποδίδουμε τα εμπόδια στην εκπαίδευση ενηλίκων κυρίως σε εσωτερικούς παράγοντες.

Υποθέτουμε ότι όσοι πραγματικά θέλουν να μάθουν θα βρουν τον χρόνο και θα ανταποκριθούν στις απαιτήσεις.

Ωστόσο, τα διεθνή δεδομένα σκιαγραφούν μια διαφορετική εικόνα.

Επί χρόνια, οι αναλύσεις του ΟΟΣΑ έχουν εντοπίσει την έλλειψη χρόνου λόγω εργασιακών και οικογενειακών υποχρεώσεων ως ένα από τα ισχυρότερα εμπόδια.

Αυτό συνοδεύεται από το κόστος της κατάρτισης, τις άβολες ώρες, τις δυσκολίες στην γεωγραφική πρόσβαση και την έλλειψη μαθησιακών ευκαιριών που να ταιριάζουν στην κατάσταση της ζωής κάποιου.

Αν ένας συμμετέχων δεν ολοκληρώσει μια εργασία, μπορεί να έφταιγε στην πραγματικότητα η αναβολή ή μπορεί να είχε χρόνο να την επεξεργαστεί για πρώτη φορά στις 10 μ.μ. Μια προθεσμία στη δουλειά, ένα άρρωστο παιδί, ένας ηλικιωμένος γονέας, μια μεγάλη διαδρομή ή μια αγχωτική εβδομάδα εργασίας μπορούν εύκολα να ακυρώσουν ακόμη και τις καλύτερες προθέσεις για μάθηση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι απαιτήσεις στην εκπαίδευση ενηλίκων πρέπει να καταργηθούν.

Αντίθετα, προειδοποιεί ότι αξίζει να δούμε την κατάσταση της ζωής πίσω από την απόδοση.

Η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το αν κάποιος είναι σε θέση να κατακτήσει το πρόγραμμα σπουδών, αλλά και από το αν διαθέτει τον χρόνο, την ενέργεια, τους οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους για να είναι παρών στη μαθησιακή διαδικασία.

Κατάσταση ζωής αντί για ηλικία Η ερμηνεία της ανθρώπινης ζωής με βάση τα αναπτυξιακά στάδια δεν είναι μια νέα ιδέα.

Το κλασικό μοντέλο της πορείας της ζωής του Bernard Lievegoed, για παράδειγμα, επιχείρησε να περιγράψει την ανθρώπινη ανάπτυξη σε διαδοχικές περιόδους.

Το μοντέλο του έχει ανθρωποσοφικές ρίζες και ως εκ τούτου μπορεί να χρησιμοποιηθεί σήμερα περισσότερο ως εννοιολογικό και ιστορικό πλαίσιο παρά ως αυστηρό μοντέλο αναπτυξιακής ψυχολογίας.

Η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία, η οποία καλύπτει ολόκληρη τη διάρκεια ζωής, είναι πιο ευέλικτη.

Σύμφωνα με την προσέγγιση της διάρκειας ζωής του Paul Baltes και των συναδέλφων του, η ανάπτυξή μας δεν τελειώνει με την νεαρή ενήλικη ζωή, ούτε αποτελεί γραμμική διαδικασία.

Κέρδη, απώλειες, εργασίες προσαρμογής και νέες ευκαιρίες μπορούν να συμβούν ταυτόχρονα σε όλη μας τη ζωή.

Η ηλικία είναι ένας σημαντικός παράγοντας, αλλά δεν εξηγεί τα πάντα: άτομα της ίδιας ηλικίας μπορεί να βρίσκονται σε πολύ διαφορετικές κοινωνικές, οικονομικές και ψυχολογικές καταστάσεις.

Από εκπαιδευτική άποψη, ωστόσο, καθιστά ένα πράγμα πολύ σαφές: δεν ερχόμαστε απλώς σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με διαφορετική εμπειρία στα είκοσι, σαράντα και εξήντα.

Μπορεί να μας απασχολούν διαφορετικά προβλήματα, να βλέπουμε διαφορετικές ευκαιρίες μπροστά μας και να πληρώνουμε διαφορετικό τίμημα για το ότι αφιερώνουμε χρόνο στη μάθηση.

Στα είκοσί σου, το μέλλον εξακολουθεί να είναι συχνά το κύριο ερώτημα Η πρώιμη ενήλικη ζωή είναι μια έντονη περίοδος οικοδόμησης ταυτότητας για πολλούς.

Επιλέγουν σταδιοδρομίες, δοκιμάζουν δουλειές, δημιουργούν σχέσεις, αποχωρίζονται την οικογένεια και για πρώτη φορά αντιμετωπίζουν το γεγονός ότι η πορεία που έχουν επιλέξει μπορεί να μην είναι μόνιμη.

Η μάθηση σε αυτό το στάδιο της ζωής συχνά συνδέεται στενά με τις δυνατότητες: τι περισσότερο μπορώ να αποκτήσω, πού μπορώ να πάω, τι μπορώ να γίνω αργότερα; Αυτή η ανοιχτότητα ενέχει επίσης αβεβαιότητα.

Είναι εύκολο για έναν εκπαιδευτικό να υποθέσει ότι ένας εικοσάχρονος δεν χρειάζεται καμία δομή.

Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι η αυτονομία και τα σαφή όρια δεν αλληλοαποκλείονται.

Μπορεί να είναι ωφέλιμο για τους μαθητές να τους δίνεται τόσο ελευθερία επιλογής όσο και σαφείς προσδοκίες.

Η θετική διδασκαλία σε αυτή τη συνθήκη της ζωής προσφέρει πραγματικές επιλογές, ενώ παράλληλα υποδεικνύει σαφώς ποιος είναι ο στόχος, τι αναμένεται και πώς να επιτευχθεί αυτός.

Τα λόγια «Έχεις λόγο» και «Ξέρεις τι να περιμένεις» μαζί μπορούν να δημιουργήσουν ένα ισχυρό μαθησιακό περιβάλλον.

Όταν η μάθηση πρέπει να πάρει τη θέση της παράλληλα με την υπόλοιπη ζωή Ένα από τα χαρακτηριστικά της δεκαετίας των τριάντα, των σαράντα και, σε πολλές περιπτώσεις, των πενήντα μας είναι ότι αρκετοί σημαντικοί ρόλοι στη ζωή απαιτούν ταυτόχρονα προσοχή.

Εκτός από την εργασία και την καριέρα, μπορεί να υπάρχουν η ανατροφή των παιδιών, οι σχέσεις, η φροντίδα του σπιτιού, η οικονομική ευθύνη, η υποστήριξη ηλικιωμένων γονέων ή ηγετικοί ρόλοι.

Ένα νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα έρχεται να προστεθεί σε αυτά, όχι να τα αντικαταστήσει.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πολλοί ενήλικες δεν έχουν κίνητρο, αλλά ελεύθερη ικανότητα.

Ο τρόπος σκέψης «αν ήταν πραγματικά σημαντικό για αυτούς, θα έβρισκαν χρόνο» μετατρέπει εύκολα αυτό που στην πραγματικότητα είναι ζήτημα πόρων σε ηθικό ζήτημα.

Ο εκπαιδευτής μπορεί να κάνει πολλά για να καταστήσει τη μαθησιακή διαδικασία προβλέψιμη.

Οι προβλέψιμες προθεσμίες, οι σαφείς απαιτήσεις, το εύλογο φόρτο εργασίας και οι πολλαπλές διαδρομές προς το ίδιο μαθησιακό αποτέλεσμα μπορούν να διευκολύνουν τη συμμετοχή χωρίς να διακυβεύονται τα επαγγελματικά πρότυπα.

Η ευελιξία δεν σημαίνει απαραίτητα ανεκτικότητα: συχνά σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ποια πλαίσια είναι πραγματικά απαραίτητα για την επίτευξη του μαθησιακού στόχου.

Ο ρόλος της συνάφειας είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικός.

Μια δραστηριότητα που έχει σαφή σύνδεση με τους επαγγελματικούς ή προσωπικούς στόχους κάποιου είναι πιο εύκολο να ενταχθεί σε μια πολυάσχολη εβδομάδα από μια απαίτηση της οποίας το νόημα είναι σαφές μόνο στον εκπαιδευτή.

Η αλλαγή σταδιοδρομίας δεν είναι μόνο μια μαθησιακή κατάσταση, αλλά και μια κατάσταση ταυτότητας.

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές μάθησης στην ενήλικη ζωή είναι η αλλαγή σταδιοδρομίας.

Η εκμάθηση ενός νέου επαγγέλματος στην ηλικία των σαράντα ή πενήντα ετών μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από την επιλογή πανεπιστημιακού πτυχίου στην ηλικία των δεκαοκτώ ετών.

Αυτό όχι μόνο απαιτεί νέες γνώσεις, αλλά σε πολλές περιπτώσεις απαιτεί και μια αλλαγή στον τρόπο που σκέφτεται ένα άτομο για τον εαυτό του.

Ένας επαγγελματίας που εργάζεται με επιτυχία εδώ και δεκαετίες μπορεί να γίνει ξανά αρχάριος.

Κάποιος που καθοδηγεί άλλους στην εργασία μπορεί να κάνει ξανά ερωτήσεις, να κάνει λάθη και να ζητήσει βοήθεια στην τάξη.

Ένα άτομο που εδώ και καιρό αισθάνεται ικανό στον τομέα του μπορεί ξαφνικά να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου αυτή η αυτοπεποίθηση δεν είναι αυτονόητη.

Η προσέγγιση του Knud Illeris στη μετασχηματιστική μάθηση εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι ορισμένες μαθησιακές διαδικασίες δεν προσθέτουν απλώς νέες πληροφορίες στις υπάρχουσες γνώσεις μας.

Μπορούν επίσης να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τους δικούς μας ρόλους και ταυτότητες.

Η ανατροφοδότηση από έναν εκπαιδευτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα πολύτιμη σε αυτήν την περίπτωση.

Δεν παρέχει μόνο πληροφορίες σχετικά με το πόσους βαθμούς έχει επιτύχει κάποιος, αλλά και για το αν είναι σε θέση να βελτιωθεί σε αυτόν τον νέο ρόλο.

Η ακριβής, υποστηρικτική ανατροφοδότηση μπορεί να υποδείξει τόσο τι λειτουργεί ήδη όσο και ποιο είναι το επόμενο βήμα που χρειάζεται ακόμη εξάσκηση.

Στην ενήλικη ζωή, το κίνητρο δεν είναι απαραίτητα λιγότερο.

Μπορεί να είναι διαφορετικό.

Είναι ακόμα εύκολο να μιλήσουμε για μάθηση σε ηλικιωμένους ενήλικες με γλωσσική ανεπάρκεια.

Συχνά μιλάμε για πιο αργή επεξεργασία πληροφοριών, αλλαγές στη μνήμη ή αβεβαιότητα σχετικά με τις ψηφιακές συσκευές.

Αυτά μπορεί να είναι σχετικά σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά αν επικεντρωθούμε αποκλειστικά σε αυτά, χάνουμε εύκολα τους πόρους που προσφέρει η εμπειρία της ζωής.

Η αναγνώριση των συνδέσεων, του επαγγελματικού και του βιοτικού πλαισίου, η σύγκριση εμπειριών, η ανεπτυγμένη αυτογνωσία ή η ακριβέστερη γνώση του τι είναι σημαντικό για εμάς, μπορούν όλα να αποτελέσουν σημαντικούς μαθησιακούς πόρους.

Μια σημαντική συνειδητοποίηση της αναπτυξιακής ψυχολογίας διάρκειας ζωής είναι ότι η δυνατότητα για ανάπτυξη και προσαρμογή δεν τελειώνει με την επίτευξη μιας δεδομένης ηλικίας.

Μια ενδιαφέρουσα προσθήκη σε αυτό είναι η θεωρία της κοινωνικοσυναισθηματικής επιλεκτικότητας της Laura Carstensen.

Σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, οι στόχοι μας επηρεάζονται όχι μόνο από την ηλικία μας, αλλά και από το πώς αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο που έχουμε διαθέσιμο.

Όταν αντιλαμβανόμαστε το μέλλον ως ανοιχτό και μακροπρόθεσμο, οι στόχοι που σχετίζονται με την εξερεύνηση και τις μελλοντικές δυνατότητες έρχονται πιο εύκολα στο προσκήνιο.

Από την άλλη πλευρά, όταν αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο ως πιο περιορισμένο, οι δραστηριότητες που έχουν επί του παρόντος προσωπική ή συναισθηματική σημασία μπορεί να έχουν μεγαλύτερο βάρος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η περιέργεια μειώνεται με την ηλικία.

Αντίθετα, σημαίνει ότι αυτό που θεωρούμε άξιο μάθησης μπορεί να αλλάξει.

Αντί για ένα μακρινό, αβέβαιο μελλοντικό όφελος, αυτό που παρέχει η γνώση τώρα μπορεί να γίνει πιο σημαντικό: είτε μας βοηθά να πλοηγηθούμε, να συνδεθούμε με άλλους, να κατανοήσουμε κάτι, να γίνουμε πιο ανεξάρτητοι είτε να βρούμε χαρά στη μάθηση.

Τι σημαίνουν όλα αυτά όσον αφορά τις θετικές διδακτικές ικανότητες; Η θετική διδασκαλία δεν αφορά την εξάλειψη όλων των δυσκολιών ή τη μείωση όλων των απαιτήσεων.

Αντίθετα, αφορά τη δημιουργία ενός μαθησιακού περιβάλλοντος στο οποίο οι ενήλικες μπορούν να διατηρήσουν την αυτονομία, το αίσθημα ικανότητας και τη σύνδεσή τους παρά τις ρεαλιστικές προκλήσεις.

Αυτό απαιτεί, πάνω απ' όλα, μια αλλαγή οπτικής γωνίας.

Πριν ερμηνεύσουμε μια συμπεριφορά ως αδιαφορία, τεμπελιά ή έλλειψη κινήτρου, αξίζει να εξετάσουμε αν θα μπορούσε να υπάρχει κάποια άλλη εξήγηση πίσω από αυτήν.

Μια αλλαγή βάρδιας θα μπορούσε να κρύβεται πίσω από την καθυστέρηση, μια προηγούμενη αρνητική μαθησιακή εμπειρία πίσω από τη σιωπή και μια εβδομάδα υπερκόπωσης πίσω από την χαμένη εργασία.

Αυτό δεν σημαίνει απαλλαγή, αλλά μάλλον ότι δεν ξεκινάμε την ερμηνεία με μια κρίση.

Η υποστήριξη της αυτονομίας είναι εξίσου σημαντική.

Οι ενήλικες μαθητές έχουν τους δικούς τους στόχους και εμπειρίες, επομένως είναι πιο πιθανό να γίνουν ενεργοί συμμετέχοντες εάν κατανοήσουν τις επιλογές λήψης αποφάσεων και τον σκοπό των εργασιών.

Μια σαφής δομή, προβλέψιμες προθεσμίες και σαφής ανατροφοδότηση τους βοηθούν να προοδεύσουν πραγματικά ανεξάρτητα.

Η υποστήριξη της εμπειρίας της επάρκειας είναι επίσης σημαντική.

Ως ενήλικας, μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθείτε σε μια κατάσταση όπου δεν καταλάβατε κάτι στην αρχή.

Το καθήκον του εκπαιδευτή δεν είναι να επαινεί κάθε επίτευγμα, αλλά να κάνει ορατή την πρόοδο: τι ήδη λειτουργεί, πού υπάρχει ακόμα αβεβαιότητα και ποιο θα μπορούσε να είναι το επόμενο εφικτό βήμα.

Τέλος, υπάρχει το ζήτημα της σύνδεσης και της ψυχολογικής ασφάλειας.

Η εκπαίδευση ενηλίκων μπορεί εύκολα να γίνει μια μοναχική δραστηριότητα, ειδικά σε διαδικτυακά ή υβριδικά περιβάλλοντα.

Ένα περιβάλλον όπου μπορείτε να κάνετε ερωτήσεις χωρίς φόβο ότι θα σας θεωρήσουν ανόητο, όπου η προηγούμενη εμπειρία εκτιμάται και όπου το να κάνετε λάθη δεν σημαίνει απώλεια κύρους, δεν είναι απλώς πιο ευχάριστο.

Είναι πιο ευνοϊκό για τη μάθηση.

Δεν διδάσκουμε ηλικίες.

Φυσικά, δεν υπάρχει ένας τυπικός μαθητής είκοσι, σαράντα ή εξήντα ετών.

Η ηλικία από μόνη της παρέχει λίγες πληροφορίες για την κατάσταση της ζωής ενός ατόμου, τα βάρη που κουβαλάει, τις εμπειρίες που έχει και το μέλλον που βλέπει μπροστά του.

Η προσέγγιση της πορείας της ζωής δεν έχει επομένως ως στόχο τη δημιουργία νέων κατηγοριών.

Ωστόσο, αποτελεί μια καλή υπενθύμιση ότι η μάθηση συμβαίνει πάντα στη ζωή κάποιου.

Το ίδιο μάθημα μπορεί να σημαίνει κάτι διαφορετικό για κάποιον που ακόμα ψάχνει τη θέση του, για κάποιον που προσπαθεί να ενταχθεί ανάμεσα στην εργασία και τις οικογενειακές ευθύνες, για κάποιον που θέλει να αλλάξει καριέρα ή για κάποιον που επιστρέφει στο σχολείο από προσωπικό ενδιαφέρον.

Η θετική διδακτική ικανότητα ίσως ξεκινά όταν ο εκπαιδευτικός όχι μόνο εξετάζει τι χρειάζεται να μάθει ο συμμετέχων, αλλά και αναρωτιέται από ποια κατάσταση προσπαθεί να φτάσει εκεί.

Όχι για να φερθεί σε όλους σύμφωνα με διαφορετικούς κανόνες, αλλά για να δημιουργήσει συνθήκες στις οποίες άτομα από διαφορετικές καταστάσεις ζωής έχουν πραγματική ευκαιρία να μάθουν.

Δεν επιστρέφουμε απαραίτητα στο σχολείο για τους ίδιους λόγους στα είκοσι, σαράντα και εξήντα.

Ωστόσο, μάλλον δεν έχει μεγάλη σημασία το γεγονός ότι σε οποιαδήποτε ηλικία, αυτό που έχει σημασία είναι αν βρίσκουμε εκεί κάποιον που βλέπει όχι μόνο το πρόγραμμα σπουδών, αλλά και τον ίδιο τον μαθητή. Μπεατρίξ Σελέι EPALE Πηγές: https://www.oecd.org/en/publications/trends-in-adult-learning_ec0624a6-en/full-report/why-is-participation-not-more-common_73893b53.html?utm_source https://books.google.hu/books/about/Phases.html?hl=en&id=kHrpFamC7XUC&output=html_text&redir_esc=y https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev.psych.50.1.471 https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-025-09994-2 https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1541344614548423 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8599276/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους