Original Post

Πλήρες Κείμενο:

🇬🇷 🇲🇩 🇺🇦 🇷🇴 🇺🇸 ΕΛΛΗΝΟΜΟΛΔΑΒΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΘΕΣΜΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Βόρεια Μακεδονία: η αυτοκεφαλία ξανά στο επίκεντρο – ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου και τα ιστορικά και κανονικά του δικαιώματα Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026 Η πρόσφατη δημόσια αντιπαράθεση σχετικά με την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Βόρειας Μακεδονίας, με αφορμή τις παρεμβάσεις του Φρτσκόσκι και την απάντηση του Μητροπολίτη Γρηγορίου, δεν αφορά απλώς μια εσωτερική εκκλησιαστική διαφωνία.

Αγγίζει ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα: ποια είναι η θέση και ποια τα ιστορικά και κανονικά δικαιώματα του Οικουμενικού Πατριαρχείου μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία και ποιος είναι ο ρόλος του Οικουμενικού Θρόνου στην αποκατάσταση της κανονικότητας, στην επίλυση εκκλησιαστικών διαφορών και στην τελική πανορθόδοξη αναγνώριση νέων αυτοκέφαλων Εκκλησιών. Η ΕλληνοΜολδαβική Ένωση θεωρεί ότι το ζήτημα πρέπει να εξετάζεται με βάση τα επίσημα εκκλησιαστικά κείμενα, την ιστορική πράξη και την κανονική παράδοση και όχι μέσα από προσωπικές αντιπαραθέσεις ή πολιτικούς χαρακτηρισμούς. --- 1. Η προσφυγή στο Φανάρι δεν ήταν προσωπική πρωτοβουλία Η πορεία προς την Κωνσταντινούπολη δεν υπήρξε αυθαίρετη επιλογή ενός προσώπου. Η Εκκλησία της τότε «Μακεδονικής Ορθόδοξης Εκκλησίας – Αρχιεπισκοπής Αχρίδος» είχε επιλέξει την προσφυγή προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως δρόμο εξόδου από τη μακροχρόνια εκκλησιαστική απομόνωση.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η σημερινή προσπάθεια να παρουσιαστεί η προσφυγή στην Κωνσταντινούπολη ως θεσμικά εσφαλμένη δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ίδια την προηγούμενη εκκλησιαστική πορεία της Εκκλησίας των Σκοπίων. Το Φανάρι δεν παρενέβη αυθαίρετα σε μία υπόθεση στην οποία δεν είχε προηγουμένως κληθεί.

Κλήθηκε να εξετάσει μία εκκλησιαστική προσφυγή και το έπραξε συνοδικά. --- 2. Η 9η Μαΐου 2022 αποτελεί κομβικό κανονικό γεγονός Στις 9 Μαΐου 2022 η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, υπό την προεδρία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, εξέτασε την υπόθεση της Εκκλησίας των Σκοπίων και την έκκλητη προσφυγή της προς τη «Μητέρα Εκκλησία». Η απόφαση είναι απολύτως σαφής. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο: * δέχθηκε σε ευχαριστιακή κοινωνία την Ιεραρχία, τον κλήρο και τον λαό υπό τον Αρχιεπίσκοπο Στέφανο, * δήλωσε ότι θεραπεύει την πληγή του σχίσματος, * αναγνώρισε την Εκκλησία με το όνομα «Αχρίδος» εντός των ορίων της επικράτειας της Βόρειας Μακεδονίας, * και ανέθεσε στη Σερβική Εκκλησία τη ρύθμιση των διοικητικών ζητημάτων μεταξύ των δύο πλευρών, πάντοτε μέσα στο πλαίσιο της κανονικής τάξεως και της εκκλησιαστικής παραδόσεως.

Η απόφαση αυτή δεν μπορεί να διαγραφεί από την ιστορία.

Και κυρίως δεν μπορεί να ερμηνευθεί σαν να μην υπήρξε ποτέ. Το Φανάρι ήταν ο θεσμός που άνοιξε τον δρόμο για την αποκατάσταση της κανονικής και ευχαριστιακής κοινωνίας. --- 3. Άλλο η θεραπεία του σχίσματος και άλλο η διοικητική διευθέτηση Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις ολόκληρης της υπόθεσης. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν παρέδωσε στη Σερβική Εκκλησία την ιστορική και κανονική του αρμοδιότητα.

Της ανέθεσε τη ρύθμιση των διοικητικών ζητημάτων μεταξύ των δύο Εκκλησιών.

Η ίδια η απόφαση της 9ης Μαΐου 2022 το διατυπώνει ρητά.

Συνεπώς, δεν μπορεί να συναχθεί από αυτήν η άποψη ότι η Σερβική Εκκλησία απέκτησε αυτομάτως αποκλειστική εξουσία να ολοκληρώσει μόνη της κάθε πτυχή της αυτοκεφαλίας σε πανορθόδοξο επίπεδο.

Η μεταγενέστερη έκδοση του σερβικού Τόμου αποτελεί ασφαλώς σημαντική εκκλησιαστική πράξη.

Δεν εξαφανίζει όμως την προηγηθείσα πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου. --- 4. Τι λέει πραγματικά ο σερβικός Τόμος Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ίδιο το κείμενο του σερβικού Τόμου της 5ης Ιουνίου 2022. Ο Τόμος δεν παρουσιάζει τη Σερβική Εκκλησία ως τον μοναδικό παράγοντα της αυτοκεφαλίας.

Αντιθέτως, αναφέρει ότι η Σερβική Εκκλησία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας και ότι απαιτείται η αποδοχή από την πληρότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Το κείμενο προβλέπει επίσης την υποβολή της πράξης στις λοιπές Αυτοκέφαλες Εκκλησίες.

Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.

Διότι ακόμη και το ίδιο το κείμενο του Βελιγραδίου αναγνωρίζει ότι η αυτοκεφαλία δεν αποτελεί αποκλειστικά διμερή υπόθεση μεταξύ μιας Μητέρας Εκκλησίας και μιας θυγατρικής Εκκλησίας, αλλά έχει πανορθόδοξη διάσταση.

Και όταν ένα ζήτημα έχει πανορθόδοξη διάσταση, ο ρόλος της Κωνσταντινουπόλεως δεν μπορεί να παρακάμπτεται ιστορικά και κανονικά. --- 5. Η ίδια η Εκκλησία της Βόρειας Μακεδονίας χαρακτήρισε αρχικά τον σερβικό Τόμο ως σύσταση Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η δημόσια τοποθέτηση της ίδιας της Εκκλησίας της Βόρειας Μακεδονίας αμέσως μετά την έκδοση του σερβικού Τόμου.

Στις 6 Ιουνίου 2022, σύμφωνα με δημοσιευμένη ανακοίνωση της MIA, η Εκκλησία της Βόρειας Μακεδονίας ευχαρίστησε τη Σερβική Εκκλησία για την ολοκλήρωση των διμερών και διοικητικών σχέσεων, αλλά περιέγραψε το έγγραφο ως σύσταση ότι η Εκκλησία είναι άξια αυτοκεφαλίας και εξέφρασε την προσδοκία για την έκδοση τελικού Τόμου από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, σύμφωνα με τις «νομικές και ιστορικές» αρμοδιότητές του.

Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα.

Δεν προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη.

Προέρχεται από την ίδια την Εκκλησία της Βόρειας Μακεδονίας.

Επομένως, η σημερινή προσπάθεια να παρουσιαστεί ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως μεταγενέστερη ή εξωτερική διεκδίκηση δεν συμβαδίζει εύκολα με τις ίδιες τις τότε δημόσιες προσδοκίες της Εκκλησίας των Σκοπίων. --- 6. Η Ρουμανική Εκκλησία και ο τελικός Τόμος Εξαιρετικά σημαντική είναι και η θέση της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τον Φεβρουάριο του 2023 αναγνώρισε την αυτοκεφαλία που παραχώρησε η Σερβική Εκκλησία με τον Τόμο της 5ης Ιουνίου 2022.

Ταυτόχρονα όμως διευκρίνισε ότι αναγνωρίζει τον σερβικό Τόμο ως «αρχικό συνοδικό Τόμο» και ότι αναμένει από το Οικουμενικό Πατριαρχείο να κινήσει τις σχετικές διαβουλεύσεις και να εκδώσει τελικό Τόμο αυτοκεφαλίας, ο οποίος θα εκφράζει την πανορθόδοξη συναίνεση.

Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.

Δείχνει ότι μέσα στην ίδια την Ορθόδοξη Εκκλησία δεν υπάρχει ενιαία ερμηνεία σύμφωνα με την οποία ο σερβικός Τόμος της 5ης Ιουνίου 2022 αποτελεί αυτομάτως την τελική πανορθόδοξη πράξη που αποκλείει κάθε περαιτέρω κανονική ενέργεια της Κωνσταντινουπόλεως.

Υπάρχει αντίθετα και η θεώρηση ότι η πανορθόδοξη ολοκλήρωση απαιτεί περαιτέρω διαδικασία. --- 7. Το Σαμπεζύ του 2009 και η θέση του Οικουμενικού Πατριάρχη Εδώ βρίσκεται ίσως το ισχυρότερο τεκμήριο. Στη Διορθόδοξη Προπαρασκευαστική Επιτροπή του Σαμπεζύ, τον Δεκέμβριο του 2009, υιοθετήθηκε ομόφωνη διατύπωση για την αυτοκεφαλία και τον τρόπο ανακηρύξεώς της.

Το κείμενο προβλέπει ότι, με τη συγκατάθεση της Μητέρας Εκκλησίας και την πανορθόδοξη συναίνεση, ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανακηρύσσει επισήμως την αυτοκεφαλία της αιτούσας Εκκλησίας με την έκδοση του Τόμου της Αυτοκεφαλίας. Ο Τόμος προβλεπόταν να υπογράφεται από τον Οικουμενικό Πατριάρχη και να συνυπογράφεται από τους Προκαθημένους των άλλων Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Αυτό είναι ένα ιστορικό προσυνοδικό κείμενο που δεν μπορεί να αγνοείται.

Δεν θεσπίστηκε τελικά ως πλήρες πανορθόδοξο νομοθετικό κείμενο, αλλά αποτυπώνει με σαφήνεια την ομόφωνη διατύπωση στην οποία είχε φθάσει η προσυνοδική διαδικασία το 2009.

Και η διατύπωση αυτή αποδίδει στον Οικουμενικό Πατριάρχη ενεργό και επίσημο ρόλο στην ανακήρυξη της αυτοκεφαλίας. --- 8. Η μη ολοκλήρωση της προσυνοδικής διαδικασίας δεν δημιούργησε αντίθετο κανόνα Το 2016 το ζήτημα της αυτοκεφαλίας και του τρόπου ανακηρύξεώς της δεν εισήχθη τελικά στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, επειδή δεν είχε επιτευχθεί η απαιτούμενη συναίνεση.

Η επίσημη ιστοσελίδα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου αναφέρει ότι τα ζητήματα της αυτοκεφαλίας και των Διπτύχων αφαιρέθηκαν από την ημερήσια διάταξη και παραπέμφθηκαν για μεταγενέστερη συνοδική επεξεργασία.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δημιουργήθηκε ένας νέος κανόνας που να λέει ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν έχει καμία ειδική αρμοδιότητα.

Η μη επίτευξη συμφωνίας σημαίνει ακριβώς αυτό: δεν επετεύχθη συμφωνία.

Δεν σημαίνει ότι θεσπίστηκε ο αντίθετος κανόνας.

Συνεπώς, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να χρησιμοποιείται η προσυνοδική διαδικασία ως δήθεν ολοκληρωμένος «κώδικας αυτοκεφαλίας» που έχει ήδη αποφανθεί υπέρ της αποκλειστικής αρμοδιότητας της εκάστοτε Μητέρας Εκκλησίας. --- 9. Τα ιστορικά δικαιώματα της Κωνσταντινουπόλεως Η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στα γεγονότα του 2022.

Η ιδιαίτερη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι πολύ παλαιότερη.

Η ίδια η ιστορική παρουσίαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου συνδέει την κανονική θέση της Κωνσταντινουπόλεως με τους Κανόνες της Β΄ και της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου και ιδιαίτερα με τον 28ο Κανόνα της Χαλκηδόνας.

Παράλληλα, αναδεικνύει τους 9ο και 17ο Κανόνες της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου σε σχέση με το δικαίωμα της εκκλήτου προσφυγής και περιγράφει την Κωνσταντινούπολη ως Θρόνο με συγκεκριμένα δικαιώματα πέραν μιας απλής τιμητικής προτεραιότητας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κωνσταντινούπολη αποτελεί «Πάπα της Ανατολής». Σημαίνει όμως ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία ιστορικά δεν λειτούργησε με την αντίληψη ότι όλοι οι Πατριαρχικοί Θρόνοι έχουν ακριβώς τις ίδιες κανονικές αρμοδιότητες. Ο Οικουμενικός Θρόνος έχει ιδιαίτερη θέση.

Και η θέση αυτή δεν δημιουργήθηκε το 2019.

Δεν δημιουργήθηκε το 2022.

Δεν δημιουργήθηκε από μία σύγχρονη πολιτική συγκυρία.

Είναι αποτέλεσμα αιώνων εκκλησιαστικής ιστορίας και κανονικής παράδοσης. --- 10. Η έννοια του «πρώτου» δεν εξαντλείται σε έναν τιμητικό τίτλο Η προσπάθεια να ερμηνευθεί ο όρος «πρώτος» αποκλειστικά ως πρωτείο τιμής παραβλέπει την ιστορική πρακτική. Η Κωνσταντινούπολη έχει ασκήσει επί αιώνες συγκεκριμένες διαεκκλησιαστικές αρμοδιότητες.

Η προσφυγή προς τον Οικουμενικό Θρόνο, η εξέταση εκκλησιαστικών διαφορών, η διαχείριση ζητημάτων που αφορούν την κανονική τάξη πέραν των στενών ορίων μιας Τοπικής Εκκλησίας και η συμβολή στην πανορθόδοξη ενότητα αποτελούν μέρος αυτής της ιστορικής πραγματικότητας.

Το ίδιο το επίσημο υλικό του Οικουμενικού Πατριαρχείου συνδέει την κανονική θέση της Κωνσταντινουπόλεως με το δικαίωμα εκκλήτου και με συγκεκριμένη ευθύνη στην ορθόδοξη διασπορά.

Επομένως, η παρουσία του Φαναρίου στην υπόθεση της Βόρειας Μακεδονίας δεν αποτελεί εκκλησιολογική «παρέμβαση από το εξωτερικό». Αποτελεί εφαρμογή μιας συγκεκριμένης ιστορικής και κανονικής αντίληψης για τον ρόλο του Οικουμενικού Θρόνου. --- 11. Η 9η Μαΐου και η 5η Ιουνίου πρέπει να διαβάζονται μαζί Η πραγματική ιστορική ακολουθία είναι απλή: 9 Μαΐου 2022: το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποκαθιστά την ευχαριστιακή και κανονική κοινωνία και θεραπεύει το σχίσμα. 5 Ιουνίου 2022: η Σερβική Εκκλησία εκδίδει τον δικό της Τόμο και ρυθμίζει το αυτοκέφαλο καθεστώς σε σχέση με την προηγούμενη διοικητική κατάσταση.

Οι δύο πράξεις δεν χρειάζεται να παρουσιάζονται ως αμοιβαία αποκλειόμενες.

Η μία προηγήθηκε της άλλης.

Η πρώτη δημιούργησε το πλαίσιο της κανονικής αποκατάστασης.

Η δεύτερη αφορούσε την κανονική και διοικητική διευθέτηση μεταξύ Βελιγραδίου και Σκοπίων.

Η προσπάθεια να εξαφανιστεί η πρώτη προς όφελος της δεύτερης δεν ανταποκρίνεται στη χρονολογική πραγματικότητα. --- 12. Η ουσία της διαφωνίας Η πραγματική διαφωνία, επομένως, δεν είναι εάν η Σερβική Εκκλησία διαδραμάτισε ρόλο.

Ασφαλώς και διαδραμάτισε.

Ούτε εάν ο σερβικός Τόμος αποτελεί σημαντική εκκλησιαστική πράξη.

Ασφαλώς και αποτελεί.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: Μπορεί μια Τοπική Εκκλησία να θεωρηθεί ότι ολοκληρώνει μόνη της και οριστικά, σε πανορθόδοξο επίπεδο, το καθεστώς μιας νέας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο ιδιαίτερος ιστορικός και κανονικός ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου; Τα διαθέσιμα προσυνοδικά κείμενα του Σαμπεζύ, η απόφαση της 9ης Μαΐου 2022, η ίδια η διατύπωση του σερβικού Τόμου και η μεταγενέστερη θέση της Ρουμανικής Εκκλησίας δείχνουν ότι το ζήτημα είναι σαφώς πιο σύνθετο από την άποψη ότι «η Μητέρα Εκκλησία αποφασίζει μόνη της και όλα τελειώνουν εκεί». --- 13. Η ΕλληνοΜολδαβική Ένωση για τον Οικουμενικό Θρόνο Η ΕλληνοΜολδαβική Ένωση θεωρεί ότι η συζήτηση αυτή πρέπει να διεξάγεται με σεβασμό προς όλους τους Προκαθημένους και όλες τις Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες.

Ταυτόχρονα, όμως, θεωρεί καθήκον της να υπερασπίζεται την ιστορική αλήθεια και την κανονική παράδοση που συνδέονται με τη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν είναι ένας απλός τιμητικός θεσμός. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν είναι ένας απλός διαβιβαστής αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.

Η ιστορία της Ορθοδοξίας, η κανονική παράδοση και η ίδια η προσυνοδική εργασία του πανορθόδοξου διαλόγου καταδεικνύουν έναν ιδιαίτερο ρόλο της Κωνσταντινουπόλεως στην κανονική τάξη και στην έκφραση της πανορθόδοξης ενότητας. Η ΕλληνοΜολδαβική Ένωση θεωρεί, συνεπώς, ότι κάθε σύγχρονη συζήτηση για την αυτοκεφαλία οφείλει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη αυτά τα ιστορικά και κανονικά δεδομένα και να μην επιχειρεί να τα αντικαταστήσει με σχήματα διοικητικού δικαίου που δεν έχουν ποτέ θεσπιστεί ως καθολικά δεσμευτικός πανορθόδοξος κώδικας. Η Εκκλησία δεν είναι κρατική διοίκηση.

Η κανονική τάξη δεν μπορεί να μετατραπεί μηχανιστικά σε διοικητική δικονομία.

Και η ιστορική θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου δεν μπορεί να αναθεωρηθεί μονομερώς από οποιαδήποτε άλλη Τοπική Εκκλησία. --- 14. Συμπέρασμα Η υπόθεση της Εκκλησίας της Βόρειας Μακεδονίας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες δοκιμασίες για την κατανόηση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας.

Η 9η Μαΐου 2022 απέδειξε στην πράξη ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο είχε ενεργό ρόλο στην αποκατάσταση της κανονικής κοινωνίας.

Ο σερβικός Τόμος της 5ης Ιουνίου 2022 αποτελεί σημαντικό επόμενο στάδιο, αλλά το ίδιο το κείμενό του αναγνωρίζει ότι η Σερβική Εκκλησία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας της αυτοκεφαλίας και ότι απαιτείται η αποδοχή της από την πληρότητα της Ορθοδοξίας. Η Ρουμανική Εκκλησία, από την πλευρά της, αναγνώρισε τον σερβικό Τόμο αλλά ταυτόχρονα έκανε λόγο για «αρχικό συνοδικό Τόμο» και αναμονή τελικού Τόμου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο που θα εκφράζει την πανορθόδοξη συναίνεση. Το Σαμπεζύ του 2009 είχε καταγράψει ομόφωνη προσυνοδική διατύπωση που απέδιδε στον Οικουμενικό Πατριάρχη την επίσημη ανακήρυξη της αυτοκεφαλίας και την έκδοση του Τόμου, υπό την προϋπόθεση της συγκατάθεσης της Μητέρας Εκκλησίας και της πανορθόδοξης συναίνεσης.

Και η ιστορική κανονική παράδοση της Κωνσταντινουπόλεως, όπως αποτυπώνεται στην κανονική και εκκλησιαστική ιστορία του Οικουμενικού Θρόνου, συνδέεται με ιδιαίτερα προνόμια και ευθύνες που δεν μπορούν να υποβαθμιστούν σε έναν απλό τιμητικό τίτλο.

Για την ΕλληνοΜολδαβική Ένωση, λοιπόν, η συζήτηση δεν πρέπει να μετατραπεί σε αντιπαράθεση προσώπων.

Πρέπει να παραμείνει εκεί όπου πραγματικά ανήκει: στην κανονική παράδοση, στην ιστορία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, στην πανορθόδοξη ενότητα και στον σεβασμό προς τα ιστορικά και κανονικά δικαιώματα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Η ΕλληνοΜολδαβική Ένωση εκφράζει τον σεβασμό και την αμέριστη υποστήριξή της προς τον Οικουμενικό Θρόνο, τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο και την αποστολή της Κωνσταντινουπόλεως ως παράγοντα κανονικής τάξεως, εκκλησιαστικής ενότητας και πανορθόδοξης συνεννόησης. ΕΛΛΗΝΟΜΟΛΔΑΒΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Ιωάννης Φωτιάδης Πρόεδρος

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους