Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΡΩΜΑΣ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΔΥΟ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ Από τα Επτάνησα στην εθνική συγκρότηση Στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας υπάρχουν πρόσωπα των οποίων η δράση δεν μπορεί να κατανοηθεί μέσα στα στενά όρια μιας πόλης ή μιας συγκεκριμένης πολιτικής περιόδου. Ο Διονύσιος Ρώμας και ο Ιωάννης Καποδίστριας ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Δύο Επτανήσιοι, προερχόμενοι από τον ιδιαίτερο πολιτικό και πνευματικό κόσμο των Ιονίων Νήσων, βρέθηκαν να υπηρετούν, με διαφορετικούς τρόπους, ένα κοινό ιστορικό ζητούμενο: τη συγκρότηση μιας ελεύθερης και πολιτικά οργανωμένης Ελλάδας. Ο Ρώμας, Ζακύνθιος νομικός, διπλωμάτης και πολιτικός, γεννήθηκε το 1771 και πέθανε το 1857. Ο Καποδίστριας, Κερκυραίος στην καταγωγή, γεννήθηκε το 1776 και δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο το 1831.

Ο πρώτος έδρασε κυρίως μέσα από τα δίκτυα της Ζακύνθου, των Επτανήσων, της Φιλικής Εταιρείας και της οικονομικής και υλικής ενίσχυσης του Αγώνα.

Ο δεύτερος, αφού διακρίθηκε στην πολιτική ζωή της Επτανήσου Πολιτείας και αργότερα στη ρωσική διπλωματία, ανέλαβε το 1828 την ευθύνη της διακυβέρνησης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Η σχέση τους δεν υπήρξε απλώς μια συμβολική σχέση δύο μεγάλων Επτανησίων.

Τεκμηριώνεται από πολιτική συνεργασία, επικοινωνία και αλληλογραφία, ιδιαίτερα κατά την κρίσιμη περίοδο πριν και κατά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Διονύσιος Ρώμας και ο επτανησιακός κόσμος Ο Διονύσιος Ρώμας προερχόταν από μία από τις σημαντικές οικογένειες της Ζακύνθου.

Σπούδασε νομικά στην Πάδοβα και, επιστρέφοντας στη γενέτειρά του, ανέλαβε το αξίωμα του γενικού προξένου της Βενετίας στον Μοριά και στη Ρούμελη, θέση που είχε προηγουμένως ο πατέρας του.

Η ιδιότητα αυτή του επέτρεψε να γνωρίσει από κοντά σημαντικές προσωπικότητες της Πελοποννήσου και να δημιουργήσει ένα ευρύ δίκτυο πολιτικών και κοινωνικών σχέσεων.

Ανάμεσα στους ανθρώπους με τους οποίους συνδέθηκε αναφέρονται οι Νοταράδες, οι Μαυρομιχάληδες, οι Λόντοι, οι Δεληγιανναίοι, οι Ζαΐμηδες και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Η πολιτική του πορεία συνδέθηκε στενά με την Επτάνησο Πολιτεία.

Το 1803 συμμετείχε στη Συντακτική Επιτροπή που ασχολήθηκε με το Σύνταγμα της Επτανήσου Πολιτείας, ενώ στη συνέχεια ανέλαβε σημαντικά δημόσια αξιώματα στην Κέρκυρα.

Το 1809 εξελέγη Γερουσιαστής και Πρόεδρος του Συμβουλίου της Δικαιοσύνης.

Εδώ βρίσκεται ένα πρώτο σημαντικό σημείο επαφής με τον Καποδίστρια.

Οι δύο άνδρες ανήκαν σε εκείνη τη γενιά Επτανησίων που έζησε τη μετάβαση από τη βενετική κυριαρχία στις νέες πολιτικές πραγματικότητες των Ιονίων Νήσων και συμμετείχε στις προσπάθειες δημιουργίας θεσμών αυτοδιοίκησης και πολιτικής οργάνωσης. Η Επτάνησος Πολιτεία υπήρξε ένα σημαντικό πολιτικό εργαστήριο.

Εκεί διαμορφώθηκαν πρόσωπα που έμελλε αργότερα να παίξουν ρόλο στην ελληνική πολιτική ιστορία. Ο Ρώμας και ο Καποδίστριας, μολονότι ακολούθησαν διαφορετικές διαδρομές, αποτελούσαν μέρος αυτού του ίδιου επτανησιακού πολιτικού κόσμου.

Η πολιτική διαδρομή του Καποδίστρια Ο Ιωάννης Καποδίστριας, Κερκυραίος και επίσης νομικός, αναδείχθηκε αρχικά στην πολιτική ζωή της Επτανήσου Πολιτείας.

Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε σημαντική προϋπόθεση για τη μεταγενέστερη διπλωματική του σταδιοδρομία.

Η διεθνής του πορεία τον έφερε στο κέντρο της ευρωπαϊκής διπλωματίας.

Από το 1815 έως το 1822 υπηρέτησε ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, γεγονός που του έδωσε άμεση γνώση των συσχετισμών ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις και του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπιζόταν το ελληνικό ζήτημα.

Η θέση του ήταν ιδιαίτερα δύσκολη.

Ως κορυφαίος Ρώσος διπλωμάτης έπρεπε να κινείται μέσα στους περιορισμούς της ευρωπαϊκής διπλωματίας, ενώ ταυτόχρονα ήταν Έλληνας και γνώριζε τις προσδοκίες και τις αγωνίες των συμπατριωτών του.

Ακριβώς σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η επικοινωνία του με τον Διονύσιο Ρώμα.

Η επικοινωνία Ρώμα και Καποδίστρια πριν από το 1821 Οι σχέσεις των δύο ανδρών ανάγονται τουλάχιστον στην περίοδο της Επτανήσου Πολιτείας.

Σύμφωνα με την έρευνα που έχει γίνει πάνω στο αρχειακό υλικό του Ρώμα, ο τελευταίος υπήρξε παλαιός πολιτικός συνεργάτης του Καποδίστρια από το 1803.

Μετά την αποχώρησή του από την Κέρκυρα, ο Ρώμας επέστρεψε στη Ζάκυνθο.

Εκεί εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικούς παράγοντες της προεπαναστατικής κίνησης.

Το σπίτι του έγινε χώρος επικοινωνίας και προστασίας ανθρώπων που συνδέονταν με την προετοιμασία του Αγώνα.

Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Αριστείδη Παππά και αξιοποίησε τα ήδη υπάρχοντα δίκτυα γνωριμιών του για την υποστήριξη της ελληνικής υπόθεσης.

Την ίδια εποχή, οι οικογενειακές και πολιτικές σχέσεις του Καποδίστρια με τα Επτάνησα είχαν ιδιαίτερη σημασία.

Ο αδελφός του Βιάρος είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία το 1818, ενώ ο άλλος αδελφός του, Αυγουστίνος, είχε επίσης συμμετοχή στη Φιλική Εταιρεία και υπήρξε Έφορος στην Κέρκυρα.

Έτσι, η Ζάκυνθος, η Κέρκυρα και τα δίκτυα των Επτανησίων συνδέονταν με ένα ευρύτερο πλέγμα επικοινωνιών που έφθανε έως τον Μοριά και τα κέντρα της ευρωπαϊκής διπλωματίας.

Οι τρεις επιστολές του Καποδίστρια προς τον Ρώμα Η σημαντικότερη ίσως τεκμηρίωση της σχέσης των δύο ανδρών βρίσκεται σε τρεις επιστολές που ο Καποδίστριας έστειλε στον Ρώμα τον χειμώνα και την άνοιξη του 1821.

Οι επιστολές αυτές ανακαλύφθηκαν στο αρχείο του Διονυσίου Ρώμα και δημοσιεύθηκαν το 1901 από τον Δημήτριο Γρ. Καμπούρογλου στο «Ιστορικόν Αρχείον Διονυσίου Ρώμα». Οι επιστολές είναι γραμμένες στην ιταλική γλώσσα και οι πρώτες δημοσιευμένες μεταφράσεις τους περιλαμβάνονται στο ίδιο έργο.

Η πρώτη επιστολή, με ημερομηνία 24 Ιανουαρίου 1821, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο Καποδίστριας βρισκόταν τότε στο Λάιμπαχ, όπου συμμετείχε στις ευρωπαϊκές διπλωματικές διεργασίες ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας. Ο Ρώμας βρισκόταν στη Βενετία και δραστηριοποιούνταν για την ελληνική υπόθεση. Ο Καποδίστριας γνώριζε ότι ο Ρώμας είχε ήδη μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία και ότι εργαζόταν για την προετοιμασία του εθνικού αγώνα.

Η επιστολή του περιέχει χαρακτηριστική έκκληση για υπομονή, εγκαρτέρηση και θάρρος, καθώς και για σταθερότητα στην εκπλήρωση των καθηκόντων προς την πατρίδα.

Η επιστολή αυτή έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, επειδή αποδεικνύει ότι οι δύο άνδρες βρίσκονταν σε ενεργή επικοινωνία λίγο πριν από την έκρηξη της Επανάστασης.

Δεν πρόκειται επομένως απλώς για δύο παράλληλες βιογραφίες, αλλά για δύο πολιτικές διαδρομές που επικοινωνούν μέσα από συγκεκριμένα τεκμήρια. Ο Ρώμας και η Ελληνική Επανάσταση Όταν ξέσπασε η Επανάσταση, ο Ρώμας ανέλαβε σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη του Αγώνα.

Η δράση του δεν περιορίστηκε στην ηθική ή πολιτική συμπαράσταση.

Συνδέθηκε με την οικονομική ενίσχυση, τη συγκέντρωση χρημάτων, την αποστολή πολεμοφοδίων και τροφίμων και τη στήριξη των επαναστατημένων περιοχών. Η Επιτροπή Ζακύνθου, στην οποία συμμετείχε, συνέβαλε στην αποστολή εφοδίων προς τον επαναστατημένο ελληνικό χώρο, μεταξύ άλλων προς το Ναυαρίνο και το Μεσολόγγι. Ο Ρώμας αξιοποίησε τις σχέσεις του με πλοιοκτήτες, φιλέλληνες και παράγοντες των Επτανήσων, ενώ παράλληλα συνέβαλε στην οργάνωση εθελοντικών σωμάτων. Η Ζάκυνθος, εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης και του ιδιαίτερου καθεστώτος των Επτανήσων, μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στον ελληνικό επαναστατικό χώρο και την Ευρώπη. Ο Ρώμας αξιοποίησε αυτή τη θέση και τις προσωπικές του σχέσεις για να στηρίξει τον Αγώνα.

Η δράση αυτή εξηγεί και την πολιτική του ακτινοβολία.

Δεν ήταν μόνο ένας πλούσιος Ζακύνθιος που ενίσχυε οικονομικά την Επανάσταση.

Ήταν άνθρωπος με πολιτική εμπειρία, διεθνείς διασυνδέσεις και γνώση των ευρωπαϊκών συσχετισμών. Ο Ρώμας και η επιλογή του Καποδίστρια Η κορύφωση της σχέσης των δύο ανδρών βρίσκεται στην περίοδο κατά την οποία αναζητούνταν η πολιτική ηγεσία του νέου ελληνικού κράτους.

Κατά τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση, ο Διονύσιος Ρώμας προτάθηκε για τη θέση του Κυβερνήτη της Ελλάδας.

Ωστόσο, σύμφωνα με το βιογραφικό τεκμήριο του Μουσείου Καποδίστρια, ο ίδιος αρνήθηκε, υποστηρίζοντας την εκλογή του Ιωάννη Καποδίστρια ως καταλληλότερου προσώπου για την οργάνωση του νεοσύστατου κράτους.

Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος αν ληφθεί υπόψη η προσωπική και πολιτική διαδρομή του Ρώμα.

Ένας άνθρωπος με ισχυρή κοινωνική θέση, οικονομική επιφάνεια, πολιτική εμπειρία και σημαντικό κύρος στους επαναστατικούς κύκλους δεν επέλεξε να διεκδικήσει την ανώτατη πολιτειακή θέση, αλλά τάχθηκε υπέρ ενός άλλου Επτανησίου.

Η στάση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη πολιτικής αυτοσυγκράτησης και ως αναγνώριση της διεθνούς εμπειρίας του Καποδίστρια.

Δεν πρέπει όμως να παραβλέπεται ότι η τελική εκλογή του Καποδίστρια υπήρξε αποτέλεσμα ευρύτερων πολιτικών διεργασιών και όχι αποκλειστικά της θέσης του Ρώμα. Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας εξέλεξε τελικά τον Καποδίστρια Κυβερνήτη της Ελλάδας το 1827.

Η επιλογή του υποστηρίχθηκε από διάφορες πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις, ενώ οι Επτανήσιοι που παρακολουθούσαν στενά το ελληνικό ζήτημα, μεταξύ αυτών και ο Ρώμας, συνέβαλαν στην ενίσχυση της υποψηφιότητάς του.

Δύο διαφορετικοί δρόμοι προς τον ίδιο ιστορικό στόχο Η ιστορική αξία της σχέσης Ρώμα–Καποδίστρια βρίσκεται ακριβώς στο ότι οι δύο άνδρες δεν έδρασαν με τον ίδιο τρόπο. Ο Ρώμας παρέμεινε περισσότερο συνδεδεμένος με τη Ζάκυνθο, τα Επτάνησα και τα δίκτυα των Φιλικών και των αγωνιστών.

Η δράση του είχε έντονο πρακτικό χαρακτήρα: οικονομική ενίσχυση, εφοδιασμός, επικοινωνία, προστασία ανθρώπων, πολιτικές παρεμβάσεις και διαμεσολάβηση. Ο Καποδίστριας, αντίθετα, κινήθηκε στο υψηλότερο επίπεδο της ευρωπαϊκής διπλωματίας και στη συνέχεια ανέλαβε το εξαιρετικά δύσκολο έργο της συγκρότησης του ελληνικού κράτους.

Οι δύο διαδρομές συναντήθηκαν επειδή υπήρχε ένας κοινός ιστορικός ορίζοντας: η δημιουργία μιας οργανωμένης ελληνικής πολιτείας.

Η σχέση τους επομένως μπορεί να ιδωθεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της συμβολής των Επτανησίων στην εθνική συγκρότηση. Τα Επτάνησα δεν αποτέλεσαν απλώς έναν χώρο που παρακολουθούσε από απόσταση την Ελληνική Επανάσταση.

Υπήρξαν χώρος πολιτικής ζύμωσης, οικονομικής ενίσχυσης, επικοινωνίας με την Ευρώπη και παραγωγής πολιτικών προσωπικοτήτων.

Μετά την Επανάσταση Η ιστορική πορεία των δύο ανδρών διαφοροποιήθηκε οριστικά μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Ο Καποδίστριας έφθασε στην Ελλάδα το 1828 και ανέλαβε την οργάνωση ενός κράτους που βρισκόταν ακόμη σε κατάσταση πολέμου και θεσμικής αστάθειας.

Η διακυβέρνησή του επικεντρώθηκε στη δημιουργία διοικητικών μηχανισμών, στην αποκατάσταση της τάξης, στην εκπαίδευση, στη δημόσια οικονομία και στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης της Ελλάδας.

Η πορεία του τερματίστηκε βίαια στο Ναύπλιο το 1831. Ο Ρώμας συνέχισε τη δημόσια και κοινωνική του δράση.

Μετά την άφιξη του Όθωνα, τιμήθηκε με το παράσημο του Τάγματος του Σωτήρος και διορίστηκε Σύμβουλος της Επικρατείας.

Παρέμεινε ενεργός σε φιλανθρωπικές και κοινωνικές δραστηριότητες μέχρι τον θάνατό του στη Ζάκυνθο το 1857.

Η ιστορική σημασία της σχέσης τους Η σχέση Διονυσίου Ρώμα και Ιωάννη Καποδίστρια δεν πρέπει να περιορίζεται σε μία απλή αναφορά ότι «ο ένας υποστήριξε τον άλλον». Είναι μέρος ενός ευρύτερου ιστορικού φαινομένου: της μετάβασης από τον επτανησιακό πολιτικό κόσμο στη νεότερη ελληνική εθνική συγκρότηση. Ο Ρώμας αντιπροσωπεύει τη Ζάκυνθο που συνδέεται με τον Μοριά, με τους προκρίτους και τους αγωνιστές, με τη Φιλική Εταιρεία και με τα φιλελληνικά δίκτυα της Ευρώπης. Ο Καποδίστριας αντιπροσωπεύει την Κέρκυρα που ανέδειξε έναν πολιτικό με ευρωπαϊκή διπλωματική ακτινοβολία και, τελικά, τον πρώτο Κυβερνήτη του ελληνικού κράτους.

Η αλληλογραφία τους το 1821 αποδεικνύει ότι οι δύο κόσμοι δεν ήταν απομονωμένοι.

Υπήρχε επικοινωνία, ανταλλαγή πληροφοριών, πολιτική σκέψη και κοινό ενδιαφέρον για την τύχη της ελληνικής υπόθεσης.

Η μελέτη του Ρώμα και του Καποδίστρια μαζί μάς επιτρέπει επομένως να δούμε την Ελληνική Επανάσταση όχι μόνο ως σειρά μαχών και πολιτικών γεγονότων, αλλά και ως αποτέλεσμα ενός πολύπλοκου δικτύου ανθρώπων, ιδεών, οικονομικών πόρων, επικοινωνιών και διεθνών σχέσεων. Ο Διονύσιος Ρώμας και ο Ιωάννης Καποδίστριας ανήκουν στην ίδια ιστορική γενιά των Επτανησίων που έζησαν την εποχή των μεγάλων πολιτικών μεταβολών στην Ευρώπη και στον ελληνικό χώρο.

Ο ένας, από τη Ζάκυνθο, εργάστηκε μέσα από την κοινωνική, οικονομική και πολιτική του δράση για την υποστήριξη της Επανάστασης.

Ο άλλος, από την Κέρκυρα, αξιοποίησε τη διπλωματική του εμπειρία και αργότερα ανέλαβε την ευθύνη της διακυβέρνησης της Ελλάδας.

Η ιστορική τους σχέση αποκτά ξεχωριστή σημασία επειδή δεν βασίζεται μόνο στη μεταγενέστερη μνήμη.

Υπάρχουν συγκεκριμένα τεκμήρια: η κοινή πολιτική εμπειρία στην Επτάνησο Πολιτεία, οι προεπαναστατικές επαφές, η ένταξη του Ρώμα στη Φιλική Εταιρεία, η αλληλογραφία του 1821 και, τελικά, η υποστήριξη της υποψηφιότητας του Καποδίστρια για τη διακυβέρνηση της Ελλάδας.

Μέσα από αυτή τη σχέση αναδεικνύεται και κάτι ευρύτερο: ο ρόλος των Επτανήσων στην πορεία προς την ελληνική ανεξαρτησία. Η Ζάκυνθος και η Κέρκυρα δεν υπήρξαν απλώς τόποι καταγωγής δύο σημαντικών ανδρών.

Υπήρξαν χώροι όπου συναντήθηκαν ο Διαφωτισμός, η πολιτική εμπειρία, η ευρωπαϊκή διπλωματία, ο φιλελληνισμός και η ιδέα της εθνικής ελευθερίας.

Και ίσως αυτή είναι η βαθύτερη ιστορική γέφυρα ανάμεσα στον Διονύσιο Ρώμα και τον Ιωάννη Καποδίστρια: δύο Επτανήσιοι που, από διαφορετικούς δρόμους, συνέβαλαν στην προσπάθεια να μετατραπεί η ιδέα της ελευθερίας των Ελλήνων σε οργανωμένη εθνική πολιτεία. ***Μουσείο Καποδίστρια – Κέντρο Καποδιστριακών Μελετών, βιογραφικό Διονυσίου Ρώμα και τεκμήρια για τη δράση του. � ***Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών / ΕΚΠΑ, Χ. Ν. Βλαχόπουλος, Ο Διονύσιος Ρώμας και η Επιτροπή Ζακύνθου στον δρόμο για την εθνική συγκρότηση, 2015. � *** Δ. Γρ. Καμπούρογλου, 1901, όπου δημοσιεύθηκαν οι επιστολές του Καποδίστρια προς τον Ρώμα. � Αργολική Βιβλιοθήκη Στέλιος Αλειφάντης – Σέργιος Ζαμπούρας, Ο Ιωάννης Καποδίστριας και η Εθνεγερσία του Μάρτη 1821: Τρεις Επιστολές στον Διονύσιο Ρώμα. � Γενικά αρχειακά στοιχεία για την οικογένεια και τη δημόσια δράση του Διονυσίου Ρώμα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. �

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους