Ερώτημα I. Γιατί ξεκίνησε το Κίνημα από τo χωριό των Μενετών; Διατυπώνεται κατά καιρούς η άποψη ότι η έκρηξη της Καρπαθιακής Επανάστασης στις Μενετές ήταν, κατά κάποιον τρόπο, φυσική συνέπεια του...

Πλήρες Κείμενο:

Ερώτημα I. Γιατί ξεκίνησε το Κίνημα από τo χωριό των Μενετών; Διατυπώνεται κατά καιρούς η άποψη ότι η έκρηξη της Καρπαθιακής Επανάστασης στις Μενετές ήταν, κατά κάποιον τρόπο, φυσική συνέπεια του γεγονότος ότι υπήρχαν, κυρίως στην περιοχή του χωριού αυτού, εγκατεστημένες οι αποθήκες οπλισμού και πυρομαχικών των Ιταλικών κατοχικών στρατευμάτων, που εγκαταλείφθηκαν αφύλακτες τις ημέρες μετά την Ιταλική συνθηκολόγηση (L’armistizio di Cassibile) της 3ης Σεπτεμβρίου του 1943.

Οπότε ο μαζικός εξοπλισμός των κατοίκων του ήταν μια σχετικά εύκολη υπόθεση!… Είναι όμως αυτός ο κύριος λόγος των όσων συνέβησαν τον Οκτώβρη του ’44 στο κεφαλοχώρι των Μενετών; Η ευθεία και ειλικρινής απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι “ασφαλώς όχι”. Κύρια γενεσιουργός αιτία της έκρηξης του επαναστατικού κινήματος στο συγκεκριμένο τόπο ήταν το διαχρονικά πιστοποιημένο υψηλό πατριωτικό φρόνημα των κατοίκων του χωριού και τα γεγονότα που μεσολάβησαν, τα οποία και συσσώρευσαν στην καρδιά των Μενετιατών τα πυρομαχικά της εθνικής οργής, εκείνα που με την έκρηξη τους προκάλεσαν το μεγάλο ξεσηκωμό του νησιού μας.

Είναι άραγε τυχαίο, ότι σύμφωνα με τα πορίσματα σχετικής αδημοσίευτης, ως σήμερα, έρευνας του ομιλούντος: Το χωριό της Καρπάθου με τη μεγαλύτερη συμμετοχή δημοτών του στον μακρύ κατάλογο των περί τους ογδόντα (80) ως τώρα καταγραμμένων Καρπαθίων , που επιβεβαιωμένα θυσιάστηκαν υπέρ πατρίδος, είναι οι Μενετές με δέκα έξι (16) αμιγούς Μενετιάτικης και τέσσερεις (4) ακόμη μικτής Μενετιάτικης καταγωγής πρόσωπα; Ότι οι Μενετιάτες που περιλαμβάνονται στον πρόσθετο κατάλογο των εβδομήντα ενός (71) παράπλευρων απωλειών της Καρπάθου σε όλες τις πολεμικές συγκρούσεις του 20ου αιώνα ήταν τριάντα ένας (31), περισσότεροι δηλαδή από κάθε άλλο χωριό του νησιού μας; Ότι στο γνωστό κατάλογο των τριακοσίων δώδεκα (312) καταταγέντων Καρπαθίων στο Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών του Συνταγματάρχη Μάρκου Κλαδάκη η Κοινότητα που προηγείται όλων των χωριών της Καρπάθου σε αριθμό συμμετεχόντων είναι οι Μενετές με εβδομήντα τρεις (73) διαπιστωμένης Μενετιάτικης καταγωγής νέους της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου; Ότι επιπλέον ο αριθμός αυτός υπερβαίνει σε απόλυτα μεγέθη αφενός τον αριθμό των καταταγέντων Εθελοντών με καταγωγή από οκτώ (8) διαφορετικά νησιά της Δωδεκανήσου και αφετέρου η αναλογία καταταγέντων εθελοντών σε σχέση με τον τότε απογραμμένο πληθυσμό του κάθε τόπου είναι ο υψηλότερος από οποιανδήποτε άλλη περιοχή της Δωδεκανήσου; Ακόμη περισσότερο, αξίζει να σημειωθεί, ότι το ποσοστό των εθελοντικά καταταγέντων Μενετιατών είναι αναλογικά διπλάσιο από το ποσοστό, που απέδωσε εντέλει η υποχρεωτική επιστράτευση του πληθυσμού του ελεύθερου Ελληνικού κράτους στο σύνολο της επικράτειας της χώρας!!! Όταν μιλούν οι αριθμοί «κρείττον του λαλείν το σιγάν»! Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι στις Βρετανικές αναφορές, που σχετίζονται με την επιχείρηση Basilic, τη σχεδιαζόμενη δηλαδή συμμαχική απόβαση στην Κάρπαθο και στα Δωδεκάνησα γενικότερα, την οποία κλήθηκαν να προετοιμάσουν τα δύο κατασκοπευτικά κλιμάκια, που με χίλιους κινδύνους έδρασαν στην ιδιαίτερη πατρίδα μας κατά τα έτη 1943 και 1944 , οι Μενετές αναφέρονται ως «κρητικό χωριό» . Αυτό, όπως γίνεται κατανοητό για τους γνωρίζοντες, δεν οφείλεται στην καταγωγή των κατοίκων του χωριού, που είναι σε βάθος αιώνων ένα αμιγές χωριό εντοπίων Καρπαθίων, όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα, αλλά στον παραλληλισμό της εκρηκτικής ψυχοσύνθεσης των Μενετιατών συμπατριωτών μας με την αντίστοιχη των Κρητών γειτόνων μας.

Σημαντική ώθηση εξάλλου στα έντονα αντικατοχικά αισθήματα των Μενετιατών έδωσαν τα σκληρά και απάνθρωπα βασανιστήρια στα οποία υπέβαλε η STA.PO Μενετιάτες, κατά το πλείστον, και Αρκασιώτες νέους στην προσπάθεια της να περισυλλέξει τον διαρρεύσαντα ιταλικό οπλισμό, που γνώριζε ότι έπεσε στα χέρια τους.

Και ο μεν επιδιωκόμενος στόχος των βασανιστών της GE.STA.PO δεν επιτεύχθηκε, κατάφερε όμως εντέλει να συσσωρεύσει μεγατόνους αγανάκτησης στις ψυχές των βασανισθέντων και των οικείων τους, που οδήγησε την ώρα που έπρεπε στην Επαναστατική Έκρηξη . Τέλος επειδή συχνά-πυκνά αρκετοί επικαλούνται μεταξύ σοβαρού και αστείου τη δήθεν συγγνωστή έλλειψη φρόνησης των Μενετιατών συμπατριωτών μας, θα θυμίσω τη κρητική μαντινάδα που αποδίδεται στον Νίκο Καζαντζάκη: «Φρόνιμοι και νοικοκυροί δε ζουν στο Ψηλορείτη, μ‘ οι κουζουλοί τη κάμανε περήφανη τη Κρήτη!». Είναι λοιπόν πενταφάνερο πως η έκρηξη της Καρπαθιακής Επανάστασης στις Μενετές δεν αποτελεί τυχαίο γεγονός αλλά Ιστορική Νομοτέλεια στη βάση του διαχρονικά διαπιστωμένου υψηλού πατριωτισμού των κατοίκων του ιστορικού αυτού χωριού της Καρπάθου και γι’ αυτό εξελίχθηκαν οι καταστάσεις, όπως ακριβώς γνωρίζουμε. Ερώτημα II. Εκτός από το χωριό των Μενετών και εκείνο της Αρκάσας , που συνεργάστηκε μαζί τους, υπήρξαν και άλλα χωριά που συνέπραξαν ένοπλα τις πρώτες κρίσιμες μέρες του κινήματος; Ποιος ο ρόλος των υπόλοιπων χωριών του νησιού και της Κάσου στην εξέλιξη των γεγονότων; Είναι χαρακτηριστικό ότι στο κείμενο του «Μηνύματος των Επαναστατημένων Καρπαθίων και Κασίων προς την Ελληνική Κυβέρνηση του Καΐρου » της 7ης Οκτωβρίου 1944, που υπογράφεται από τους 51 Αντιπροσώπους Καρπάθου και Κάσου, αναφέρεται αυτολεξεί: “Οἱ κάτοικοι τῶν δύο χωρίων της Καρπάθου, Μενετῶν καὶ Αρκάσης, ἐξωπλίσθησαν διὰ τῶν ὑπὸ τῶν Γερμανῶν ἐγκαταλειφθέντων όπλων και ολίγων μυδραλλιοβόλων, ἐνῷ οἱ τῶν ἄλλων χωρίων ἐλάχιστα ὅπλα ἔχουσιν εἰς χεῖρας αυτῶν.” Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι στο «Διάγγελμα προς τον λαόν», που εξέδωσε η Παγκαρπαθιακή Επαναστατική Επιτροπή τη 12η Οκτωβρίου 1944, αναφέρει χαρακτηριστικά: “…Η επιτροπή συγχαίρουσα τους πρωτεργάτας του επαναστατικού κινήματος, τας ενόπλους δυνάμεις Μενετών Αρκάσης, αίτινες επρωτοστάτησαν εις την απελευθέρωσιν και τας ενόπλους δυνάμεις των άλλων κοινοτήτων, δια την γενναιότητα και την σωφροσύνην μεθ‘ ης διεξήχθη και ευοδώθη ο αγών,…“ . Είναι απολύτως βέβαιο ότι η Κεντρική Παγκαρπαθιακή Επιτροπή και οι λοιποί Αντιπρόσωποι των χωριών ήταν σε θέση να έχουν σαφέστατη γνώση σχετικά με τα συμβαίνοντα σε όλη την έκταση της Καρπάθου.

Είναι λοιπόν βέβαιο ότι ο πυρήνας των οπλισμένων Επαναστατών, που επέβαλε με την ασφυκτική απειλή χρήσης βίας την Επαναστατική Διοίκηση, ανήκε διαπιστωμένα στα δυο προαναφερθέντα χωριά.

Δυο χωριά συνδεόμενα με στενούς ιστορικούς και κοινωνικούς δεσμούς, αφού η Αρκάσα αυτονομήθηκε διοικητικά από το Δήμο Μενετών μόλις το 1886.

Βέβαια τις μέρες που ακολούθησαν την έκρηξη του κινήματος και μετά τους πρώτους αυθόρμητους και ενθουσιώδεις πανηγυρισμούς, που εκδηλώθηκαν απ’ άκρη σ΄ άκρη της Καρπάθου, συγκροτήθηκαν σταδιακά Επαναστατικές Επιτροπές σε όλα τα χωριά του νησιού, που συμμετείχαν ολόψυχα στις εξελίξεις (Τοπική Επιτροπή Πυλών – 6/10/1944, Επιτροπή Βωλάδος – 9/10/1944, Επιτροπή Μεσοχωρίων – 10/10/1944, Επαναστατική Επιτροπή Ολύμπου κ.α.), όπως και στην Κάσο (10/10/1944), των οποίων πρώτη μέριμνα ήταν η εξεύρεση οπλισμού και η συγκρότηση σωμάτων πολιτοφυλακής νέων, που θα στήριζαν την επιβολή του κινήματος και θα συνέβαλαν στην άμυνα των δυο νησιών στην περίπτωση που επέδραμαν στρατιωτικές δυνάμεις από τη Ρόδο.

Ένας λεπτομερειακός μελετητής των γεγονότων διαπιστώνει ότι μετά τον πρώτο ξεσηκωμό των Μενετών και της Αρκάσας , το επαναστατικό κίνημα απλώνεται με τον τρόπο ακριβώς που διαδίδεται κυκλικά και προς όλες τις διευθύνσεις η διαταραχή από το πέταγμα ενός βότσαλου στην επιφάνεια μιας ήρεμης λίμνης.

Ιδιαίτερη μνεία όμως θα πρέπει να γίνει στο Μεσοχώρι, το οποίο είχε υποφέρει ενωρίτερα τα πάνδεινα εξαιτίας της ολόψυχης υποστήριξης των κατοίκων του στα κλιμάκια της συμμαχικής κατασκοπίας.

Εκεί αποφασιστικοί νέοι πατριώτες, στήνοντας, στη θέση Υπάρκοντας, ενέδρα στον ιταλό καραμπινιέρο, που έλαβε εντολή να μεταφέρει τη νύχτα της 9ης προς 10η Οκτωβρίου τον οπλισμό του σταθμού της καραμπινιερίας του χωριού στην κεντρική διοίκηση, απέσπασαν με τη βία τα μεταφερόμενα όπλα και αρματώθηκαν με δική τους πρωτοβουλία.

Οι προαναφερθείσες κινήσεις ήταν αναμενόμενο να συμβούν λαμβανομένου υπόψιν του καθαρά Ελληνικού πατριωτικού φρονήματος των χωριών της Καρπάθου και της Κάσου.

Όμως άλλο το φρόνημα κι άλλο το τόλμημα! Ερώτημα III.

Αποτελούν πράγματι τα γεγονότα της 5ης Οκτωβρίου 1944 Επανάσταση ; Αν και το ερώτημα αυτό έχει αντιμετωπιστεί με επάρκεια στο πλαίσιο μακράς σειράς εκδηλώσεων σχετιζόμενων με τα γεγονότα της 5ης Οκτωβρίου, θα επιχειρήσω και εγώ να δώσω με τη σειρά μου τη δική μου απάντηση.

Ανατρέχοντας στην ελληνική έκδοση του Λεξικού Κοινωνικών Επιστημών της ΟΥΝΕΣΚΟ, και πιο συγκεκριμένα στο λήμμα Επανάσταση συναντούμε τα ακόλουθα: «Επανάσταση (Revolution), τον όρο επανάσταση χρησιμοποιούν οι περισσότεροι συγγραφείς για να προσδιορίσουν απότομες ριζοσπαστικές αλλαγές, τόσον στις πολιτικές όσο και στις οικονομικές συνθήκες, όταν δηλ. ένα «καθεστώς» διακυβερνήσεως (καθώς και μια κοινωνική και έννομη τάξη) αντικαθίσταται απότομα, ενίοτε και βίαια, από ένα άλλο»… Είναι επομένως προφανές ότι αν και στις περισσότερες περιπτώσεις οι επαναστάσεις συνοδεύονται από ζωηρές συγκρούσεις και αιματοχυσίες, αυτές δεν είναι διόλου απαραίτητες συνθήκες για να χαρακτηριστεί ένα σοβαρό κοινωνικό ή εθνικό συμβάν Επανάσταση! Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό αυτό που είπε ο Μαρξ αναφερόμενος στους Ισπανούς και στις συνεχείς πολυαίμακτες εξεγέρσεις τους: «Ο Ισπανικός λαός παρ’ όλο που υπήρξε ανυπότακτος δεν ήταν επαναστατικός». Το γεγονός αυτό είναι ευρύτερα γνωστό, αφού ακόμη και σήμερα οι Ισπανοί παραμένουν σε μεγάλο βαθμό προσκολλημένοι στο θεσμό της μοναρχίας, στην Καθολική εκκλησία, στα λατιφούντια κ.λπ. Επομένως η ύπαρξη ενός και μόνο νεκρού, του οποίου ο θάνατος υπήρξε αποτέλεσμα δυστυχήματος εν ώρα διατεταγμένης υπηρεσίας, δεν εμποδίζει καθόλου την απόδοση του όρου Επανάσταση στα διαδραματισθέντα τον Οκτώβριο του 1944 στην Κάρπαθο γεγονότα.

Είναι αρκετό ότι οι εξεγερμένοι μπόρεσαν και ανέτρεψαν βίαια ένα εδραιωμένο αποικιοκρατικό και καταπιεστικό καθεστώς και επέβαλαν μιαν Επαναστατική Διοίκηση, που εξέφραζε την αληθινή βούληση του εξεγερμένου λαού, στη βάση της αβίαστης αυτοδιάθεσής του.

Και δεν είναι πιστεύω τυχαίο ότι ο σπουδαιότερος ιστορικός της Καρπάθου, ο αείμνηστος Μιχαήλ Μιχαηλίδης-Νουάρος ονομάζει τα γεγονότα «Ένα από τα λαμπρότερα κατορθώματα της μικράς πατρίδος μας» . Στο σημείο αυτό θα ήθελα να κάνω μιαν εμβόλιμη αναφορά στην Ικαριακή Επανάσταση της 17ης Ιουλίου 1912, με την οποία η Επανάσταση της Καρπάθου της 5ης Οκτωβρίου του 1944 παρουσιάζει σοβαρές αντιστοιχίες.

Για τους μη γνωρίζοντες το γεγονός αφορά ένα νησί με παρόμοια έκταση και διαχρονικά ίσο με την Κάρπαθο πληθυσμό.

Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι οι Οθωμανικές στρατιωτικές δυνάμεις του νησιού που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν οι επαναστάτες ανέρχονταν κατ’ ανώτατο όριο στους 60 άνδρες . Η Ικαριακή Επανάσταση η οποία ξεκίνησε με επικεφαλής το γιατρό Ιωάννη Μαλαχία, είχε ως συνέπεια την Απελευθέρωση του νησιού από τον Οθωμανικό ζυγό τρεις ήμισυ μήνες νωρίτερα από τα υπόλοιπα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τη δημιουργία της Ελευθέρας Πολιτείας της Ικαρίας, που περιλάμβανε την Ικαρία και το νησιωτικό συγκρότημα των Φούρνων.

Με τον τρόπο αυτό το νησί αφενός γεύθηκε την Ελευθερία τρεις ήμισυ μήνες νωρίτερα του αναμενομένου και αφετέρου απέφυγε την κατάληψη του από τις επελαύνουσες Ιταλικές αποικιοκρατικές ναυτικές δυνάμεις, γεγονός άλλωστε που αποτέλεσε και την θρυαλλίδα της έκρηξης αυτής της Επανάστασης.

Το κοντινό μας νησί γλύτωσε έτσι τα τριάντα δύο χρόνια ιταλικής σκλαβιάς, που δεν απέφυγαν τα Δωδεκάνησα.

Το κράτος της Ελευθέρας Πολιτείας της Ικαρίας κατελήφθη εντέλει από τον ελληνικό στρατό στις 4 Νοεμβρίου του 1912.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι παρ’ όλο που και στα γεγονότα αυτά υπήρξε ένας μόνο νεκρός —ο Γεώργιος Σπανός, στη μνήμη του οποίου επισημαίνω ότι έχει στηθεί γλυπτό μνημείο— ουδείς διανοήθηκε να αμφισβητήσει διαχρονικά το χαρακτηρισμό «Επανάσταση» που τους αποδόθηκε.

Και όχι μόνο αυτό αλλά η επέτειος της έκρηξης της τιμάται κατ΄ έτος με κάθε επισημότητα από τους Ικαριώτες με τη συμμετοχή μάλιστα και των εκεί κρατικών αρχών. Στην Κάρπαθο γιατί άραγε έπρεπε να αναπτυχθεί για χρόνια η θεωρία της άρνησης του Επαναστατικού χαρακτήρα των γεγονότων από μερίδα των ίδιων των συμπατριωτών μας; Επιπρόσθετα είναι γνωστό ότι τόσο το κίνημα της 3ης του Σεπτέμβρη του 1843, που απέδωσε το πρώτο Σύνταγμα της Ελλάδας, όσο και το κίνημα του Γουδή του 1909, παρ’ ότι εξελίχθηκαν αναίμακτα δεν έπαψαν ποτέ να ονομάζονται Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου και Επανάσταση του Γουδή.

Και οι δυο εδραίωσαν στη χώρα ένα νέο κοινωνικό και πολιτικό «status» σύμφωνα με τη θέληση του εξεγερμένου λαού.

Τέλος για όσους νομίζουν ότι η Κάρπαθος απέκτησε ανέξοδα την Ελευθερία της αναφέρω ότι σύμφωνα με τον κατάλογο των υπέρ πατρίδος θυσιασθέντων Καρπαθίων , που συνέταξε και δημοσίευσε ο ομιλών μετά από εξονυχιστική έρευνα πολλών χρόνων, το νησί μας έδωσε 80 τέκνα του καταγόμενα απ’ όλα ανεξαίρετα τα χωριά του και κατά το πλείστον εθελοντικά καταταγέντα, σε όλους τους Εθνικούς αγώνες, στο βωμό της Ελευθερίας της Πατρίδας, ενώ είχε παράλληλα εβδομήντα μία (71) παράπλευρες απώλειες ζωών στις ποικίλες πολεμικές συγκρούσεις του 20ου αιώνα.

Είναι προφανές ότι οι Καρπάθιοι πλήρωσαν τον οφειλόμενο φόρο του αίματος για να αξίζουν τη σημερινή Ελευθερία τους.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους