Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΚΑΤΟΧΗ, ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ, ΛΕΥΚΗ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΣΤΗ ΝΑΟΥΣΑ (1941-1949): Την 12η Απριλίου1941, εμφανίστηκε στην είσοδο της Νάουσας η πρώτη μικρή γερμανική στρατιωτική μονάδα Ο δοτός δήμαρχος Σταύρος Κούλης, οι δημοτικοί σύμβουλοι, ο αστυνομικός διευθυντής, ο ευρισκόμενος την εποχή εκείνη στην πόλη μηχανολόγος-ηλεκτρολόγος της Ηλεκτρικής Εταιρείας Νάουσας Γερμανός Ζάουερβαλντ (χρησιμοποιήθηκε σαν διερμηνέας) και άλλοι, αφού δήλωσαν στους Γερμανούς ότι δεν υπάρχουν ελληνοβρετανικά στρατεύματα στη Νάουσα, τους παρέδωσαν και τυπικά την πόλη Μέχρι τα τέλη περίπου του 1942, οι σχέσεις της γερμανικής φρουράς (η οποία θα ενισχυθεί στο μέλλον και με Ιταλούς στρατιώτες) με τους Ναουσαίους, δε θα διαταραχθούν Την 31η Μαρτίου 1943, ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), που ανήκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), αποφάσισε να επιτεθεί κατά της γερμανικής φρουράς της Νάουσας Για τον σκοπό αυτό, οι ανταρτικές δυνάμεις του Βερμίου των "Μαύρου" (Χρήστος Παλαμάς, από τη Νάουσα) με 30 άνδρες, "Κολοκοτρώνη" (Κωνσταντίνος Κολίντζας, από την Βλαχέρνα Αρκαδίας) με 40 άνδρες, Κωνσταντίνου και Αδάμ Ιγνατιάδη από το Μεσόβουνο Βερμίου, με 20 Μεσοβουνιώτες και του "Μπαρούτα" (Θωμάς Λιόλιος, από τη Φυτιά Βερμίου) με 20 άνδρες, συνολική δύναμη 110 άνδρες, με επικεφαλής τον Μαύρο, να προσβάλουν τα ξημερώματα της 31ης Μαρτίου τη Νάουσα Κατά τις μάχες, η αντίσταση της γερμανικής φρουράς του νοσοκομείου Νάουσας, στο οποίο είχε την έδρα του το γερμανικό φρουραρχείο, κάμφθηκε ταχύτατα και οι άνδρες της παραδόθηκαν Αντιθέτως, οι άνδρες της γερμανικής φρουράς του γηπέδου απάντησαν με πυκνά πυρά αυτομάτων και οπλοπολυβόλων και δεν παραδόθηκαν Στη μάχη αυτή σκοτώθηκε ένας αντάρτης Μετά την κατάληψη του νοσοκομείου, Ναουσαίοι από όλες τις συνοικίες της πόλης εισέβαλαν ορμητικά σ’ αυτό και αφού άρπαξαν τρόφιμα, ρουχισμό και άλλα χρήσιμα είδη από τις γερμανικές αποθήκες, λεηλάτησαν στη συνέχεια και το ίδιο το νοσοκομείο Πριν αποχωρήσουν αργά το βράδυ, οι αντάρτες έκαψαν τα αρχεία της Αστυνομίας, του Ειρηνοδικείου, του Δασαρχείου και της Οικονομικής Εφορίας και άφησαν ελεύθερους τους Γερμανούς αιχμαλώτους Μετά την αποχώρηση των ανταρτών, τις μεταμεσονύκτιες ώρες κατέφθασε στη Νάουσα ισχυρή γερμανική δύναμη των Ες-Ες που συνοδευόταν από μονάδα αρμάτων Επικρατεί η άποψη ότι οι Γερμανοί είχαν εντολή να πυρπολήσουν την πόλη Με τη μεσολάβηση όμως, όπως λέγεται, της Γερμανίδας Χέλμα Στάρκ, συζύγου του Ναουσαίου χημικού-μηχανικού των εργοστασίων Λαναρά, Δημητρίου Παπαλώλα, προς τον Διοικητή της Στρατιωτικής Διοίκησης Θεσσαλονίκης, Μαξ Μέρτεν, η πόλη δεν υπέστη αντίποινα Οι αντάρτες αποχωρώντας οχυρώθηκαν σε ημιορεινή περιοχή του Βερμίου, ανάμεσα στα ξωκλήσια Έξω Υπαπαντής και Προφήτη Ηλία Προσπάθεια των Γερμανών να τους εξουδετερώσουν απέτυχε Στη μάχη αυτή έχασαν τη ζωή τους τρεις αντάρτες και ένας δασοφύλακας Οι Γερμανοί, αφού συνέλαβαν 50 περίπου Ναουσαίους που ενέχονταν, κατά τις πληροφορίες που είχαν, στη λεηλασία των στρατιωτικών αποθηκών του νοσοκομείου, καταδίκασαν σε θάνατο 8 από αυτούς, τους οποίους εκτέλεσαν την 23η Απριλίου 1943 έξω από το γήπεδο της Νάουσας Την 2α Μαϊου 1943, ο ΕΛΑΣ αναδιοργανώθηκε σε τακτικό στρατό Στο Βέρμιο και στις όμορες περιοχές ιδρύθηκε το 16ο Σύνταγμα με την ακόλουθη διοικητική διάρθρωση: πρώτος Διοικητής του Συντάγματος ο Γεώργιος Οικονομόπουλος "Μπαρμπαγιώργος"(Ιανουάριος 1943 με 8 Φεβρουαρίου 1944) και δεύτερος ο Περικλής Μεσημέρης (9 Φεβρουαρίου 1944 μέχρι τέλη Απριλίου 1944) Τρίτος διοικητής υπήρξε ο Γεώργιος Παπαζήσης (τέλη Απριλίου 1944 μέχρι τη Συμφωνία της Βάρκιζας 12 Φεβρουαρίου 1945) Οι λοιποί είναι: Βασίλειος Μελίδης (Βερμιώτης), Καπετάνιος του Συντάγματος (απ’ αρχής μέχρι 12 Φεβρουαρίου 1945), με αναπληρωτή τον Κωνσταντίνο Κολίντζα (Κολοκοτρώνη), Αναστάσιος Σπανίδης (Βύρων), πολιτικός εκπρόσωπος του ΕΑΜ, Βασίλειος Μπαμπάτσης (Γρανίτης), υπεύθυνος του ΙΙΙ Γραφείου του Συντάγματος, Νικόλαος Αποστολίδης (Γάτσος), υπεύθυνος (για ένα διάστημα) του Γραφείου Στρατολογίας, Ιωάννης Κοτανίδης, Διοικητής του Λόχου Διοίκησης του Συντάγματος, Αθανάσιος Απάλας, Καπετάνιος του ίδιου Λόχου και Ιωάννης Αληχανίδης, ιατρός, υπεύθυνος των Υγειονομικών Υπηρεσιών του Συντάγματος Το 16ο Σύνταγμα αποτελούνταν από τρία Τάγματα Διοικητής του 1ου Τάγματος ήταν ο Μαύρος (Χρήστος Παλαμάς, Ναουσαίος), καπετάνιος ο Νικόλαος Φραγκιδάκης ή Φραγκιάς και πολιτικός εκπρόσωπος του ΕΑΜ ο Νικόλαος Καλογήρου Διοικητής του 2ου Τάγματος ήταν ο Κολοκοτρώνης (Κωνσταντίνος Κολίντζας, από τη Βλαχέρνα Αρκαδίας), τον οποίο αντικατέστησε ο Νικόλαος Καραμάνης μετά τον θάνατό του στη μάχη του Σταυρού Βεροίας το 1944, καπετάνιος ο Δημήτριος Μωραϊτόπουλος (Παγώνας), αναπληρωτής του ο Μαρίνος Μαρινέλλης Διάκος) και πολιτικός εκπρόσωπος του ΕΑΜ ο Ευστάθιος Αμανατίδης Διοικητής του 3ου Τάγματος ήταν ο Ακρίτας (Ανέστης Κοντοζής, Ναουσαίος), καπετάνιος ο Αναστάσιος Σπορίδης και πολιτικός εκπρόσωπος του ΕΑΜ ο Πολύκαρπος Σταυρίδης Απόσπασμα Βερμίου ΕΛΑΣ: Διοικητής Διονύσιος Καράντζος (Μελάς) και καπετάνιος ο Βασίλειος Μελίδης (Βερμιώτης). Κλιμάκιο Χ Μεραρχίας ΕΛΑΣ: Διοικητής Διονύσιος Καράντζος (Μελάς) και καπετάνιος ο Χρήστος Μόσχος (Πέτρος) Το 1/3 σχεδόν των ανδρών του 16ου Συντάγματος ΕΛΑΣ ήταν Ναουσαίοι Επομένως, αναλογικά, το 1/3 της πολεμικής δράσης του αντιστοιχεί σε Ναουσαίους αντάρτες Οι προσπάθειες της οργάνωσης ΠΑΟ (Πατριωτική Απελευθερωτική Οργάνωσις), η οποία συνεργάστηκε στενά με τους Γερμανούς, να στρατολογήσει ένοπλους από την Νάουσα απέτυχαν παταγωδώς Η δράση του ΕΛΑΣ Βερμίου: - Τέλη Απριλίου 1943, προσβάλλονται έξω από τα Γιανιτσά Γερμανοί και γερμανοντυμένοι άνδρες του Πούλου, γνωστοί και ως πουλικοί Την ίδια περίοδο, με εντολή του Αρχηγείου του ΕΛΑΣ τα τμήματα του Βερμίου συμπτύχθηκαν προς το Σινιάτσικο-Πίνδο, πλην του τμήματος του Ναουσαίου Φιλώτα Αδαμίδη (Κατσώνης) και της ομάδας των σαμποτέρ του Μπαρούτα Ο τελευταίος, την 14η Ιουνίου 1943, ανατίναξε γερμανικό τρένο στο Σκυλίτσι - Αρχές Ιουλίου 1943, ο Ναουσαίος αντάρτης Χρήστος Εξηντάρας (Λύκος) πυροβόλησε και σκότωσε στη Βεροιώτικη γέφυρα, τον Γερμανό φρούραρχο Νάουσας - Τον Αύγουστο του 1943, ο Λοχαγός της ΠΑΟ Δημήτριος Σαρρής, εκμεταλλευόμενος την απουσία του ΕΛΑΣ από το Βέρμιο, εγκαταστάθηκε με 300 ΠΑΟτζήδες στην περιοχή Κουτσούφλιανης-Δραζιλόβου Το 3/16 Τάγμα του ΕΛΑΣ του Ακρίτα διατάχθηκε να επανέλθει από την Ελεύθερη Ελλάδα στο Βέρμιο Την 29η Αυγούστου 1943 επιτέθηκε και διέλυσε κυριολεκτικά το τμήμα του Σαρρή Στη μάχη αυτή σκοτώθηκε ο Χρήστος Εξηντάρας - Τον ίδιο μήνα, το Τάγμα Κολοκοτρώνη επιτέθηκε στην περιοχή Κιλκίς στους ΠΑΟτζήδες των Τζαμαλούκα και Μήτσου - Την 10η Σεπτεμβρίου 1943, το ίδιο Τάγμα προσέβαλε ΠΑΟτζήδες στο χωριό Ακρινή και την 21η το χωριό Πελαργός Προηγουμένως, την 19η του ιδίου μηνός, τμήματα του ΕΛΑΣ κατέλαβαν το Νησέλι και εξουδετέρωσαν τους οχυρωμένους σ’ αυτό Γερμανούς και ΠΑΟτζήδες Επίσης, στην περιοχή Κατερίνης, στο χωριό Κούκος, προσέβαλαν τους ΠΑΟτζήδες του Κισά-Μπατζάκ Ο Διοικητής του 16ου Συντάγματος ΕΛΑΣ Γεώργιος Οικονομόπουλος και το Τάγμα του Μαύρου δρούσαν σε άλλες περιοχές, εκτός Βερμίου - Μεταξύ 14ης και 29ης Οκτωβρίου τμήματα του ΕΛΑΣ Βερμίου προσέβαλαν γερμανική αυτοκινητοπομπή στον δρόμο Έδεσσας-Άγρα - Στη Νάουσα άνδρες της ΟΠΛΑ (Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών) προσέβαλαν ιταλικό τμήμα στο πρώην βασιλικό θέρετρο (Παλάτι) του Αγίου Νικολάου Νάουσας και τρία αυτοκίνητα με Γερμανούς στο Κρατικό Φυτώριο - Αρχές του έτους 1944, διορίζεται από τους Γερμανούς ως δοτός δήμαρχος της Νάουσας ο γερμανόφιλος ιερέας Παπα-Γρηγόριος Μιχαλόπουλος Την 9η Ιανουαρίου 1944 τμήμα του 3/16 Τάγματος Ακρίτα προσέβαλε γερμανική αυτοκινητοπομπή στα στενά του Χάντοβου και την 13η τμήμα του Κολοκοτρώνη παρόμοια αυτοκινητοπομπή στην αμαξητή οδό Βέροιας-Νάουσας - Την 8η Φεβρουαρίου 1944, σε επίθεση του ΕΛΑΣ Βερμίου κατά του χωριού Πελαργός σκοτώθηκε ο Διοικητής του 16ου Συντάγματος Γεώργιος Οικονομόπουλος Νέος Διοικητής ορίστηκε ο Περικλής Μεσημέρης - Την 18η Φεβρουαρίου 1944, οι ΠΑΟτζήδες του χωριού Κλείτος δέχτηκαν επίθεση ανδρών του Κολοκοτρώνη - Την 7η Μαρτίου 1944 οι Γερμανοί πραγματοποίησαν επίθεση κατά του ΕΛΑΣ Βερμίου Συνάντησαν όμως σθεναρή αντίσταση και αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν - Την 14η Μαρτίου 1944, τμήματα του ΕΛΑΣ προσέβαλαν γερμανική αυτοκινητοπομπή στο δρόμο Κοζάνης Βέροιας - Την 24η του ιδίου μηνός, το Τάγμα Κολοκοτρώνη προσέβαλε στα χωριά Άγιος Δημήτριος και Ρυάκια Κοζάνης τμήματα ΠΑΟτζήδων, ενώ την ίδια ημέρα, άλλα τμήματα του ΕΛΑΣ προσέβαλαν φάλαγγα 500 Γερμανών στο χωριό Κέδρος Έδεσσας - Την 6η Απριλίου 1944, τμήμα κρούσης του Τάγματος Κολοκοτρώνη προσέβαλε μέσα στη Βέροια άνδρες του Πούλου και σκότωσε 83 από αυτούς - Την 8η Απριλίου 1944, μεταξύ Καστανιάς και Τριποτάμου Βέροιας, προσεβλήθη γερμανική αυτοκινητοπομπή - Την ίδια ημέρα το Τάγμα του Ακρίτα προσέβαλε στα χωριά Λευκάδια και Ροδοχώρι τμήματα Γερμανών και ΠΑΟτζήδων - Την 11η Απριλίου 1944, σαμποτέρ της ομάδας του Μπαρούτα εκτροχίασαν γερμανική αμαξοστοιχία έξω από τη Βέροια, ενώ την 17η του ιδίου μηνός τμήμα του Τάγματος Κολοκοτρώνη κινήθηκε προς το χωριό Ακρινή και προσέβαλε την εκεί ευρισκόμενη μεγάλη δύναμη ΠΑΟτζήδων - Την 22α Απριλίου 1944, εκδηλώθηκε μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση των Γερμανών και των εθνοπροδοτικών τμημάτων της ΠΑΟ, του Πούλου κά κατά του 16ου Συντάγματος ΕΛΑΣ Βερμίου, η δύναμη του οποίου ανέρχονταν σε 1800 ανδρες Στην επιχείρηση αυτή έλαβαν μέρος 13.000 Γερμανοί και 3.000 ΠΑΟτζήδες Μετά από τετραήμερο ηρωικό αγώνα, ο κύριος όγκος των τμημάτων του ΕΛΑΣ συμπτύχθηκε προς το Σινιάτσικο, ενώ μικρή δύναμη κρύφτηκε στη περιοχή της Νάουσας Στις επιχειρήσεις αυτές πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραμάτισε ο Γερμανός Συνταγματάρχης Καρλ Σιμερς, Διοικητής του 7ου Συντάγματος της IV Μεραρχίας των ΕΣ-ΕΣ Πολιτσάι, ο οποίος, με αρωγούς τα τοπικά Τάγματα Ασφαλείας (ΠΑΟ, Πούλος κλπ) ευθύνεται για μαζικές εκτελέσεις, σφαγές, πυρπολήσεις χωριών και άλλες εγκληματικές πράξεις Σ’ αυτές τις μάχες, ο Διοικητής του 16ου Συντάγματος ΕΛΑΣ Περικλής Μεσημέρης έπεσε σε γερμανική ενέδρα και συνελήφθη Στη δίκη του αρνήθηκε να ποδοπατήσει το σήμα του ΕΛΑΣ Εκτελέστηκε μερικές ημέρες αργότερα Αντικαταστάτης του ορίστηκε ο Γεώργιος Παπαζήσης - Την 11η Μαϊου 1944, σαμποτέρ του ΕΛΑΣ εκτροχίασαν γερμανική αμαξοστοιχία έξω από την Βέροια - Την 17η Μαϊου 1944, τμήμα του 30ού Συντάγματος ΕΛΑΣ, στο οποίο συμμετείχε και ο Ναουσαίος Φιλώτας Αδαμίδης (Κατσώνης) με το Τάγμα του, προσέβαλε ΠΑΟτζήδες και πουλικούς στο χωριό Αγγελοχώρι της Νάουσας - Την 21η Μαϊου 1944, ιταλικό τμήμα προσέβαλε στη θέση «Χώρας Νερό», σε μικρή απόσταση από τη Νάουσα, μικρή ανταρτική ομάδα Σκοτώθηκαν 4 Ναουσαίοι αντάρτες - Την 23η του ιδίου μηνός, ΠΑΟτζήδες κατακρεούργησαν τον Παντελή Βασιλειάδη (Αντωνάκης), γραμματέα του ΕΑΜ Νάουσας Σε αντίποινα, η ΟΠΛΑ Νάουσας εκτέλεσε μέσα στην πόλη τον Τίγρη, έναν από τους καπετάνιους των ΠΑΟτζήδων - Τα ξημερώματα της 23ης Μαϊου 1944, κατόπιν προδοσίας (για την οποία ενοχοποιήθηκε ο διορισμένος από τους Γερμανούς δήμαρχος παπα-Γρηγόριος Μιχαλόπουλος), ισχυρή δύναμη Γερμανών και Ιταλών προσέβαλε αιφνιδιαστικά στη μονή Έξω Προδρόμου Νάουσας μικρή ομάδα κρούσης του ΕΛΑΣ υπό τον Ανθυπολοχαγό Κωνσταντίνο Αθανασίου Σκοτώθηκαν 13 αντάρτες και 6 πολίτες 4 ΕΛΑΣίτες διέφυγαν - Μεταξύ 27ης και 31ης Μαϊου 1944, τμήματα του ΕΛΑΣ εξουδετέρωσαν πλήρως βουλγαροκομιτατζήδες της ΟΧΡΑΝΑ στα χωριά Πλατάνι, Βρυτά και Καρυδιά Έδεσσας - Την 25η Ιουνίου 1944, το Τάγμα Κολοκοτρώνη προσέβαλε τα εργοστάσια ΛΑΝΑΡΑ στη Νάουσα και φόρτωσε ύφασμα χακί και κουβέρτες για τις ανάγκες του ΕΛΑΣ Βερμίου - Την 4η Ιουλίου 1944 άνδρες της ΟΠΛΑ εκτέλεσαν στο κέντρο της Νάουσας τον γερμανοντυμένο Ναουσαίο, Αντώνιο Γκουντό - Την 13η και 14η Ιουλίου 1944, το Τάγμα Κολοκοτρώνη προσέβαλε Γερμανούς στο χωριό Αιμιλιανός, ενώ άλλα τμήματα του ΕΛΑΣ τα χωριά Μελίκη και Παλατίτσια - Την 27η Ιουλίου 1944, Ναουσαίοι αντάρτες και άλλοι προσέβαλαν γερμανοϊταλική δύναμη στο Α΄ δημοτικό σχολείο Νάουσας Σκοτώθηκαν 4 αντάρτες Πολλοί Ιταλοί αυτομόλησαν στο ΕΛΑΣ - Την 6η Αυγούστου 1944, γερμανικό τρένο έμφορτο με στρατιώτες και πολεμικό υλικό, προσεβλήθη κι ανατινάχτηκε στο Μουχαρέμ Χάνι της Έδεσσας Είναι μια από τις σπουδαιότερες νικηφόρες μάχες των δυνάμεων του ΕΛΑΣ με τους Γερμανούς - Την ίδια ημέρα, το Τάγμα του Μαύρου προσέβαλε ΠΑΟτζήδες στο χωριό Κλείτος - Την 8η του ιδίου μηνός, το Τάγμα Κολοκοτρώνη προσέβαλε γερμανική αμαξοστοιχία έξω από την Νάουσα - Την 10η Αυγούστου 1944, το Τάγμα του Μαύρου προσέβαλε έξω από το χωριό Χωροπάνι (Στενήμαχος) Νάουσας φάλαγγα αυτοκινήτων με Γερμανούς και ΠΑΟτζήδες, ενώ την ίδια ημέρα Λόχος του Κολοκοτρώνη και άλλοι προσέβαλαν τις φυλακές Βέροιας και απελευθέρωσαν 60 κρατουμένους - Την 16η Αυγούστου 1944, τμήμα του 30ού Συντάγματος ΕΛΑΣ προσέβαλε γερμανική αυτοκινητοπομπή στη Σκύδρα - Την 28η Αυγούστου 1944, το Τάγμα του Μαύρου και άλλοι προσέβαλαν ΠΑΟτζήδες στο χωριό Βαθύλακος Σκοτώθηκε ο Ναουσαίος Διοικητής Λόχου Θωμάς Μπιγκάνος - Την 1η Σεπτεμβρίου 1944, ΕΛΑΣίτες προσέβαλαν πουλικούς και ΠΑΟτζήδες στην Κρύα Βρύση, ενώ την επομένη, έξω από την Νάουσα, 3 γερμανικά αυτοκίνητα - Την 5η Σεπτεμβρίου 1944, ΕΛΑΣίτες και Άγγλοι σαμποτέρ κατέστρεψαν σιδηροδρομικές γραμμές και γέφυρες στη Νάουσα και στην Έδεσσα - Την 8η Σεπτεμβρίου, το Τάγμα Κολοκοτρώνη προσέβαλε στο Μουχαρέμ Χάνι βουλγαροκομιτατζήδες και Γερμανούς - Την 9η Σεπτεμβρίου 1944, άρχισε να εγκαταλείπει τη Νάουσα η γερμανο-ιταλική φρουρά και να εγκαθίσταται στον ΣΣ Νάουσας Μετά ένα μήνα, αφού αντιμετώπισε κάποια επίθεση από τον ΕΛΑΣ με αρκετά γι’ αυτήν θύματα, ακολούθησε τις άλλες γερμανικές δυνάμεις που υποχωρούσαν εσπευσμένα προς τη Γιουγκοσλαβία - Την 10η Σεπτεμβρίου 1944, ολοκληρώθηκε η είσοδος στη Νάουσα των τμημάτων του ΕΛΑΣ Βερμίου Μετά από διενέργεια εκλογών, εγκαταστάθηκαν στην πόλη οι λαϊκές διοικητικές και δικαστικές αρχές, ενώ αιρετός δήμαρχος εξελέγη ο Στέργιος Φετλής Η περίοδος της ΕΑΜοκρατίας κράτησε μέχρι την 12η Φεβρουαρίου 1945, ημέρα κατά την οποία ο ΕΛΑΣ παρέδωσε τα όπλα του σύμφωνα με τη Συμφωνία της Βάρκιζας Είναι επώδυνο για τον ιστορικό ερευνητή να αναφερθεί σε μια περίοδο αδελφικού αλληλοσπαραγμού, ιδιαίτερα για τη Νάουσα, που, ενώ τα παιδιά της πολέμησαν τους κατακτητές και τους ντόπιους συνεργάτες τους και έχυσαν το αίμα τους για την ελευθερία της πατρίδας, η αμοιβή που έλαβαν από το ελεύθερο ελληνικό κράτος ήταν φυλακίσεις, βασανισμοί, εκτοπίσεις σε ξερονήσια, παραπομπές στα στρατοδικεία και εκτελέσεις Η περίοδος της Λευκής τρομοκρατίας, δηλαδή οι συστηματικές διώξεις των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης από τον στρατό, τη χωροφυλακή και τις ένοπλες παρακρατικές συμμορίες που δρούσαν με την ανοχή του κράτους, σήμανε τελικά την έναρξη του Εμφυλίου πολέμου, που έληξε την 29η Αυγούστου 1949 με ήττα του ΔΣΕ (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας) Η αναφορά σ’ αυτήν την περίοδο θα είναι επιλεκτική και περιληπτική και θα αφορά στις κυριότερες ένοπλες συγκρούσεις - Η πρώτη ήταν τη νύχτα της 30ής Ιουνίου προς την 1η Ιουλίου 1946, κατά την οποία δύναμη 200 περίπου ανδρών των ΟΚΔΑ (Ομάδες Καταδιωκόμενων Δημοκρατικών Αγωνιστών) προσέβαλε αναγνωριστικά τις ευρισκόμενες στη Νάουσα δυνάμεις της χωροφυλακής, του στρατού και των μαυροσκούφηδων (ένοπλοι ακροδεξιοί παρακρατικοί, πρώην μέλη της ΠΑΟ και των Ταγμάτων Ασφαλείας) Κάηκαν σπίτια χωρίς να υπάρξουν απώλειες εκατέρωθεν - Την 9η Ιουλίου 1946, απόσπασμα χωροφυλακής σκότωσε σε ενέδρα τον Μπαρούτα (Θωμάς Λιόλιος) - Την 28η Αυγούστου 1946 άνδρες του ΔΣΕ υπό τον Μαύρο (Χρήστος Παλαμάς) προσέβαλαν στρατιωτικό τμήμα στην τοποθεσία Ντορντόπολη του Βερμίου - Την 1η προς την 2α Οκτωβρίου, 1946 δύναμη 500-600 ανδρών του ΔΣΕ υπό τους Μαύρο και Μαρίνο Μαρινέλλη (Διάκος), προσέβαλαν εκ νέου τη Νάουσα στην οποία στάθμευε ισάριθμη δύναμη στρατού, χωροφυλακής και μαυροσκούφηδων Κατά τις μάχες κάηκαν 60-70 περίπου σπίτια της πόλης, ενώ υπήρξαν και έμψυχες απώλειες εκατέρωθεν - Μεταξύ 6ης και 12ης Δεκεμβρίου 1946, διεξήχθησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο Βέρμιο κατά του ΔΣΕ - Από τις αρχές του 1947, ο στρατός άρχισε να εκκενώνει τα ορεινά χωριά από τους κατοίκους τους και να τα μεταφέρει στα πλησιέστερα αστικά κέντρα, με συνέπεια ο ΔΣΕ να στερηθεί πολύτιμες πηγές προμήθειας τροφίμων και λοιπών αναγκαίων ειδών - Την 26η Φεβρουαρίου μέχρι την 10η Μαρτίου 1947, ο στρατός προέβη σε εκκαθαριστική επιχείρηση κατά του ΔΣΕ στο Βέρμιο με το όνομα ΓΛΑΡΟΣ - Επίσης, μεταξύ 23ης και 30ής Απριλίου 1947, ο στρατός πραγματοποίησε νέες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο Βέρμιο με το όνομα ΦΙΛΙΠΠΟΣ - Τη νύχτα της 18ης προς 19η Αυγούστου 1947, δύναμη 500-600 ανδρών του ΔΣΕ υπό τους Μαύρο και Μαρινέλλη πραγματοποίησαν θυελλώδη επίθεση κατά της Νάουσας Κάηκαν πολλά σπίτια και υπήρξαν απώλειες εκατέρωθεν - Στο διάστημα μεταξύ 25ης Αυγούστου με 5η Σεπτεμβρίου 1947, ο στρατός πραγματοποίησε εκ νέου επιχειρήσεις στο Βέρμιο κατά του ΔΣΕ με το όνομα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ - Ακολούθησαν και άλλες επιχειρήσεις, μία μεταξύ 12ης και 17ης Νοεμβρίου 1947 με το όνομα ΑΘΗΝΑ και άλλη μεταξύ 10ης και 13ης Ιανουαρίου 1948 με το όνομα ΙΕΡΑΞ - Την 1η Μαρτίου 1948, τμήμα του ΔΣΕ έβαλε με ορειβατικό πυροβόλο από την τοποθεσία Ντορντόπολη κατά της Νάουσας 6 πολίτες σκοτώθηκαν και 14 τραυματίστηκαν - Την 3η μέχρι την 16η Μαρτίου 1948, ο στρατός πραγματοποίησε άλλη εκκαθαριστική επιχείρηση στο Βέρμιο με το όνομα ΣΑΡΙΣΑ, την 16η με 23η Μαϊου 1948 την επιχείρηση ΑΕΤΟΣ και μεταξύ της 4ης και 18ης Ιουνίου 1948 την επιχείρηση ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ - Μεταξύ 21ης και 23ης Δεκεμβρίου 1948, τμήμα του ΔΣΕ προσέβαλε το βόρειο τμήμα της Νάουσας, με αποτέλεσμα να έχει 24 νεκρούς Ταυτόχρονα, εκδηλώθηκε μεγάλη επίθεση του ΔΣΕ κατά της Έδεσσας χωρίς αποτέλεσμα - Την 28η Δεκεμβρίου 1948, δυνάμεις του ΔΣΕ πραγματοποίησαν ανεπιτυχή επίθεση προς κατάληψη της Αριδαίας - Τη νύχτα της 11ης Ιανουαρίου 1949, από την Χ Μεραρχία του ΔΣΕ με Διοικητή τον Νίκο Θεοχαρόπουλο (Σκοτίδας), Πολιτικό Επίτροπο τον Νίκο Μπελογιάννη και Διοικητές των τριών Ταξιαρχιών που έλαβαν μέρος τους Ελευθέριο Λαζαρίδη (Λευτεριάς), Αχιλλέα Παπαϊωάννου και Παντελή Βαϊνά, εκδηλώθηκε μεγάλη επίθεση κατά της Νάουσας, με σκοπό την κατάληψή της Ακολούθησαν σφοδρές μάχες με τον στρατό, τη χωροφυλακή και τους παρακρατικούς μαυροσκούφηδες που βρίσκονταν σ’ αυτήν Μέχρι αργά το απόγευμα της 13ης Ιανουαρίου 1949, αφού εξουδετερώθηκαν όλες οι εστίες αντίστασης, κατελήφθη η πόλη Σοβαρές απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες είχαν και οι δύο πλευρές Όλα τα δημόσια κτίρια και οι εστίες αντίστασης πυρπολήθηκαν και κατά τις μάχες κάηκαν σχεδόν τα μισά σπίτια της πόλης Ακολούθως, ο ΔΣΕ προέβη σε αναγκαστική επιστράτευση όλων των ικανών να φέρουν όπλα αγοριών και κοριτσιών Μεγάλες ποσότητες πολεμικού υλικού των κυβερνητικών δυνάμεων περιήλθαν στα χέρια του - Τη νύχτα της 14ης προς την 15η Ιανουαρίου 1949, ο Δ.Σ.Ε πιεζόμενος πανταχόθεν εγκατέλειψε την Νάουσα Κατά τους υποχωρητικούς ελιγμούς του, με υπόδειξη του Ναουσαίου Λοχαγού Γρηγορίου Λιόλιου, διοικητή του Λόχου Βερμίου του ΔΣΕ, πέτυχε να αποφύγει βέβαια πανωλεθρία στο Μουχαρέμ Χάνι, με αλλαγή πορείας προς τον κάμπο της Πτολεμαϊδας - Την 19η Ιανουαρίου 1949, δυνάμεις του ΔΣΕ επιτέθηκαν στο Καρπενήσι, το κατέλαβαν και αποχώρησαν από αυτό την 22α του ιδίου μηνός - Την 12η Φεβρουαρίου 1949, δυνάμεις του ΔΣΕ επιτέθηκαν κατά της Φλώρινας, χωρίς τελικά να κατορθώσουν να την καταλάβουν Στη μάχη αυτή ο ΔΣΕ είχε αδικαιολόγητα μεγάλες απώλειες, πάνω από 800 νεκρούς Η ήττα άραγε οφείλεται σε κακό σχεδιασμό και προετοιμασία της επίθεσης από το πολεμικό συμβούλιο του ΔΣΕ ή σε προδοσία κάποιων ηγετικών στελεχών του τελευταίου, τα οποία είχαν μεταβληθεί σε πράκτορες των κυβερνητικών δυνάμεων; Αυτό είναι ένα ενδεχόμενο, γιατί οι τελευταίες ήταν ενημερωμένες για την επίθεση, είχαν προετοιμασθεί κατάλληλα και την ανέμεναν Στο ερώτημα αυτό δεν έχει δοθεί μέχρι τώρα κάποια πειστική απάντηση - Την 29η Αυγούστου 1949 από το Αρχηγείο του ΔΣΕ δόθηκε εντολή σε όλα τα τμήματά του να εγκαταλείψουν το ελληνικό έδαφος και να καταφύγουν στην Αλβανία και στη Βουλγαρία Η Γιουγκοσλαβία, μετά την αποκήρυξη του Τίτο από την Κομινφόρμ, απαγόρευσε την είσοδο στο έδαφός της των μαχητών του ΔΣΕ, δεν επέτρεψε σε 3000 αποθεραπευμένους μαχητές του να επανέλθουν στις μονάδες τους κι άλλους τόσους εθελοντές για τον ΔΣΕ από την Ευρώπη και κατάσχεσε τις αποθήκες του τελευταίου με πολεμικό υλικό Μάλιστα, στράφηκε προς τη Δύση, ζήτησε και έλαβε οικονομική βοήθεια από αυτήν και συνέβαλε καίρια στην ήττα του ΔΣΕ, διευκολύνοντας τις κυβερνητικές δυνάμεις να εισέρχονται ελεύθερα στο έδαφός της και να επιτίθενται στα νώτα των ανυποψίαστων δυνάμεων του ΔΣΕ Πρόκειται για το περίφημο «πισώπλατο χτύπημα», το οποίο, όσο κι αν αμφισβητούν ορισμένοι ιστορικοί, είναι μία ιστορική πραγματικότητα Ο Εμφύλιος Πόλεμος έληξε με ήττα του ΔΣΕ Μικρά τμήματά του μόνο παρέμειναν στην Ελλάδα, τα οποία δρούσαν σποραδικά Στην ορεινή περιοχή της Νάουσας ο Λόχος Βερμίου του ΔΣΕ με επικεφαλής τον Ναουσαίο Γρηγόριο Λιόλιο, θα παραμείνει και θα δρα μέχρι τα μέσα Ιουνίου 1950 Ακολούθως, με νεότερη διαταγή, ο ίδιος και οι άνδρες του θα καταφύγουν στην Αλβανία Via Στέργιος Αποστόλου Φωτό: Το μνημείο των πεσόντων την 23-5-1944 ΕΛΑΣιτών κατά τη μάχη με Γερμανοϊταλούς στη μονή Έξω Προδρόμου Νάουσας, κατόπιν κατάδοσής τους στους Γερμανούς από τον ιερέα Γρηγόριο Μιχαλόπουλο, δήμαρχο Νάουσας, διορισμένο από τους Γερμανούς

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους