Κατά τους πρώτους τρεις αιώνες, όπως είναι εύλογο, οι κληρικοί ποιμένες εφαρμόζουν τις γενικές ασκητικές αρχές που ισχύουν για όλους τους Χριστιανούς, αν και με περισσότερη ένταση και συνέπεια σε...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Με την συγκρότηση και διάδοση του μοναχισμού, όμως, δημιουργούνται ισχυρές εικόνες ασκητικής ζωής, επιπλέον δε αναδύεται το ιδεώδες του μοναχού ως ζηλευτός στόχος εν μέσω μιας γενικευμένα χριστιανικής αυτοκρατορίας, με όση χαλάρωση και αμέλεια αυτή η γενίκευση μπορεί να φέρει μαζί της.

Όντως, όπως γράφει ο Δημακόπουλος, η νομιμοποίηση του Χριστιανισμού επέφερε μια ποιμαντική κρίση. (Κάτι που συμβαίνει διαχρονικά, πολύ περισσότερο όταν δεν έχουμε απλώς νομιμοποίηση αλλά καθεστωτικό Χριστιανισμό, όπως στην Ελλάδα από το 1850 έως το 1974 ή στη Ρωσία σήμερα). Δεύτερη αιτία, που το καθιστά πρόβλημα, εντοπίζεται στο γεγονός ότι διαφορετικές ψυχικές προδιαγραφές απαιτούνται για τον ασκητή και διαφορετικές για τον ποιμένα.

Ή, με άλλους όρους διατυπωμένο, δεν είναι όλοι οι ενάρετοι ασκητές κατάλληλοι για ποιμένες.

Η προφανής αυτή αλήθεια δεν ήταν πάντοτε ευδιάκριτη, και οπωσδήποτε γεννούσε προβλήματα τα οποία απαιτούσαν λύσεις.

Αυτά δεν θα υπήρχαν, τουλάχιστον σε τέτοιο βαθμό, αν είχε προλάβει να αναπτυχθή επαρκώς, και μάλιστα με έμπρακτο και ισχυρό κύρος, μια πνευματικότητα εν τω κόσμω.

Αλλ' αυτό δεν συνέβη, επειδή η Εκκλησία ξεκίνησε με τους ταραχώδεις τρεις αιώνες των διωγμών, ίσως επειδή η απότομη μετατροπή του Χριστιανισμού σε κοινωνικό αυτονόητο έδωσε εξ αντιδράσεως ώθηση στα αντισώματα του μοναχικού ιδεώδους.

Ούτως εχόντων των πραγμάτων, πώς εξασφαλίζεις έναν ποιμένα με πνευματικότητα σε καιρούς οι οποίοι προωθούν την κουλτούρα του ασκητή ως απόγειου της πνευματικότητας; (Ας θυμηθούμε τους αυτοκράτορες που γίνονταν μοναχοί ή τον ασκητικό Νικηφόρο Φωκά). Αν θελήσω να προεκτείνω λίγο τον ψυχολογικό προβληματισμό, η συστηματική ασκητική ζωή είναι κυρίως στραμμένη προς τον έσω άνθρωπο, παλεύοντας με τα πάθη αλλά και με τις ψυχολογικές εκείνες άμυνες οι οποίες επιστρατεύονται για να αποκρύπτουν ή να μεταμφιέζουν τα πάθη.

Από την άλλη, η ποιμαντική πράξη απαιτεί αφεαυτής αρκετή εξωστρέφεια, καθώς και διαχείριση τρεχουσών υποθέσεων που κυμαίνονται από τις διαπροσωπικές σχέσεις μέχρι την ψυχολογία ομάδας, και από τις ισορροπίες με τους πολιτικούς έως τα οικονομικά ζητήματα – πολλώ μάλλον αν πρόκειται για επίσκοπο σε σύγκριση με πρεσβύτερο.

Ειδικά σήμερα, που η διαχείριση ανθρώπων απέβη περίπλοκη τέχνη, απαιτούνται ψυχολογικές γνώσεις και δεξιότητες.

Αλλά πάντοτε ο κατακόρυφος άξονας θα συνδέεται με τον οριζόντιο, διότι τα πάθη του ηγέτη γίνονται εμπόδιο στην ορθή διαχείριση των ανθρώπων.

Επίσης, τυχόν «ιδιοτροπίες» και ιδιορρυθμίες του μοναχού έχουν επιπτώσεις μόνο στον ίδιο και στην αδελφότητά του, ενώ όταν απαντώνται στον ποιμένα επηρεάζουν βλαπτικά ολόκληρη την τοπική Εκκλησία.

Τέλος, ο μοναχισμός είναι εκ φύσεως περισσότερο ευάλωτος σε αντορθόδοξες, ή και αιρετικές, δοξασίες για το σώμα και τον κόσμο, όπως μάς έχουν διδάξει τα νεοπλατωνικά κατάλοιπα. (Ευτυχώς αυτά διασώζονται μόνο στα ασκητικά- συμβουλευτικά κείμενα των Πατέρων, όχι στα αντιρρητικά- δογματικά όπου ακριβολογούν). Τα ισχυρά σημεία της ασκητικής παράδοσης είναι γνωστά: η ησυχία ευνοεί την πρόοδο της αυτογνωσίας, η θεραπεία των παθών έχει μελετηθή κατ' εξοχήν στο μοναστικό περιβάλλον, ενώ το κοινόβιο συνιστά προνομιακό πεδίο πνευματικής συνύπαρξης.

Παρά τις σποραδικές αναφορές, ακόμη και στα Γεροντικά, που προβάλλουν υποδείγματα λαϊκών ανώτερων πνευματικά από μοναχούς, ενάντια επίσης και στην προτεραιότητα που δίνει ο απόστολος Παύλος (και πολλοί άλλοι) στην αγάπη, η τάση να θεωρείται ο μοναχός πρότυπο χριστιανικής ζωής παρέμεινε ανθεκτική μέχρι σήμερα.

Στη λογική αυτή φαίνεται πως η Δύση ανέκαθεν υπερθεμάτιζε της Ανατολής – ας θυμηθούμε ότι στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο επίσκοπος από την Ισπανία ζήτησε να καθιερωθή η γενική αγαμία του κλήρου, κάτι που ευτυχώς δεν επεκράτησε.

Στις νεότερες εποχές η εκτίμηση προς την μοναστική πνευματικότητα διασώθηκε σε λαϊκό επίπεδο, καθόλου αδικαιολόγητα αν λάβει κανείς υπόψη τους αιώνες αγραμματωσύνης και ηθικής παρακμής του εφημεριακού κλήρου στην Ανατολή.

Οπωσδήποτε και ο μοναχισμός γνώρισε μακραίωνη παρακμή, υπήρχαν όμως πάντοτε περιπτώσεις που έλαμπαν ως οδοδείκτες.

Η κεκτημένη ταχύτητα (που, όπως βλέπουμε, χρονολογείται από τον 6ο και 7ο αιώνα) δεν επέτρεψε στα (επίσης υπάρχοντα) σποραδικά παραδείγματα εγγάμων αγίων να ανατρέψουν το μοντέλο.

Η ανιστορική επίκληση των «θεουμένων» απέφυγε επιμελώς να έλθει σε διάλογο με τις πραγματικές απαιτήσεις της ποιμαντικής διακονίας στην πράξη (όπου η καθημερινότητα των συνηθισμένων ανθρώπων είναι ασυγκρίτως περιπλοκότερη από τις προκλήσεις ενός κοινοβίου), ως εάν η κάθαρση και ο φωτισμός να επαρκούν για την επίλυση των πολύμορφων και δυσχερέστατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν ένας πρεσβύτερος και ένας επίσκοπος.

Ενώ το σκεπτικό της αγαμίας των επισκόπων, η οποία οριστικοποιείται τον 7ο αιώνα, εμπεριέχει πνευματικά κίνητρα (αυτό μαρτυρείται και από το βιβλίο), συν τω χρόνω αυτά λησμονούνται και απομένει γυμνό το θεσμικό πλαίσιο.

Σήμερα επίσκοποι εκλέγονται μόνο από τις τάξεις των αγάμων, χωρίς κανείς να θυμάται ότι κάποτε ενδιέφερε η πνευματικότητα των μοναχών.

Στην πραγματικότητα, οι άγαμοι έχουν απαρτίσει μια εκκλησιαστική γραφειοκρατία η οποία χαράσσει μια ξεχωριστή πορεία εντός του οργανισμού.

Μάλιστα, και αυτό είναι τραγικό, το θεσμικό αυτό κατάλοιπο έχει γεννήσει και ψευδείς ιερατικές κλίσεις, όπως και ψευδείς άγαμες κλίσεις.

Είναι πασιφανές γύρω μας ότι αρκετοί από τους χειροτονουμένους αγάμους το αποφασίζουν κατά κύριο λόγο για τα πρεσβεία και για την μελλοντική τους καριέρα.

Με το δεδομένο ότι (κακώς) οι επίσκοποι απαρτίζουν κατ' αποκλειστικότητα το εκλεκτορικό σώμα, εννοείται πως αυτή η νόθος, αψυχολόγητη, και αντιπνευματική συνθήκη διαιωνίζεται και αυτοαναπαράγεται, υπονομεύοντας έτσι ολόκληρη την πρόοδο της Εκκλησίας. --------------▪︎------------▪︎------------▪︎----------- •Επειδή το αληθινό αντέχει- Εκδόσεις Επιστροφή - Απόσπασμα από το: ''Παρουσίαση του βιβλίου του Γιώργου Δημακόπουλου, Πέντε μοντέλα πνευματικής καθοδήγησης στην αρχαία Εκκλησία"

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους