Original Post

Πλήρες Κείμενο:

My today article about the art collector and the art critic. #ddavvetaseleftherostypos.

Ο συλλέκτης, ο κριτικός και η αγορά της τέχνης.

Η τέχνη χρειάζεται την αγορά, αλλά δεν μπορεί να υποταχθεί σε αυτήν.

Χρειάζεται τον συλλέκτη, αλλά ο συλλέκτης δεν πρέπει να γίνεται ιδιοκτήτης της καλλιτεχνικής αξίας.

Χρειάζεται επίσης τον κριτικό, όχι όμως ως εκπρόσωπο της αγοράς, αλλά ως ανεξάρτητο ερμηνευτή του έργου.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της σύγχρονης τέχνης: η σύγχυση ανάμεσα στην καλλιτεχνική αξία και την εμπορική αξία.

Ένα έργο μπορεί να είναι ακριβό χωρίς να είναι ιστορικά σημαντικό.

Και ένας καλλιτέχνης μπορεί να είναι οικονομικά άγνωστος και να αποδειχθεί αργότερα καθοριστικός για την ιστορία της τέχνης.

Ο πραγματικός συλλέκτης, επομένως, δεν πρέπει να ρωτά μόνο «πόσο αξίζει αυτό το έργο;». Πρέπει να ρωτά: «Τι σημαίνει αυτό το έργο για την εποχή του;» Η ιστορία της σύγχρονης τέχνης προσφέρει χαρακτηριστικά παραδείγματα συλλεκτών που δεν περίμεναν πρώτα να επιβεβαιώσει η αγορά έναν καλλιτέχνη.

Πίστεψαν στη δουλειά του και ανέλαβαν το ρίσκο.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Γερμανού συλλέκτη Erich Marx και της σχέσης του με τον Joseph Beuys.

Η συλλογή Marx περιέλαβε σημαντικά έργα των Beuys, Andy Warhol, Robert Rauschenberg, Cy Twombly και Anselm Kiefer.

Η συλλογή συνδέθηκε μάλιστα με τη δημιουργία του Hamburger Bahnhof στο Βερολίνο το 1996 και αποτελεί σήμερα σημαντικό μέρος των συλλογών του μουσείου.

Εδώ ο συλλέκτης παύει να είναι απλώς αγοραστής και γίνεται πολιτιστικός παράγοντας.

Αυτό θα έπρεπε να είναι και το πρότυπο του συλλέκτη στην Ελλάδα.

Να επισκέπτεται εργαστήρια, να ανακαλύπτει καλλιτέχνες πριν γίνουν εμπορικά γνωστοί, να χρηματοδοτεί την παραγωγή ενός έργου, έναν κατάλογο ή μια έκδοση, να στηρίζει μια έκθεση, να δανείζει έργα σε μουσεία.

Να παίρνει, δηλαδή, πραγματικό καλλιτεχνικό και οικονομικό ρίσκο.

Ο συλλέκτης διαφέρει έτσι από τον έμπορο.

Ο πρώτος ενδιαφέρεται για την πορεία του καλλιτέχνη ενώ ο δεύτερος μπορεί να ενδιαφέρεται κυρίως για την υπεραξία της μεταπώλησης.

Όταν το έργο μετατρέπεται αποκλειστικά σε αντικείμενο συνεχούς αγοραπωλησίας, κινδυνεύει να χάσει την πολιτιστική του διάσταση.

Από τον Duchamp μέχρι τον Warhol και από τον Basquiat μέχρι τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή τέχνη, η ιστορία μάς δείχνει ότι η καλλιτεχνική αξία δεν ταυτίζεται με την τιμή.

Η αγορά μπορεί να αναγνωρίσει έναν δημιουργό, αλλά δεν πρέπει να αποφασίζει μόνη της ποιος είναι σημαντικός.

Εδώ εμφανίζεται ο κρίσιμος ρόλος του κριτικού ο οποίος δεν είναι διαφημιστής της γκαλερί ούτε μηχανισμός αύξησης της χρηματιστηριακής αξίας ενός καλλιτέχνη.

Η αποστολή του είναι να δημιουργεί λόγο γύρω από το έργο: να ερμηνεύει, να αμφισβητεί, να συγκρίνει, να εντάσσει τον καλλιτέχνη στην ιστορία και στη σκέψη της εποχής του.

Η ιδέα του Kandinsky —ότι ο ποιητικός λόγος μπορεί να προσεγγίσει βαθύτερα την εικαστική δημιουργία— έχει εδώ ιδιαίτερη σημασία κι αντανακλά τη βαθύτερη αντίληψή για την τέχνη ως πνευματική αναγκαιότητα.

Η ζωγραφική δεν είναι απλώς εικόνα.

Είναι και μορφή σκέψης και λογου.

Ο κριτικός, επομένως, ως φερόμενος ποιητικά βλέπει πέρα από την επιφάνεια του αντικειμένου.

Η σύγκριση Ελλάδας και Ευρώπης αποκαλύπτει και μια άλλη διάσταση. Η Γαλλία, η Γερμανία και άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν ένα πυκνότερο οικοσύστημα μουσείων, ιδρυμάτων, συλλογών, γκαλερί, διεθνών εκθέσεων και δημοπρασιών. Η Γαλλία ήταν το 2025 η τέταρτη μεγαλύτερη αγορά τέχνης παγκοσμίως και η μεγαλύτερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πωλήσεις περίπου 4,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η διαφορά με την Ελλάδα δεν είναι μόνο οικονομική.

Είναι κυρίως θεσμική.

Σε μια μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά, ένας καλλιτέχνης μπορεί να διασυνδεθεί με ένα ευρύτερο δίκτυο γκαλερί, συλλεκτών, μουσείων, ιδρυμάτων και ιστορικών εκθέσεων. Στην Ελλάδα, όπου το οικοσύστημα είναι μικρότερο, η ευθύνη των προσώπων που το συγκροτούν γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Γι’ αυτό ο Έλληνας συλλέκτης μπορεί να παίξει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο ώστε να μη ζητά από τον καλλιτέχνη να αποδείξει πρώτα την εμπορική του αξία, αλλά να συμβάλλει ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για να αναπτυχθεί η καλλιτεχνική του αξία.

Ο συλλέκτης δεν πρέπει να αγοράζει την αξία της τέχνης.

Πρέπει να βοηθά να δημιουργηθούν οι συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή μπορεί να αναγνωριστεί.

Ο μεγάλος συλλέκτης δεν είναι καταναλωτής τέχνης.

Είναι, όταν διαθέτει πολιτιστική συνείδηση, ένας άτυπος θεσμός πολιτισμού. Δημοσθένης Δαββέτας, καθηγητής φιλοσοφίας της τέχνης, ποιητής, εικαστικός, γεωπολιτιστικός αναλυτής.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους