Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο «Σικελικός Εσπερινός», και ο πρώτος Παλαιολόγος…

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Παρακολούθησα την Κυριακή που μας πέρασε, από την τηλεόραση της «Βουλής των Ελλήνων», την παράσταση της πεντάπρακτης όπερας του Βέρντι, «Σικελικοί Εσπερινοί», από το λυρικό θέατρο της Πάρμας.

Και θυμήθηκα, ότι για το ιστορικό αυτό γεγονός, του «Σικελικού Εσπερινού», μίλησα ξανά, πριν χρόνια, από την τακτική στήλη της Επιφυλλίδας, στον Φιλελεύθερο.

Όπως λέει όμως και ο Θουκυδίδης, «μια καλή ιστορία, δεν χάνει αλλά κερδίζει όταν την διηγηθείς ξανά», και δεδομένου ότι η αφεντιά-μου συμφωνεί με τον μακρινό-μας πρόγονο, θα διηγηθώ ξανά, με ευκαιρία την προχθεσινή παράσταση, την ιστορία, μια και έχει πολλά να κάνει, με τον τότε Αυτοκράτορα της Ρωμανίας, τον πρώτο Παλαιολόγο, τον Μιχαήλ Η΄. * Ό,τι ξέχωρο χαρακτηρίζει τον πρώτο Αυτοκράτορα της δυναστείας των Παλαιολόγων, τον Μιχαήλ Η’ (1259-1282), Αυτοκράτορα σε μια πόλη, η οποία ακόμη δεν είχε καν ανανήψει από την τρομακτική λεηλασία των Φράγκων του 1204, είναι κυρίως η διπλωματική-του δεινότητα.

Που αθόρυβα μεν, καταλυτικά όμως, έδρασε ως σωτηρία της Αυτοκρατορίας, μάλιστα χωρίς να χρειαστεί εκείνος είτε να εκστρατεύσει, είτε να ρίξει έστω κι ένα βέλος! Ήδη από την επομένη που ο καίσαρ Αλέξιος Στρατηγόπουλος απελευθέρωσε την Κωνσταντινούπολη από τους Φράγκους (1261), η ανακατάληψη της πόλης από τους Λατίνους ήταν ο συνεχής και άσβηστος στόχος όλων των δυτικών ηγεμόνων! Την προς τούτο οργανωθείσα όμως «Σταυροφορία», από, τον Κάρολο Ανδεγαυό (Ντ Ανζού το γαλλικό-του όνομα), δια της, όντως, δαιμόνιας διπλωματίας-του, τη συνέτριψε ο Αυτοκράτωρ Μιχαήλ, μακριά από την Πόλη, στη Σικελία, προκαλώντας αυτό που η ιστορία κατέγραψε ως «Σικελικό Εσπερινό», γεγονός δε που έθεσε και οριστικό τέρμα στα συλλογικά όνειρα των δυτικών ηγεμόνων.

Θα είναι νομίζω χρήσιμο, στο σημείο αυτό να αναφερθώ έστω και επιγραμματικά, στον ιστορικό ορίζοντα της εποχής εκείνης.

Θυμίζω ότι η εποχή που προηγήθηκε της ανάκτησης της Κωνσταντινούπολης από τους Παλαιολόγους (1261) ήταν η εποχή των Κομνηνών, και τελευταία, όπου η Ρωμανία (το «Βυζάντιο», όπως το ονόμασε η δυτική μειονεξία…) επέστρεψε, εν μέρει φυσικά, στο αρχαίο-της μεγαλείο! Οι Κομνηνοί επανήλθαν στο μεγαλύτερο τμήμα της Μικράς Ασίας, περιορίζοντας, ασφυκτικά θα έλεγα, το κράτος των Σελτζούκων, μακριά από την Μεσόγειο.

Και εξ άλλου το κράτος, επηρέαζε εμμέσως, ως προτεκτοράτα-του, την Κάτω Ιταλία και την Σικελία (Βασίλειο της Σικελίας) μέχρι και περιοχές ακόμα της παρά την Μεσόγειο Γαλλίας.

Και θυμίζω ακόμα ότι οι Σικελοί, και όχι μόνοι, ήσαν οι πιο πιστοί ρωμηοί της ποτέ Αυτοκρατορίας της Ρωμανίας. (Ευτυχώς δεν υπήρξε τότε ακόμα κανένας τάχα «εθνάρχης» Βενιζέλος, να σκαρφιστεί και τότε «ανταλλαγή των πληθυσμών»…!) Επανερχόμενοι στον Αυτοκράτορα Μιχαήλ, και την περιλάλητη διπλωματία-του, θα πρέπει να το διευκρινίσομε: Η διπλωματία, εκείνη του Μιχαήλ, ξεκίνησε με ένα λάθος: Ορθά βεβαίως έκρινε ο Αυτοκράτωρ, ότι πραγματική δύναμη και εξουσία στην Δύση, δεν ήσαν οι κατά τόπους ηγεμόνες.

Παρά μόνο ήτανε το Βατικανό.

Και ορθά επίσης αποφάσισε να έλθει σε συνεννόηση με εκείνο.

Έστειλε γι’ αυτό δυο πρέσβεις στη Ρώμη, προτείνοντας στον (ένοικο του Βατικανού) Πάπα Ουρβανό Δ’, ούτε λίγο ούτε πολύ, την έ ν ω σ η των Εκκλησιών.

Μοιραίο βέβαια λάθος! Διότι ο (κάθε) Πάπας δεν ενδιαφερόταν για καμιά «ένωση Εκκλησιών», παρά για υποταγή και της Ανατολής σ’ αυτόν! Και μόνο... Τον ένα πρέσβη λοιπόν του Μιχαήλ, τον έγδαραν στην Ρώμη ζωντανό, ενώ μόλις κατόρθωσε ο άλλος να σωθεί «τρέχοντας». Στην συνέχεια διέπραξε ο Μιχαήλ και δεύτερο λάθος: Χωρίς αναστολές, πρότεινε (1262) στον Ουρβανό την πλήρη υ π ο τ α γ ή της ανατολικής Εκκλησίας στον Καθολικισμό! Λάθος το οποίο είχε δυο επιπτώσεις.

Η πρώτη βέβαια, ήταν ότι προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια του λαού της Ρωμανίας, ο οποίος, ειρήσθω, ουδέποτε (ούτε και μετά θάνατο!) «συγχώρησε» τον Αυτοκράτορά-του.

Η «υποταγή» αυτή της ανατολικής Εκκλησίας στη Ρώμη, πραγματοποιήθηκε τελικά στη σύνοδο της Λυών το 1274.

Πλην όμως σύντομα αποδείχτηκε ότι σε τίποτε δεν ωφέλησε την Αυτοκρατορία, αυτή η κατά κράτος υποταγή στον Πάπα.

Και αυτή είναι η δεύτερη επίπτωση του αυτοκρατορικού «λάθους»: Ότι δεν αντιλήφθηκε εξ αρχής ο Μιχαήλ, πως ο Πάπας δεν ήταν απλώς την υποταγή της ανατολικής Εκκλησίας που ήθελε.

Η μειονεξία της Δύσης, μπροστά στην αρχοντιά του πολιτισμού της Ανατολής, επιζητούσε μόνο την ολοκληρωτική συντριβή εκείνου του πολιτισμού, όπως και των Ελλήνων-Ρωμηών που παρήγαγαν εκείνη την αρχοντιά! Η δυτική «μειονεξία» συνεπώς καραδοκούσε... Και μόλις δόθηκε η κατάλληλη ευκαιρία, που ήταν η εμφάνιση στο προσκήνιο του ασυγκράτητα φιλόδοξου Γάλλου «σταυροφόρου» Καρόλου του Ανδεγαυού, το 1281, ο Πάπας (τώρα λεγότανε Μαρτίνος Δ’, έκτος στη σειρά μετά τον Ουρβανό) αμέσως ξέχασε και υποσχέσεις και ομολογίες και όρκους, (ας ήτανε ο μόνος…) και παραχρήμα α φ ό ρ ι σ ε τον Μιχαήλ πρώτα, και αμέσως μετά ανακήρυξε ως «αγία Σταυροφορία εναντίον των Ρωμηών-Ελλήνων σ χ ι σ μ α τ ι κ ώ ν», την υπό εξέλιξη ληστρική εκστρατεία του Καρόλου! Είκοσι ετών προσπάθειες του Αυτοκράτορα, τινάζονταν δηλ. στον αέρα, διότι ο Μιχαήλ Παλαιολόγος είχε κάνει ένα, αρχικό, λάθος σοβαρό: Λάθος για τις πραγματικές προθέσεις της Δύσης... Μέτοχος όμως ο Αυτοκράτωρ της εκ παραδόσεως υψηλής βυζαντινής διπλωματίας, την επιστράτευσε ξανά, σε μια συγκλονιστική «αναμέτρηση» με τον επερχόμενο κίνδυνο.

Φυσικά δεν έτρεφε πια ψευδαισθήσεις: Λύση ήταν μονάχα ο Πάπας! Όμως δεν επανέλαβε ξανά το λάθος: Ούτε «του τα έδωσε όλα», (κατά την δραματική διήγηση του Μάριου Ευρυβιάδη «Μακάριε δώσε-τους τα όλα»…) αλλά ούτε και τον προσέγγισε τον Πάπα εκείνον απ’ ευθείας.

Εισέδυσε, (ορθώς βέβαια) στο Βατικανό, μέσω όμως των μυστικών «υπογείων-του», κάτω από κάποια Καπέλλα Σιστίνα της εποχής, εκεί όπου έδρευε μόνιμα η «παπική κουρία» (άλλη curia romana), η πραγματική δηλ. εξουσία της «Αγίας Έδρας». Εκεί κάτω, λοιπόν, και πειστικά, «εξήγησε» το εξής ουσιώδες: Πως ο ακόρεστος για εξουσία Κάρολος ντ’ Ανζού, θα ήτανε τελικά, κίνδυνος και για το Βατικανό το ίδιο, και τα εξουσιαστικά-του συμφέροντα! Και αποτέλεσμα αυτής της (ορθής) διπλωματικής ενέργειας, ήτανε η συνακόλουθη παράλληλη καλλιέργεια, ανάμεσα στους Σικελούς, της καχυποψίας, για τις ελευθεριότητες των Γάλλων στρατιωτών.

Και η σταγόνα ξεχείλισε, Δευτέρα του Πάσχα (29 Μαρτίου) μετά τον εσπερινό, όταν ένας θερμόαιμος Γάλλος στρατιώτης, «πρόσβαλε» μια παντρεμένη γυναίκα της Σικελίας (γυναίκα Σικελή!) μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Πνεύματος, στο Παλέρμο.

Κι έπεσαν, φυσικά, επάνω-του όλοι οι Σικελοί άντρες (που, ειρήσθω, καμιά σχέση δεν είχανε με τους Κυπραίους, του 1974, που τους βίασαν οι Τούρκοι τις γυναίκες, κι εκείνοι, κατά που λέει και Παντελής Μηχανικός, ζήτησαν κατόπιν διαζύγιο…) που το ρωμαίικο φιλότιμό-τους δεν σήκωνε αστεία και πετσόκοψαν πρώτα τον Γάλλο στρατιώτη, πετσόκοψαν στη συνέχεια και όλους τους άλλους Γάλλους του Κάρολου ντ’ Ανζού, με κατάληξη βεβαίως, ότι πετσόκοψαν οριστικά, και το όνειρό-του να καταλάβει ξανά την Βασιλεύουσα… Αυτή η γενική σφαγή, που ακολούθησε, έμεινε στην ιστορία ως «Σικελικός Εσπερινός»! Συνακόλουθη βεβαίως είχε και την σωτηρία της Κωνσταντινούπολης, από την «σταυροφορία» του Γάλλου Καρόλου ντ’ Ανζού και του Λατίνου Πάπα Μαρτίνου το 1281 μ.Χ. Δίκαιο λοιπόν δεν είχε λοιπόν, φίλε αναγνώστη, ο Ευριπίδης που είπε (όπως το διέσωσε Κλήμης ο Αλεξανδρεύς) ότι, «Όλβιος όστις ιστορίης έσχεν μάθησιν»; Και μεγάλη δεν είναι η ιστορία της φυλής-μας! Αν την γνωρίζαμε βεβαίως…

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους