Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Τί σχέση είχαν Τουρκοκρητικοί με την σφαγή των Ελλήνων στα Άδανα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1909; Στις αρχές του 20ου αιώνα η πόλη Άδανα και η επαρχία της έσφυζαν από ζωή.

Η πόλη Άδανα (σήμερα Adana) βρίσκεται στη νότια Τουρκία, στην περιοχή της εύφορης κοιλάδας της αρχαίας Κιλικίας.

Στο νότο η επαρχία των Αδάνων βρέχεται από την Μεσόγειο θάλασσα, και βρίσκεται σχεδόν απέναντι από την Κύπρο.

Την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τα Άδανα και τα περίχωρα είχαν έναν πολύ μεγάλο αριθμό Χριστιανών, στο μεγαλύτερο μέρος τους ήταν Αρμένιοι.

Όμως στα Άδανα ζούσαν και Ορθόδοξοι συριακής καταγωγής και Ελληνορθόδοξοι. Οι Έλληνες των Αδάνων κατοικούσαν στην κοιλάδα της Κιλικίας από την αρχαιότητα, η πόλη πήρε άλλωστε την ονομασία της από τον μυθικό Αδανό, τον κατά την ελληνική μυθολογία γιο του Ουρανού και της Γαίας. Οι Έλληνες είχαν έντονη οικονομική και πολιτισμική παρουσία κατά την βυζαντινή περίοδο και εξακολούθησαν να ζουν στην περιοχή και μετά την οθωμανική κατάκτηση.

Στα τέλη του 19ου αιώνα οθωμανικές απογραφές παρουσιάζουν τους Έλληνες (Ρωμιούς) ως σημαντική χριστιανική μειονότητα μαζί με τους Αρμένιους.

Οι τελευταίοι υπερείχαν αριθμητικά από τους Έλληνες, και άλλους Χριστιανούς. Οι Ρωμιοί της πόλης και της ευρύτερης διοικητικής επαρχίας των Αδάνων δραστηριοποιούνταν εμπορικά και πολιτιστικά και υπάγονταν στις Ελληνορθόδοξες Μητροπόλεις Αδάνων και Ταρσού.

Στα μέσα του 19ου αιώνα σε ολόκληρη την διοικητική επαρχία των Αδάνων οι Έλληνες ορθόδοξοι υπολογίζονταν σε 46.200.

Συνολικά οι Χριστιανοί της επαρχίας αποτελούσαν σχεδόν το 1/2 του πληθυσμού.

Όμως όλα άλλαξαν τον Απρίλιο του 1909.

Η τρομερή σφαγή κράτησε δύο εβδομάδες, δύο εβδομάδες απόλυτης βίας και τρόμου για τους Χριστιανούς στην πόλη Άδανα και στην ευρύτερη επαρχία των Αδάνων, και έγινε θέμα στον ευρωπαϊκό και ελληνικό τύπο της εποχής. Ο Antonio Scarfoglio, ανταποκριτής της γαλλικής εφημερίδας Le Matin, συνέκρινε τα ερείπια των Αδάνων με τον τρομερό σεισμό της Μεσσήνης το 1908 στην Σικελία.

Έγραψε: "Είναι ο τρόμος της Μεσσήνης και του Ρέτζιο… μια ολόκληρη πόλη ξαπλωμένη στους αγρούς, νεκρή από ένα χτύπημα του ξίφους της μοίρας, πνιγμένη μέσα σε 15 δευτερόλεπτα· ο ίδιος τρόμος των ξεκοιλιασμένων, βιασμένων σπιτιών, που φανερώνουν γυμνά κομμάτια της ιδιωτικής ζωής… δρόμοι γεμάτοι συντρίμμια, ραπτομηχανές, παλιά ρολόγια, γυναικεία καπέλα, κορδέλες, επιστολές.

Ο ίδιος τρόμος και το ίδιο, φοβερό τοπίο.

Εδώ η ίδια σιωπή, η ίδια αίσθηση του συλλογικού, ολοκληρωτικού, οριστικού θανάτου μιας ολόκληρης πόλης· αυτή η μαθηματική βεβαιότητα ότι τίποτε άλλο δεν ζει, ότι τίποτε άλλο δεν πρόκειται να αναγεννηθεί, ότι τα πάντα, τα πάντα είναι νεκρά, εκτός από τη μνήμη, αλλά ίσως ακόμη πιο φρικιαστικό απ’ ό,τι στη Μεσσήνη!" Αν και η σφαγή στα Άδανα συνδέθηκε στην ιστοριογραφία με την γενοκτονία των Αρμενίων και θεωρήθηκε από πολλούς ιστορικούς ως προοίμιο της γενοκτονίας που συντελέστηκε οργανωμένα στους Αρμένιους το 1915-16, τα θύματα της σφαγής του Απριλίου του 1909 δεν ήταν μόνο Αρμένιοι.

Η ελληνική εφημερίδα Εμπρός που κάλυψε τα γεγονότα αναφέρει περίπου 30 Έλληνες που σφαγιάστηκαν μέσα στην πόλη, αμέσως αφού ξεκίνησαν οι βιαιότητες.

Τον ίδιο περίπου αριθμό (33) αναφέρεται σε οθωμανικές πηγές, οι οποίες όμως δεν είναι αξιόπιστες, καθώς οι οθωμανικές αρχές είχαν συμφέρον να κρατήσουν τον αριθμό των θυμάτων χαμηλό.

Η εφημερίδα Πρόοδος ανεβάζει τα ελληνικά θύματα μόνο στην πόλη σε 200.

Όμως ο ιστορικός Bedross Der Matossian που ασχολήθηκε πρόσφατα με την σφαγή στα Άδανα και μελέτησε τόσο τον ευρωπαϊκό, όσο και τον εβραϊκό τύπο της εποχής και ένα μεγάλο όγκο ευρωπαϊκών εγγράφων και οθωμανικές πηγές ανεβάζει τον αριθμό των Ελληνορθόδοξων θυμάτων της σφαγής τόσο στην πόλη, όσο και στην ευρύτερη επαρχία των Αδάνων, σε περίπου 1.200.

Ο μουσουλμανικός όχλος που διέπραξε τις σφαγές, τις καταστροφές, τους βιασμούς και τα πλιάτσικα στα Άδανα μαζί με στρατιωτικούς και παραστρατιωτικές ομάδες ατάκτων απέναντι σε Αρμένιους, Έλληνες και Χριστιανούς συριακής καταγωγής ήταν πολυεθνικός.

Αποτελούνταν τόσο από Τούρκους, όσο και από Κούρδους, Κιρκάσιους (μουσουλμάνοι του Βόρειου Καυκάσου, που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία), Άραβες και μουσουλμάνους ελληνικής καταγωγής, πρόσφυγες από την Κρήτη, τους ονομαζόμενους Τουρκοκρητικούς ή Κρητότουρκους.

Τους τελευταίους τούς βρίσκουμε επίσης σε μαρτυρίες Ελλήνων, που επέζησαν από τις πορείες θανάτου και την αιχμαλωσία μετά την κατάρευση του Μικρασιατικού Μετώπου.

Αυτοί περιγράφονται στις αφηγήσεις επιζήσαντων Ελλήνων αιχμαλώτων ως σφαγείς που ακολουθούσαν τον κεμαλικό στρατό και διέπραξαν με φοβερή μανία και χωρίς ηθικές αναστολές πλήθος εγκλημάτων πολέμου απέναντι σε Έλληνες, που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον κεμαλικό στρατό, τόσο στρατιώτες, όσο και αμάχους, ενώ, σε αρκετές περιπτώσεις, ντυμένοι με ελληνικές στρατιωτικές στολές και σε άπταιστα ελληνικά, οδηγούσαν τους Έλληνες στρατιώτες σε παγίδες θανάτου κατευθείαν στα χέρια των Τούρκων κατά την άτακτη υποχώρησή τους.

Ο μουσουλμανικός όχλος στα Άδανα κινητοποιήθηκε από κάτι που με σύγχρονους όρους θα ονομάζαμε Fake News. Η Επανάσταση των Νεότουρκων το 1908 έπαιξε κομβικό ρόλο.

Μετά την επανάσταση των Νεότουρκων, οι Αρμένιοι, που είχαν γνωρίσει ήδη φοβερές σφαγές στα τέλη του 19ου αιώνα κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του αιμοσταγούς και αυταρχικού σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, ένιωσαν περισσότερο ασφαλείς.

Έτσι επανενεργοποίησαν σωματεία που προηγουμένως ήταν παράνομα, άρχισαν να τυπώνουν εφημερίδες και ξεκίνησαν να οργανώνονται πολιτικά.

Επιφυλακτικοί απέναντι στις οθωμανικές αρχές με βάση τις εμπειρίες του παρελθόντος, οι Αρμένιοι προμηθεύτηκαν όπλα.

Όμως οι Οθωμανοί οπαδοί του προηγούμενου καθεστώτος δεν είδαν με καλό μάτι τις εξελίξεις.

Διέδωσαν ανυπόστατες φήμες στον μουσουλμανικό πληθυσμό, ότι οι Αρμένιοι σχεδίαζαν να επαναστατήσουν, να διαπράξουν εγκλήματα εναντίον μουσουλμάνων και να επανασυστήσουν το Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας, το οποίο είχε συσταθεί στην περιοχή κατά την μεσαιωνική περίοδο.

Μετά την Αντεπανάσταση του 1909 οι Νεότουρκοι έγιναν ακόμα πιο ισχυροί και σκληροπυρηνικά, ακραία εθνικιστικά στοιχεία του κινήματος, που οραματίζονταν την τουρκοποίηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας απέκτησαν ακόμα μεγαλύτερη επιρροή.

Αυτήν την περίοδο δρομολογήθηκε η σφαγή των Χριστιανών στα Άδανα με πρόθυμους εκτελεστές τον μουσουλμανικό αγράμματο όχλο, τόσο της πόλης, όσο και της ευρύτερης επαρχίας, μεταξύ αυτών και των Τουρκοκρητών.

Αυτοί είχαν φύγει από την Κρήτη αμέσως μετά το 1898, αφού το νησί κέρδισε την αυτονομία του, και αφού πρώτα είχαν διαπράξει σφαγές και βιαιότητες κάθε είδους απέναντι στον χριστιανικό πληθυσμό, που για δεκαετίες διεκδικούσε την Ένωση με την Ελλάδα.

Αποκορύφωμα ήταν η σφαγή του χριστιανικού πληθυσμού των Χανίων τον Ιανουάριο του 1897.

Τα αιματηρά γεγονότα του Ιανουαρίου του 1897 υπήρξαν καταλύτης για την δημιουργία της Αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας, αλλά και για την αποχώρηση χιλιάδων Τουρκοκρητικών ελληνικής καταγωγής, οι οποίοι κατέφυγαν τόσο στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, που τότε ήταν ακόμα οθωμανικό έδαφος, όσο και στην οθωμανική ενδοχώρα και αρκετοί εξ αυτών εγκαταστάθηκαν ως πρόσφυγες στην κοιλάδα της Κιλικίας.

Οι σφαγές και καταστροφές στα Άδανα τον Απρίλιο του 1909 έφεραν αποτέλεσμα για τους Νεότουρκους και την ιδεολογία του παντουρκισμού, καθώς οδήγησαν σε κύμα εξόδου των τρομοκρατημένων Χριστιανών, κυρίως Αρμενίων, αλλά και Ελλήνων και Σύρων, από τα Άδανα.

Ακολουθώντας το ίδιο μοτίβο οι σφαγές, τρομοκρατία και εκτοπίσεις Ελλήνων σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία συνέχισαν έως και την απόβαση του Ελληνικού Στρατού στην Σμύρνη τον Μάιο του 1919.

Οι τελευταίοι Έλληνες της Κιλικίας εγκατέλειψαν άρων άρων τις πατρογονικές τους εστίες μετά την κατάρευση του Μικρασιατικού Μετώπου το 1922 και έφτασαν ως κυνηγημένοι πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Όμως χιλιάδες δεν πρόλαβαν να σωθούν στην Ελλάδα, καθώς οι κεμαλικές δυνάμεις είχαν δώσει αυστηρή προθεσμία αναχώρησης απο την Τουρκία για γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους έως 1. Οκτωβρίου 1922 (οι άνδρες έως 45 χρόνων θεωρούνταν αιχμάλωτοι πολέμου). Έτσι όσοι δεν πρόλαβαν να αναχωρήσουν έως τότε, άντρες μεγαλύτερης ηλικίας, γυναίκες και παιδιά πιάστηκαν αιχμάλωτοι από τον τουρκικό στρατό και εξοντώθηκαν σε φοβερές πορείες θανάτου στο εσωτερικό της Τουρκίας και τουρκικά στρατόπεδα ή εξισλαμίστηκαν έχοντας πρώτα υποστεί ταπεινώσεις και ψυχολογική και σεξουαλική βία.

Με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώθηκε η γενοκτονία των Χριστιανών της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αντίθετα οι τελευταίοι Τουρκοκρητικοί, που είχαν παραμείνει κυρίως στις πόλεις και λιγότερο στην επαρχία, αναχώρησαν οργανωμένα και χωρίς απώλειες από την Κρήτη μετά την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης που προέβλεπε την ανταλλαγή πληθυσμών.

Η αποχώρησή τους έγινε ομαλά και σταδιακά και διήρκεσε εως και το 1926.

Πολλοί, όπως έγινε και με το πρώτο κύμα προσφύγων μουσουλμάνων της Κρήτης, εγκαταστάθηκαν στην νότια Τουρκία στα σημερινά Άδανα και στα παράλια.

Οι απόγονοι τους εξακολουθούν να ζουν εκεί μέχρι σήμερα. Αριστερά Χριστιανοί Αρμένιοι στην πόλη Άδανα μπροστά από τα συντρίμμια της ζωής τους και δεξιά εικονογράφηση σε εξώφυλλο γαλλικού περιοδικού από τον Ιούλιο του 1909 που παρουσιάζει εκτενώς το πογκρόμ των Χριστιανών στα Άδανα τον Απρίλιο του 1909. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία Πηγές: Bedross Der Matossian: The Horrors of Adana: Revolution and Violence in the Early Twentieth Century, Stanford University Press. The Association for the Promotion of an Ecumenical Memorial to Genocide Victims in The Ottoman Empire (FÖGG): Virtual Genocide Memorial https://www.virtual-genocide-memorial.de/region/ort-3/adana-vilayet-province/#fussnote-7 Hagop Babiguian: The Adana Massacres. An Eyewitness Account, Haigazian University Press

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους