Απο τον Έρμος Καστριώτης : Αρβανίτικα . . . Στο χωριό μας, όταν ήμουν μαθητής του Δημοτικού, οι συζητήσεις και οι λογής διαπραγματεύσεις (αγοραπωλησίες ζώων, κρεμμυδιών και χωραφιών) και τα γλέντια...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Υπήρχαν γιαγιάδες που δεν μιλούσαν καθόλου ελληνικά κι άλλες γιαγιάδες που απέτρεπαν τα παιδιά τους από το να μάθουν τα αρβανίτικα διότι θεωρούσαν -σωστά- πως η κοινωνική πρόοδος απαιτούσε την καλή γνώση των ελληνικών.

Στον μισόν αιώνα από τότε, όλα έχουν αλλάξει: τώρα ΚΑΝΕΙΣ δεν μιλάει στα χωριά μας αρβανίτικα και μόνο η παρουσία των Αλβανών στα χωριά μας κάπως μας θυμίζει κάπως εκείνη την γλώσσα.

Μαζί με τα έθιμα, χάθηκε κι η γλώσσα.

Αυτή είναι η πραγματικότητα.

Συχνά όμως δημιουργείται μια τάση επιστροφής στο παρελθόν κι αναγέννησης της παράδοσης.

Κι όπως συμβαίνει στις προσωπικές ζωές μας, η αναπόληση του παρελθόντος συχνά γίνεται αφαιρετικά κι επιλεκτικά και κυρίως . . . γλυκά.

Αφαιρείται η λιτότητα (σε εκφράσεις και σε ενδύματα) και η σκληρότητα της αρβανίτικης ζωής, οι προλήψεις και οι καθυστερημένες σκληρές παραδόσεις και μένει μια συναισθηματική, τρυφερή νότα.

Τα τελευταία χρόνια στις πάλαι το ποτέ αρβανίτικες κοινωνίες, έχουν δημιουργηθεί σύλλογοί που επιδιώκουν να διατηρήσουν την αρβανίτικη κουλτούρα, κυρίως στο χορευτικό και τραγουδιστικό μέρος.

Συχνά όμως, οι χοροί μπερδεύονται και χορεύονται αλλοιωμένοι: το καγκέλι γίνεται συρτό! Ορισμένοι έφτιαξαν καριέρες μάλιστα πάνω σε αυτό – καμία δουλειά δεν είναι ντροπή! Μερικοί υπερπατριώτες αρβανίτικης καταγωγής μάλιστα, δεν σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους όταν κάποιος προσπαθήσει να συσχετίσει τους Αρβανίτες με τους σημερινούς Αλβανούς.

Ανόητοι ημιμαθείς υπάρχουν και στην Ελλάδα και στην Αλβανία κι αυτό φαίνεται στα σχόλια των σχετικών αναρτήσεων όπως σε τούτην εδώ από τις χορευτικές εκδηλώσεις προσφάτως στην Αλίαρτο.

Θυμίζω την γνωστή ρήση του ποιητή: ο λόγος για να εξολοθρεύουμε την βλακεία είναι διότι κάνει βλάκες όσους ασχολούνται μαζί της.

Λοιπόν, τα αρβανίτικα είναι μια γλώσσα που ήταν μόνον προφορική.

Δεν ξέρουμε πως δημιουργήθηκε.

Γραπτά κείμενα εμφανίζονται τον 12ο αιώνα μ.Χ. και είναι με ελληνικούς χαρακτήρες.

Το 1821, οι μουσουλμάνοι αρβανίτες (που εμείς τους είπαμε «τουρκαλβανούς») και οι χριστιανοί αρβανίτες, μιλούσαν και συνεννοούνταν και βρίζονταν άνετα.

Μετά, όταν οι Αλβανοί άρχισαν να σκέφτονται να κάνουν δικό τους κράτος, οργάνωσαν την γλώσσα που άρχισε να γράφεται με λατινικά γράμματα (στα τέλη του 19ου αιώνα.

Έκτοτε τα αρβανίτικα στην Αλβανία έγιναν αλβανικά, δηλαδή εξελίχθηκαν κι εμπλουτίστηκαν με όρους κι έννοιες που ανταποκρινόταν σε μια σύγχρονη κοινωνία όπως εξελίχθηκε η Αλβανική κοινωνία, ενώ τα δικά μας τα αρβανίτικα, έμεινε μια γλώσσα ποιμένων και γεωργών που σιγά σιγά ξεχάστηκε.

Όταν τώρα οι Αλβανοί προσπαθούν να μεταφράσουν ένα αρβανίτικο τραγούδι, το μεταφράζουν λάθος διότι η λέξη μπορεί να ακούγεται ίδια αλλά έχει αλλάξει νόημα.

Για παράδειγμα, στο γνωστό τραγούδι «σκόβα νι μενάτε ατιέ», ο Αλβανός δεν μπορεί να καταλάβει το «μενάτ». Στα αρβανίτικα αυτό σημαίνει «χαράματα, όταν ακόμα δεν είχε φωτίσει ο ήλιο καλά κι ήταν σχεδόν σκοτάδι, νύχτα-νάτ’), διότι έτσι ήταν η ζωή τους τότε.

Τέλος πάντων.

Η σκηνή που περιγράφει το τραγούδι είναι οπωσδήποτε καταπληκτική, εντελώς ερωτική.

Στο βίντεο (στο σχόλιο κάτω) ακούγεται η «ακαδημαϊκή» έκδοση του ίδιου άσματος από τον λαμπρό Θανάση Μωραϊτη από τα Βάγια.

Συχνά επίσης ο λαϊκός καλλιτέχνης, όπως ο Κοκοντίνης εδώ: https://youtu.be/_r3bFgtt5Hs?si=GdyyyJoNG9HSzEA1, προσάρμοζε τον στίχο συμφώνως με την διάθεσή του και την όρεξη του κοινού του.

Λέει λοιπόν ο Κοκοντίνης (σε παρένθεση η μετάφραση): Σκόβα μόι βαιζαζό (πέρασα κορούλα μου ή και κοριτσάκι μου σήμερα θα έλεγε «μωρό μου»). Το «βαιζαζο» επαναλμβάνεται σε όλο το τραγούδι μετά την πρώτη λέξη κάθε στίχου Σκόβα νι μενάτ’ ατιέ λιάχεσιε ν’ περγουλιέ (πέρασα χαράματα απο εκεί, πλενόσουν στην περγουλιά (κληματαριά-κρεβατίνα) ) Λιάχεσε δε κρίχεσε νε πασ’κύρε σίχεσε (πλενόσουν και χτενιζόσουν στον καθρέπτη κοιταζόσουν) Λιάχεσε δε βιζντόνεσε σε (ή ψε) ντόγιε τ’ μαρτόνεσιε (πλενόσουν και κοιταζόσουν προσεκτικά διότι ήθελες να παντρευτείς) Νί γκιτόνε κουτού πρ’ζ κα νι βάιζ’ σι θελέζ’ (μια γειτόνισσα εδώ δίπλα (κοντά) έχει μια κόρη (ωραία εννοεί) σαν πέρδικα) Ια κρ’κοβα δε σ’ μα δάν’, λιέ τ’ πιέκ’ν δε τα χάν’ (της την ζήτησα και δεν μού την έδωσε, ας την ψήσουν να την φάνε) Καλό μεσημέρι και καλή τύχη! https://www.facebook.com/share/p/19RoA2G4LP/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους