Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το πλοίο Tokei Maru και ο Ιάπωνας που έσωσε Έλληνες πρόσφυγες κατά την καταστροφή της Σμύρνης ✏️ Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου Τον Σεπτέμβριο του 1922, μέσα στις φλόγες και στο χάος της καταστροφής της Σμύρνης, χιλιάδες Έλληνες και Αρμένιοι προσπαθούσαν απεγνωσμένα να βρουν έναν τρόπο διαφυγής.

Άνδρες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι, οικογένειες ολόκληρες συνωστίζονταν στην προκυμαία, ενώ πίσω τους η πόλη καιγόταν και μπροστά τους βρισκόταν η θάλασσα.

Για πολλούς, η θάλασσα δεν αποτελούσε πλέον δρόμο προς τη σωτηρία, αλλά τον τελευταίο σταθμό της απελπισίας.

Και όμως, μέσα σε εκείνες τις ημέρες της φρίκης, υπήρξαν άνθρωποι που δεν έμειναν αδιάφοροι.

Ανάμεσά τους βρέθηκαν άνθρωποι μιας χώρας μακρινής, της Ιαπωνίας, και ένα εμπορικό ατμόπλοιο που έμελλε να συνδεθεί με μία από τις πιο συγκλονιστικές πράξεις ανθρωπιστικής διάσωσης της Μικρασιατικής Καταστροφής, το Tokei Maru.

Το ιαπωνικό πλοίο βρισκόταν στη Σμύρνη ήδη πριν από την κορύφωση της καταστροφής. Τον Αύγουστο του 1922 είχε πραγματοποιήσει δρομολόγια μεταφέροντας πρόσφυγες από τη Σμύρνη προς ελληνικά λιμάνια.

Οι διαθέσιμες μαρτυρίες και δημοσιεύματα της εποχής δείχνουν ότι η δραστηριότητά του δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο ταξίδι.

Έλληνες και Αρμένιοι που αντιλαμβάνονταν ότι η κατάσταση στη Μικρά Ασία οδηγούνταν στην καταστροφή επιβιβάζονταν στο ιαπωνικό πλοίο και απομακρύνονταν από την πόλη.

Σύγχρονες και μεταγενέστερες έρευνες υπολογίζουν ότι, στα διάφορα αυτά ταξίδια, το Tokei Maru μετέφερε συνολικά αρκετές χιλιάδες πρόσφυγες, με νεότερες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για περίπου 4.200 έως 4.500 Έλληνες και Αρμενίους.

Η πιο δραματική όμως πράξη διάσωσης συνδέθηκε με την 13η Σεπτεμβρίου 1922.

Εκείνη την ημέρα, το Tokei Maru βρέθηκε έξω από το λιμάνι της Σμύρνης.

Από το πλοίο οι Ιάπωνες ναυτικοί μπορούσαν να βλέπουν το πλήθος των απελπισμένων ανθρώπων που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από την καταστροφή.

Άνθρωποι έπεφταν στη θάλασσα, άλλοι προσπαθούσαν να φτάσουν στις προβλήτες και άλλοι αναζητούσαν οποιοδήποτε πλοίο θα μπορούσε να τους δεχθεί.

Ο κυβερνήτης του Tokei Maru έδωσε τότε εντολή να χρησιμοποιηθούν οι σωστικές λέμβοι του πλοίου για την περισυλλογή προσφύγων.

Το πλήρωμα άρχισε να κατεβάζει τις λέμβους και να κατευθύνεται προς την ακτή.

Παράλληλα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής, το πλοίο άδειασε μέρος του εμπορεύματός του στη θάλασσα, ώστε να δημιουργηθεί χώρος για τους ανθρώπους που θα διασώζονταν.

Η πράξη αυτή δεν ήταν συμβολική.

Οι λέμβοι επέστρεφαν στο πλοίο γεμάτες ανθρώπους.

Άνδρες, γυναίκες και παιδιά, άνθρωποι που λίγη ώρα πριν βρίσκονταν παγιδευμένοι στην προκυμαία ή κινδύνευαν να πνιγούν, έβρισκαν καταφύγιο πάνω στο ιαπωνικό πλοίο.

Σύμφωνα με σύγχρονο ελληνικό δημοσίευμα, 823 πρόσφυγες περισυνελέγησαν εκείνη την ημέρα από το Tokei Maru.

Άλλες μεταγενέστερες πηγές δίνουν τον αριθμό 825.

Ανεξάρτητα από τη μικρή αυτή αριθμητική απόκλιση, το γεγονός παραμένει το ίδιο: εκατοντάδες άνθρωποι σώθηκαν από ένα εμπορικό πλοίο μιας μακρινής χώρας, σε μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Και τότε συνέβη ένα ακόμη περιστατικό.

Οι σωστικές λέμβοι που μετέφεραν τους πρόσφυγες προς το Tokei Maru περικυκλώθηκαν από Κεμαλικούς στρατιώτες, οι οποίοι απείλησαν να τις βυθίσουν. Ο Ιάπωνας κυβερνήτης παρενέβη προσωπικά.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της εποχής, προειδοποίησε αυστηρά ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον των προσφύγων που βρίσκονταν στις λέμβους θα αποτελούσε προσβολή της ιαπωνικής σημαίας και θα δημιουργούσε σοβαρό διπλωματικό ζήτημα.

Οι στρατιώτες τελικά αποσύρθηκαν.

Έτσι, οι λέμβοι επέστρεψαν στο πλοίο και οι άνθρωποι που βρίσκονταν μέσα σε αυτές πέρασαν από τον θάνατο στη σωτηρία.

Το περιστατικό δεν αποτελεί απλώς έναν μεταγενέστερο ελληνικό θρύλο.

Η πράξη του Tokei Maru καταγράφηκε από σύγχρονες πηγές. Ο Αμερικανός γενικός πρόξενος στη Σμύρνη, George Horton, αναφέρθηκε στις διασώσεις και στην ανθρωπιστική στάση των Ιαπώνων, ενώ το γεγονός καταγράφηκε και στον αμερικανικό Τύπο.

Η ελληνική εφημερίδα «Εμπρός» δημοσίευσε επίσης την ιστορία, επαινώντας τη στάση των Ιαπώνων. Το Tokei Maru δεν ήταν πολεμικό πλοίο.

Ήταν ένα εμπορικό ατμόπλοιο.

Και ο κυβερνήτης του δεν είχε υποχρέωση να μετατρέψει το πλοίο του σε καταφύγιο για εκατοντάδες απελπισμένους ανθρώπους.

Θα μπορούσε να είχε παραμείνει μακριά από την ακτή και να περιοριστεί στην προστασία του πλοίου και του πληρώματός του.

Αντί γι' αυτό, επέλεξε να διαθέσει τις λέμβους του, το πλήρωμά του και χώρο του πλοίου για τη διάσωση ανθρώπων που κινδύνευαν.

Για πολλά χρόνια, όμως, το όνομα του κυβερνήτη παρέμεινε άγνωστο.

Η νεότερη έρευνα του Ζάχου Σαμολαδά οδήγησε στην ταύτιση του κυβερνήτη με τον T. Norito, όνομα που εμφανίζεται σε ναυτιλιακές καταγραφές του 1922 σε σχέση με το Tokei Maru.

Η ταύτιση αυτή έχει πλέον γίνει γνωστή και στην Ελλάδα, ενώ η ιστορία του Tokei Maru έχει παρουσιαστεί και από την ιαπωνική κυβέρνηση.

Ωστόσο, η ακαδημαϊκή έρευνα έχει επισημάνει ότι δεν διαθέτουμε ακόμη αδιάσειστο πρωτογενές έγγραφο που να αποδεικνύει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι ο T. Norito ήταν ο κυβερνήτης του πλοίου ακριβώς την ημέρα της 13ης Σεπτεμβρίου.

Για τον λόγο αυτό, η ταύτιση πρέπει να παρουσιάζεται ως ισχυρή νεότερη ερευνητική υπόθεση και όχι ως απόλυτα κλεισμένο ιστορικό ζήτημα.

Αυτό, όμως, δεν μειώνει σε τίποτε την πράξη του Tokei Maru.

Γιατί πίσω από τους αριθμούς υπήρχαν άνθρωποι.

Οι 823 ή 825 άνθρωποι που σώθηκαν εκείνη την ημέρα δεν ήταν ένας αριθμός.

Ήταν οικογένειες.

Ήταν παιδιά που μεγάλωσαν.

Ήταν άνθρωποι που έκαναν αργότερα οικογένειες, εργάστηκαν, δημιούργησαν, δίδαξαν, αγωνίστηκαν και έφεραν στον κόσμο νέες γενιές.

Ίσως ανάμεσά τους βρίσκονταν οι παππούδες ή οι γιαγιάδες ανθρώπων που ζουν σήμερα στην Ελλάδα.

Ίσως κάποιοι από εκείνους τους ανθρώπους να έγιναν αργότερα επιστήμονες, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικοί, εργάτες, επαγγελματίες ή απλώς γονείς που μεγάλωσαν τα παιδιά τους και συνέχισαν τη ζωή που κάποιοι προσπάθησαν να τους στερήσουν.

Κάθε ένας από αυτούς αντιπροσώπευε μία ζωή που συνεχίστηκε.

Και κάθε ζωή που συνεχίστηκε εκείνη την ημέρα οφειλόταν, σε κάποιον βαθμό, σε ανθρώπους που αποφάσισαν να μη μείνουν αμέτοχοι.

Η ιστορία του Tokei Maru έχει και μία βαθύτερη διάσταση. Η Μικρασιατική Καταστροφή υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του Ελληνισμού.

Μέσα σε αυτήν υπήρξαν εγκλήματα, διωγμοί, ξεριζωμός, απώλεια περιουσιών, διάλυση κοινοτήτων και καταστροφή ενός κόσμου που είχε αναπτυχθεί επί αιώνες στη Μικρά Ασία.

Όμως ακόμη και μέσα σε μία τέτοια καταστροφή υπήρχαν άνθρωποι που μπορούσαν να επιλέξουν διαφορετικά.

Δεν είναι ανάγκη να εξιδανικεύσουμε την ιστορία ούτε να ξεχάσουμε όσα συνέβησαν.

Ούτε να μετατρέψουμε μία πράξη ανθρωπιάς σε έναν ακόμη εθνικό μύθο.

Αρκεί να αναγνωρίσουμε το γεγονός.

Όταν η ανθρώπινη ζωή βρίσκεται σε κίνδυνο, η εθνικότητα, η γλώσσα και η απόσταση μπορούν να χάσουν τη σημασία τους μπροστά στην ανθρώπινη συνείδηση.

Το 1922, ένας Ιάπωνας κυβερνήτης και το πλήρωμά του βρέθηκαν μπροστά σε μία τέτοια επιλογή.

Και επέλεξαν να ανοίξουν τις λέμβους τους.

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η ιστορία τους αξίζει να θυμάται.

Όχι επειδή αλλάζει την ιστορία της Καταστροφής.

Αλλά επειδή, μέσα στην ιστορία της Καταστροφής, θυμίζει κάτι που είναι εξίσου σημαντικό: ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, η ανθρώπινη επιλογή μπορεί να γίνει πράξη σωτηρίας.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα ελάχιστα μαθήματα του 1922 που δεν θα έπρεπε ποτέ να ξεχάσουμε. 📸 Εικόνα: Διαδίκτυον https://www.thenationalherald.com/identity-revealed-of-tokei-maru-captain-who-rescued-100s-in-1922-catastrophe/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους