Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το κίνημα για ισονομία μεταξύ γυναικών και ανδρών οφείλει πολλά στη Μαργαρίτα Παπανδρέου και τη μαχητικότητά της.

Της οφείλουμε πολλά.

Οι προοδευτικές πολιτικές και τομές δεν είναι ούτε αυτονόητες ούτε νομοτελειακές.

Απαιτούν πολιτικές μάχες και επιμονή. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην προώθηση, τη διαμόρφωση και την ψήφιση σημαντικών νομοθετικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες ενίσχυσαν ουσιαστικά τη νομική και κοινωνική θέση των γυναικών στην Ελλάδα.

Πρόκειται για τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1980, κυρίως στο πεδίο του οικογενειακού δικαίου (αλλά όχι μόνο), όπως η κατάργηση του θεσμού της προίκας, η καθιέρωση του πολιτικού γάμου, η νομιμοποίηση των αμβλώσεων, το συναινετικό διαζύγιο, η διατήρηση του επωνύμου της γυναίκας μετά τον γάμο, κ.ά. Ειδικότερα, όπως έγραφα στην Καθημερινή πριν από δύο περίπου χρόνια με αφορμή τα 40 χρόνια από τη θέσπιση του πολύ σημαντικού νόμου 1329/1983: “«Ο ανήρ είναι η κεφαλή της οικογενείας και αποφασίζει περί παντός ό,τι αφορά τον συζυγικόν βίον…». Αυτό προέβλεπε το άρ. 1387 του Αστικού Κώδικα (ΑΚ) μέχρι το 1983.

Τέτοιες αναχρονιστικές ρυθμίσεις ανακλούσαν ένα ανδροκρατικό-πατριαρχικό πρότυπο, που απηχούσε, κατά βάσιν, προπολεμικές κοινωνικές αντιλήψεις (σημειωτέον, ο ΑΚ τέθηκε σε ισχύ το 1946). Από τη Μεταπολίτευση και μετά, όμως, κατέστη σαφές ότι το οικογενειακό δίκαιο έπρεπε πλέον να προσαρμοστεί στις νέες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, αλλά και τις επιταγές του Συντάγματος του 1975, που αναγνώρισε την ισότητα των φύλων (άρ. 4§2Σ). Τις εξελίξεις θα επισπεύσει η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981, οπότε και θα συσταθεί η Επιτροπή Α.Μάνεση, η οποία θα παραδώσει σύντομα σχετικό σχέδιο νόμου (είχαν προηγηθεί επί κυβερνήσεως ΝΔ τα σχέδια των Επιτροπών Α.Γαζή και Γ.Μιχαηλίδη-Νουάρου). Έτσι, θα φτάσουμε στην ψήφιση του ν. 1329/1983.

Ο εμβληματικός αυτός νόμος επέφερε μία ριζική μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου του ΑΚ, διορθώνοντας απαράδεκτους αναχρονισμούς και σοβαρές αδικίες: προεχόντως, κατοχύρωσε την ισονομία ανδρών και γυναικών σε πολλαπλά επίπεδα, φιλελευθεροποίησε το δίκαιο του διαζυγίου, επιπλέον δε εγκολπώθηκε τη λεγόμενη παιδοκεντρική αρχή, δηλ. την αρχή της προστασίας του συμφέροντος του παιδιού.

Με διάφορες μεταγενέστερες νομοθετικές παρεμβάσεις (για την ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, το σύμφωνο συμβίωσης, κ.ά.) ο προοδευτικός χαρακτήρας του ελληνικού οικογενειακού δικαίου θα ενισχυθεί έτι περαιτέρω.

Ας δούμε τώρα εγγύτερα τις σημαντικότερες αλλαγές που επήλθαν με τον ν. 1329/1983.

Η ρύθμιση των συζυγικών σχέσεων Το καθεστώς προ του 1983 καθιέρωνε την ανδρική πρωτοκαθεδρία σε διάφορα επίπεδα: ο άνδρας είχε εξουσία λήψης κάθε απόφασης που αφορούσε στον συζυγικό βίο, με τον γάμο η γυναίκα λάμβανε το επώνυμο του συζύγου, ενώ ίσχυε και ο περιβόητος θεσμός της προίκας.

Το δε διαζύγιο συνδεόταν με τη συνδρομή υπαιτιότητας και την απόδειξη κάποιου βαρέος παραπτώματος στο πρόσωπο του «φταίχτη» συζύγου.

Στο πλαίσιο αυτό, απόλυτο λόγο διαζυγίου αποτελούσε και η μοιχεία, η οποία μέχρι το 1982 ήταν και αξιόποινη πράξη (αποποινικοποιήθηκε με τον ν. 1272/1982). Με τον ν. 1329/1983 καθιερώθηκε η ισότητα των συζύγων και εγκαθιδρύθηκαν συνθήκες ισότιμου σεβασμού της προσωπικότητάς τους.

Οι σύζυγοι θα αποφασίζουν πλέον από κοινού για κάθε θέμα του συζυγικού βίου.

Ο θεσμός της προίκας θα καταργηθεί, ενώ η γυναίκα θα διατηρεί πια το επώνυμό της μετά τη σύναψη του γάμου, εκτός αν επιθυμεί να χρησιμοποιεί ή να προσθέτει στο δικό της το επώνυμο του συζύγου στις κοινωνικές σχέσεις (δυνατότητα που με τον ν. 3719/2008 επεκτάθηκε και στις έννομες σχέσεις). Επίσης, το διαζύγιο θα αποσυνδεθεί από το στοιχείο της υπαιτιότητας και θα υπηρετήσει πλέον την ανάγκη για διευκόλυνση της λύσης ενός αποτυχημένου γάμου (χωρίς να χρειάζεται πλέον η θλιβερή διαδικασία κατασκευής παραπτωμάτων) - η δε μοιχεία θα πάψει να αποτελεί απόλυτο λόγο διαζυγίου, ενώ σε απόλυτο λόγο κλονισμού θα αναχθεί η 4ετής (πλέον 2ετής) διάσταση.

Στο ίδιο πνεύμα, θα εισαχθεί και το συναινετικό διαζύγιο, ενισχύοντας την ιδιωτική αυτονομία των συζύγων (άρ. 5§1Σ.): η κοινή απόφασή τους θα αρκεί για την αποδέσμευση από τον γάμο…”

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους