Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το χθεσινό μου άρθρο Πέμπτη 17/9/26 στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος. About our need of creativity. #ddavvetaseleftherostypos Η επιστροφή του δημιουργού Για μια τέχνη του νοήματος Ίσως το βαθύτερο πρόβλημα της τέχνης σήμερα δεν είναι ότι παράγεται λίγη τέχνη αλλά οτι παράγονται αμέτρητες εικόνες, κείμενα, ήχοι και παραστάσεις και δυσκολότερα γεννιέται νόημα.

Γι’ αυτό η εποχή μας έχει ανάγκη την επιστροφή του δημιουργού-ποιητή.

Η λέξη «ποιητής» πρέπει εδώ να νοηθεί με την αρχική, ευρύτερη σημασία της: εκείνος που ποιεί, που που δημιουργεί φέρνοντας κάτι ως παρουσία.

Είναι ο ποιητής της "γλώσσας": ο ζωγράφος, ο γλύπτης, ο χορευτής, ο ηθοποιός, ο σκηνοθέτης, ο φωτογράφος, ο μουσικός, ο συγγραφέας κλπ.

Όλοι μπορούν να είναι "ποιητές "όταν δεν παράγουν απλώς ένα πολιτιστικό προϊόν αλλά δημιουργούν έναν νέο τρόπο να συναντήσουμε τον κόσμο.

Ήδη στον Παρμενίδη «το γαρ αυτό νοείν εστίν τε και είναι» — το νοείν και το είναι ανήκουν σε μια βαθιά ενότητα. Ο Παρμενίδης δεν μιλά για την τέχνη αλλά θέτει ένα θεμελιώδες φιλοσοφικό κλειδί: ο άνθρωπος δεν βρίσκεται απέναντι σε έναν κόσμο αντικειμένων γιατί ο κόσμος γίνεται ανθρώπινη εμπειρία μέσα από τη δυνατότητα της νόησης ( κι όχι των εννοιών,των concepts). Ο δημιουργός δημιουργεί μορφές ,δυνατότητες νοειν.

Οταν η τέχνη μετατρέπεται αποκλειστικά σε αισθητική κατανάλωση τότε το έργο γίνεται αντικείμενο αγοράς, διακόσμησης, κοινωνικής προβολής , προϊόν .Ο θεατής το κοιτάζει, του αρέσει ή δεν του αρέσει και προχωρά στο επόμενο. Ο Βαν Γκογκ δεν ζωγράφισε απλώς ωραία τοπία· άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να αισθανθούμε το τοπίο. Ο Πικάσο δεν κατέστρεψε τη μορφή απλώς για να δημιουργήσει ένα νέο στιλ· μας ανάγκασε να αναρωτηθούμε τι σημαίνει βλέπω. Ο Beuys, με την περίφημη ιδέα ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να είναι δημιουργός, διεύρυνε ριζικά την έννοια της καλλιτεχνικής πράξης: η δημιουργικότητα δεν είναι προνόμιο μιας κλειστής επαγγελματικής τάξης αλλά δυνατότητα μεταμόρφωσης της κοινωνίας.

Εδώ η τέχνη συναντά τον Heidegger για τον οποίο το έργο τέχνης δεν είναι απλώς ένα πράγμα που βρίσκεται μπροστά μας αλλά ένα έργο που μπορεί να συμβεί μια αποκάλυψη, να ανοιχθεί ένας κόσμος.

Η τέχνη δεν είναι επομένως μόνο αισθητικό αντικείμενο αλλά ένας τρόπος να εμφανίζεται η αλήθεια του κόσμου να τον αναστοχαστούμε Το χρώμα, ο ήχος, η κίνηση, η εικόνα, η λέξη, το σώμα δεν είναι ο τελικός προορισμός,αλλά οι "δρόμοι" όπου η τέχνη μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.

Η πραγματικά δημιουργική τέχνη δεν χρειάζεται να «εξηγείται» αλλά να παραμένει ανοιχτή μιας και το έργο δεν είναι απάντηση αλλά γεγονός που ως τέτοιο γεννά ερωτήματα.

Ο δημιουργός είναι νοηματοπομπός και ταυτόχρονα μετατρέπει τον θεατή από καταναλωτή σε αναζητητή.

Σε έναν κόσμο όπου οι αλγόριθμοι μπορούν να παράγουν σε δευτερόλεπτα χιλιάδες εικόνες και η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μιμηθεί ύφη, να συνδυάσει μορφές και να παράγει εντυπωσιακά αισθητικά αποτελέσματα επιστρέφει ο δημιουργός.

Κι η τέχνη δεν μπορεί να ταυτιστεί με την αγορά της τέχνης η οποία χρειάζεται αντικείμενα.

Η δημιουργία χρειάζεται ερωτήματα.

Η αγορά επιθυμεί αναγνωρίσιμη αξία.

Ο δημιουργός μπορεί να χρειάζεται ακριβώς το αντίθετο: να δημιουργήσει κάτι που αρχικά δεν αναγνωρίζεται. Ο Duchamp, ο Van Gogh, ο Basquiat και τόσοι άλλοι δεν έγιναν σημαντικοί επειδή προσαρμόστηκαν τέλεια στην ήδη υπάρχουσα αισθητική τάξη αλλά επειδή μετέβαλαν το πεδίο μέσα στο οποίο μπορούσε να υπάρξει η τέχνη.

Εδώ βρίσκεται και η κρίση της εποχής μας: όταν ο καλλιτέχνης αρχίζει να σκέφτεται πρώτα ως προϊόν και μετά ως δημιουργός, το έργο κινδυνεύει να γίνει διακοσμητικό.

Ο "ποιητής-δημιουργός" , είναι σήμερα περισσότερο από ποτέ αναγκαίος.

Σε έναν υπερπληθυσμό εικόνων και πληροφοριών ον θέλουμε να δημιουργήσει σιωπή μέσα στον θόρυβο, ερώτημα μέσα στην πληροφορία, παρουσία μέσα στην εικόνα και νόημα μέσα στην κατανάλωση.

Η επιστροφή του δεν είναι νοσταλγία αλλά επιστροφή στην ίδια την πηγή της δημιουργίας.

Από τον Παρμενίδη έως τον Heidegger, από την τραγωδία έως τον Van Gogh, από τον Duchamp έως τον Beuys και τον Basquiat, η μεγάλη τέχνη μάς υπενθυμίζει κάτι απλό και ταυτόχρονα τεράστιο: ο άνθρωπος δεν χρειάζεται την τέχνη μόνο για να βλέπει περισσότερα.

Τη χρειάζεται για να βλέπει βαθύτερα.

Και ο δημιουργός-ποιητής υπάρχει ακριβώς γι' αυτό.

Για να κάνει τον κόσμο ξανά άξιο να ξανανοηθεί , να ξαναγίνει δυνατότητα αναστοχασμού. Δημοσθένης Δαββέτας, καθηγητής φιλοσοφίας της τέχνης, ποιητής, εικαστικός, γεωπολιτιστικός αναλυτής.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους