Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Οι Μυθολόγοι 4. «Αίας», Σοφοκλέους Η ύβρις και η δίκη πριν την ταφή και η νέα εποχή Στην τραγωδία του Σοφοκλέους, όπου σημειώνεται ο θάνατος του Αίαντα, είναι ευδιάκριτη και η ύβρις και η δίκη.

Στη διαμάχη για την ταφή του πτώματος(ύβρις) δεν αναμειγνύονται οι θεοί και δεν προκαλείται ούτε έλεος, ούτε φόβος. Ο Τεύκρος, ο ετεροθαλής αδελφός, κι οι Σαλαμίνιοι ναύτες, που αποτελούν το χορό στην τραγωδία, ήθελαν να του αποδοθούν τιμές πολέμαρχου. Οι Ατρείδες, Αγαμέμνονας και Μενέλαος, ήθελαν να ρίξουν το λείψανο του προδότη στα σκυλιά και στα όρνια.

Oι αλαζονικοί στρατηγοί βρίζουν τον Τεύκρο, καθώς γιος μιας σκλάβας είναι, ένας απλός τοξότης: «..Αφού τώρα, που ένα μηδέν είσαι μας σήκωσες κεφάλι για εναν που είναι ένα τίποτα..» Η δίκη Ο Αγαμέμνονας κι ο Μενέλαος δεν εκφράζουν μόνο την σκληρότητα και την πειθαρχία των αυταρχικών Σπαρτιατών, αλλά και την αλαζονική Αθήνα, που έδινε στο σύμμαχο την επιλογή ανάμεσα στην τυφλή υπακοή και στην εξόντωση. Ο Μενέλαος πάνω από το πτώμα του Αίαντα λέει: «Γιατί, με την ελπίδα εμείς πως φίλο και σύμμαχο τον φέρναμε μαζί μας απ’ την πατρίδα, δοκιμάζοντάς τον τον βρήκαμε πιο εχθρό μας κι απ’ τους Τρώες». Ακούμε απ΄ το στόμα του Μενέλαου πως ο Αίας είναι πιο επικίνδυνος κι απ’ τους εχθρούς του! ¨Ένας νεκρός πόσο επικίνδυνος είναι; Είμαστε, φίλες και φίλοι μου, στο παρόν του αντιηρωικού κόσμου. Ό Οδυσσέας είναι ο θετικός του ήρωας. ¨ Η σωματική ρώμη έχει ενταφιαστεί με τον Αίαντα και αποθεώνεται ο εύστροφος νους. Ό Ηράκλειτος έγραψε πως ο χαρακτήρας είναι πεπρωμένο.

Είναι όμως και ιδεολογία.

Η απόδοση των όπλων του Αχιλλέα στον Οδυσσέα σημαίνει πως πέφτουν οι μετοχές της ηρωικής εποχής, αφού δεν προτιμήθηκε ο ανδρειότερος(Αίας), κι ανεβαίνουν οι μετοχές της πονηριάς. «Τυφλή καρδιά έχουν οι πιο πολλοί απ’ τους ανθρώπους γιατί αν το είχε χάρισμα να βλέπει την αλήθεια δεν θα ΄χε οργισμένος για τα όπλα, περάσει μέσα από τα σπλάχνα του ο δυνατός ο Αίας, το πλατύ σπαθί...»(Πίνδαρος) Η αντιστροφή των συμβόλων είναι γεγονός.

Η αντρεία πέφτει, η δύναμη του νου ανεβαίνει.

Ενώ ο Αίας πέφτει πάνω στο σπαθί, αξιοπρεπώς με το φως της αλήθειας, πως δεν πρέπει να εξακολουθεί να ζει «γελοίος», ο Οδυσσέας δέχεται τα όπλα μέσα στο σκοτάδι της πονηριάς, που σπρώχνει τον ηρωισμό στον τάφο του.

Ανατέλλει η αντιηρωική εποχή, όπου έχει θέση ο συνετός πολιτικός, για τον οποίο ο σκοπός, αναμφισβήτητα, αγιάζει τα μέσα.

Αυτός είναι ο Οδυσσέας στα μάτια του Αίαντα: «Ω εσύ πόχεις το χέρι σου παντού, και το κακό παντοτινή σου δουλειά, του Λαερτίου γιε, το πιο βλαβερό απόπλυμα μέσα σ΄όλο το στρατό». Κι ο χορός την ίδια γνώμη έχει: «Κι αλήθεια μες στη μαύρη του ψυχή γαυριάζει και μας ανεμπαίζει εκείνος ο πολύξερος». Ακόμα κι ο Αγαμέμνονας τον αποκαλεί «άστατα» και του λέει πως κοιτάζει μόνο το συμφέρον του. Ο Σοφοκλής περιγράφει σ’ όλη την τραγωδία αυτές τις αντιφατικές διακυμάνσεις στο χαρακτήρα του Οδυσσέα.

Προβάλλει τη δύναμη και την πονηριά, την ακαμψία του στην αρχή και την προσαρμοστικότητά του εν τέλει, αντιθέσεις που λύνονται και χάνονται μετά την κρίση των όπλων.

Σαν τα έλαβε ο ήρωάς μας, περνά στη συμπόνια, στη μεγαλοψυχία, στην ευσέβεια, προσαρμοζόμενος στον παραλογισμό του Κόσμου, που αρνήθηκε ο Αίας. Ο Οδυσσέας άλλαξε προοπτική αμέσως στην αντιηρωική εποχή και μεταβλήθηκε σε ευσεβή πρακτικό πολιτικό, που σέβεται τους νεκρούς, αλλιώς προσβάλει τους Θεούς, που τους θάβει και για το καλό του κοινωνικού συνόλου, αφού τα άταφα πτώματα είναι πάντα εστίες μόλυνσης.

Ο διορατικός πολιτικός γνωρίζει πως τα άταφα σώματα είναι κακοσημαδιές για τους ανθρώπους, γι’ αυτό κι επιμένει να αποδίδονται σ’ αυτούς οι δέουσες τιμές. Ο Οδυσσέας έχει αφομοιώσει αμέσως το νόημα των νέων καιρών, το αίτημα της αντιηρωικής εποχής, που περιγράφει η δραματική ποίηση στα μέσα του 5ουπ.Χ αι. ¨ Συνήθως σε μια αντιηρωική εποχή κτίζονται και τα μνημεία για τους ήρωες... Εικόνα: Αίας και Οδυσσέας, του Galergol, Έρρωσθε και χαίρεσθε, Μυθολόγοι Πηγή: Jan Kott «Θεοφαγία»

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους