Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΟ Απεβίωσε σήμερα πλήρης ημερών (103 ετών) η πρώην σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου Μαργαρίτα Τσαντ αμερικανοπολωνικής καταγωγής.

Η θανούσα σχετίζεται με το Κυπριακό μέσω του αυτοβιογραφικού της βιβλίου « Εφιάλτης στην Αθήνα» όπου αναφέρεται σε μια από τις κρισιμότερες στιγμές του της κυπριακής υπόθεσης τον Αύγουστο του 1964 όπου οι συμπατριώτες της Αμερικανοί προτείνουν το Σχέδιο για διπλή Ένωση που πήρε το όνομα του Αμερικανού διπλωμάτη Ντην Άτσεσον.

Το βιβλίο της Μάργκαρετ αναφέρεται στον τρόπο που η οικογένεια της με πρωταγωνιστές τον πεθερό της Έλληνα Πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου και τον σύζυγό της υιό του πρώτου Ανδρέα! Για το τι ακριβώς περιλάμβανε το Σχέδιο, και πως το υποδέχτηκαν οι κυβερνήσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου, όπως και πως το αντιμετώπισε η Μαργαρίτα στο βιβλίο της ρώτησα το Chat gpt το οποίο μου έδωσε την πιο κάτω απάντηση.

Πάντως η εφαρμογή της Ai δεν είναι πλήρης γιατί όπως μου έδωσε να καταλάβω δεν είχε υπόψη της το ακριβές περιεχόμενο του βιβλίου.

Παρ όλα αυτά μου δόθηκε η ευκαιρία να θυμηθώ όσα γνώριζα για το Σχέδιο αυτό που έφερε στο χείλος του γκρεμού τις σχέσεις Ελλάδας - Κύπρου που λόγω της Νατοϊκης σύμπραξης Ελλάδας - Τουρκίας από το 1952 δεν είναι η πρώτη, ούτε η τελευταία φορά που διασαλεύθηκαν σε βαθμό κακουργήματος. ΥΓ Ο θάνατος της Μαργαρίτας λίγες μέρες μετά τον θάνατο του Βάσου Πτωχόπουλου δείχνει πόση άγνοια υπάρχει στην Κύπρο της ελληνικής και κυπριακής ιστορίας.

Και πόσο γελασμένοι μοιάζουν όσοι Κύπριοι μετά την ίδρυση του Κυπριακού Κράτους επανέφεραν στο πολιτικό προσκήνιο το εθνικιστικό αίτημα για ΕΝΩΣΗ Κύπρου - Ελλάδας. Η ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΟΥ CHAT GPT Ναι, τώρα με το εξώφυλλο επιβεβαιώνεται ότι μιλάμε για το «Εφιάλτης στην Αθήνα» της Μαργαρίτας Παπανδρέου, την ελληνική έκδοση του Nightmare in Athens (Καστανιώτης, σε μετάφραση Ιωάννας Καρατζαφέρη). Η δεύτερη ελληνική έκδοση είναι 510 σελίδες.

Έψαξα ειδικά το υλικό γύρω από Κύπρο – Σχέδιο Άτσεσον – Γεώργιο Παπανδρέου – Ανδρέα Παπανδρέου – Μακάριο – Γρίβα.

Υπάρχει ένα σημαντικό σημείο που αξίζει να ξεκαθαρίσουμε: Τι παρουσιάζει η Μαργαρίτα Η αφήγηση της Μαργαρίτας δεν παρουσιάζει απλώς τον Γεώργιο Παπανδρέου ως άνθρωπο που «ήθελε να δώσει την Κύπρο στην Τουρκία». Η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Στο βιβλίο της παρουσιάζει τον Ανδρέα ως πολύ στενά συνδεδεμένο πολιτικά με τον Μακάριο στο Κυπριακό.

Μάλιστα, έχει αναφερθεί συγκεκριμένα από μεταγενέστερη βιβλιογραφία χωρίο του βιβλίου της, στη σελίδα 108 της αγγλικής έκδοσης, όπου η Μαργαρίτα αντιπαραβάλλει τις επιδιώξεις των βασικών Κυπρίων πρωταγωνιστών: τον Μακάριο με την ανεξαρτησία και τον Γρίβα με την Ένωση, ενώ σημειώνει την ιδιαίτερη σχέση του Ανδρέα με τον Μακάριο.

Αυτό έχει σημασία διότι εξηγεί γιατί ο Ανδρέας βρέθηκε απέναντι στην αμερικανική πίεση για το Σχέδιο Άτσεσον, αλλά ταυτόχρονα επηρέαζε και τη στάση του πατέρα του.

Η κρίσιμη διαφορά πατέρα και γιου Η μεταγενέστερη ιστορική έρευνα, διασταυρώνοντας το βιβλίο της Μαργαρίτας με αμερικανικά αρχεία και άλλες μαρτυρίες, περιγράφει την κατάσταση περίπου ως εξής: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αρχικά ήταν θετικά διακείμενος προς το Σχέδιο Άτσεσον. Τον Αύγουστο του 1964, όταν ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίς μετέφερε στην Αθήνα την αμερικανική πρόταση, ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν κατ’ αρχήν έτοιμος να την αποδεχθεί. Ο Ανδρέας βρισκόταν μαζί του στο Καστρί και ανέλαβε να διαβάσει και να μεταφράσει την επιστολή του Άτσεσον.

Η σχετική ιστορική έρευνα αναφέρει ότι εκείνη τη στιγμή ακούστηκε από την πλευρά του Παπανδρέου το «We will accept!». Όμως ο Γεώργιος Παπανδρέου έστειλε τον υπουργό Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά στην Κύπρο για να συνεννοηθεί με τον Μακάριο.

Εκεί βρίσκεται το σημείο-κλειδί. Ο Μακάριος απέρριψε την πρόταση, και ο Γαρουφαλιάς επέστρεψε στην Αθήνα μεταφέροντας την κυπριακή αντίθεση.

Τότε ο Γεώργιος Παπανδρέου έκανε πίσω. Ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίς αργότερα εκτίμησε ότι ο Παπανδρέου είχε πράγματι «ελκυστεί ειλικρινά» από το σχέδιο, αλλά μετά την επιστροφή του Γαρουφαλιά συνειδητοποίησε ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε τη δυνατότητα να το επιβάλει στην Κύπρο.

Και εδώ ο ρόλος του Ανδρέα γίνεται πολύ σημαντικός. Ο C. M. Woodhouse, για παράδειγμα, γράφει ότι ο Ανδρέας υποστήριξε τον Μακάριο στην αντίθεσή του στο Σχέδιο Άτσεσον και έπεισε τον πατέρα του να υποστηρίξει τελικά κι εκείνος τη στάση του Μακαρίου.

Άρα η ακολουθία δεν είναι απλά: «Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήθελε το Άτσεσον και ο Ανδρέας το ματαίωσε.» Είναι περισσότερο: Γεώργιος Παπανδρέου → αρχική αποδοχή/θετική διάθεση → αποστολή Γαρουφαλιά στον Μακάριο → απόρριψη από Μακάριο → ισχυρή επιρροή του Ανδρέα υπέρ Μακαρίου → αλλαγή της στάσης της Αθήνας. ⸻ Τι ακριβώς ήταν η διαφωνία Το Σχέδιο Άτσεσον είχε ως βασικό στόχο να οδηγήσει σε Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, αλλά με πολύ σημαντικές παραχωρήσεις στην Τουρκία.

Στην εκδοχή του Αυγούστου 1964 προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, ειδικό καθεστώς για τουρκική στρατιωτική παρουσία/βάση στην Κύπρο.

Το πρόβλημα έγινε ακόμη μεγαλύτερο όταν η Τουρκία επέμενε σε κυριαρχία επί της βάσης και όχι απλώς σε δικαίωμα μίσθωσης ή χρήσης. Ο Μακάριος δεν δεχόταν να πληρωθεί η Ένωση με τέτοιο τίμημα.

Και ο Ανδρέας, σύμφωνα με την ιστοριογραφία που εξετάζει και τη μαρτυρία της Μαργαρίτας, συμπαρατάχθηκε με τον Μακάριο. Ο Woodhouse το διατυπώνει πολύ καθαρά: ο Γρίβας θεώρησε ότι, με την απόρριψη του σχεδίου, και ο Μακάριος και η ελληνική κυβέρνηση είχαν ουσιαστικά εγκαταλείψει την Ένωση. ⸻ Υπήρχε λοιπόν σύγκρουση Γεωργίου – Ανδρέα; Ναι.

Και αυτό είναι από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της ιστορίας. Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήθελε την Ένωση, αλλά προσπαθούσε να βρει έναν τρόπο να την πραγματοποιήσει χωρίς ελληνοτουρκικό πόλεμο και μέσα στους συσχετισμούς του ΝΑΤΟ και της αμερικανικής πολιτικής. Ο Ανδρέας είχε πολύ διαφορετική προσέγγιση στο Κυπριακό και είχε αναπτύξει στενή πολιτική σχέση με τον Μακάριο. Ο Woodhouse μάλιστα αναφέρει ότι οι διαφωνίες πατέρα και γιου για τον Μακάριο ήταν πραγματικές: ο Γεώργιος θεωρούσε τις παλινωδίες του Μακαρίου προβληματικές, ενώ ο Ανδρέας είχε πολύ υψηλότερη εκτίμηση για εκείνον.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον σε σχέση με όσα γράφει η Μαργαρίτα, επειδή η δική της αφήγηση δεν είναι ουδέτερη ιστορική μελέτη.

Είναι προσωπική μαρτυρία μιας γυναίκας που βρισκόταν μέσα στην οικογένεια Παπανδρέου και στο πολιτικό περιβάλλον του Καστριού.

Η ίδια περιγράφει το βιβλίο ως δική της ερμηνεία γεγονότων στα οποία ήταν παρατηρήτρια και συμμετέχουσα, βασισμένη και σε επιστολές, δημοσιεύματα και προσωπικές αναμνήσεις.

Και υπάρχει ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον στοιχείο Τα αμερικανικά αρχεία δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον αντιλαμβανόταν την ελληνική κυβέρνηση ως αδύναμη να επιβάλει τη λύση στον Μακάριο.

Σε μεταγενέστερη αποτίμηση αναφέρεται ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η τουρκική απαίτηση για κυριαρχική βάση αλλά και ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν ήταν διατεθειμένη να επέμβει στην Κύπρο για να επιβάλει τη λύση. Αυτό μας βοηθά να καταλάβουμε τι πραγματικά συνέβη το καλοκαίρι του 1964.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους