Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Χίλιες φορές η παρακμή Η έντονη αντίδραση του Νίκου Καρβέλα στον χαρακτηρισμό «παρακμή» έχει ενδιαφέρον κυρίως επειδή αποκαλύπτει πόσο αρνητικά φορτισμένη παραμένει η ίδια η λέξη.

Στη συνηθισμένη χρήση της, «παρακμή» σημαίνει περίπου εκφυλισμός, κατάπτωση, αποσύνθεση, κάτι κατώτερο από αυτό που προηγήθηκε.

Μόνο που στην ιστορία των ιδεών και της τέχνης τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα.

Η παρακμή υπήρξε ολόκληρο αισθητικό και πνευματικό ρεύμα.

Το décadentisme του τέλους του 19ου αιώνα αμφισβήτησε ακριβώς τη λατρεία της προόδου, της ευταξίας, της παραγωγικότητας και της κοινωνικής κανονικότητας.

Απέναντι στη σοβαροφάνεια της «υγιούς» κοινωνίας, οι παρακμιακοί ύψωσαν την υπερβολή, την τεχνητότητα, τον αισθητισμό, τον ερωτισμό, την αμφισημία, την απόλαυση, ακόμη και την πρόκληση.

Η παρακμή, με αυτή την έννοια, δεν είναι ύβρις.

Είναι αισθητική κατηγορία και ιστορική στάση απέναντι στον κόσμο.

Άλλωστε, αξίζει να αναρωτηθούμε τι ακριβώς εξιδανικεύουμε όταν μιλάμε για «ακμή». Οι μεγάλες περίοδοι ακμής της ανθρωπότητας είναι πολύ συχνά περίοδοι αυτοκρατοριών, κατακτήσεων, πολέμων, επεκτατισμού και αίματος.

Πίσω από τα μεγάλα οικοδομήματα, τις ένδοξες επικράτειες και τις θριαμβευτικές αφηγήσεις βρίσκονται στρατοί, υποταγμένοι λαοί, κοινωνικές ιεραρχίες και άνθρωποι που πλήρωσαν το μεγαλείο κάποιων άλλων.

Αν λοιπόν αυτή είναι η ακμή, χίλιες φορές η παρακμή.

Γιατί στις εποχές που χαρακτηρίστηκαν «παρακμιακές» άνθησε συχνά κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: η αμφιβολία.

Η αμφισβήτηση της κανονικότητας.

Η ελευθερία του ατόμου να μην υπηρετεί κάποιο συλλογικό μεγαλείο.

Η τέχνη που δεν χρειάζεται να εξυμνήσει ούτε έθνος ούτε αυτοκρατορία ούτε ηθική τάξη, αλλά μπορεί να στραφεί προς το σώμα, την επιθυμία, τη μνήμη, την ήττα, την ειρωνεία και το περιθώριο.

Και κάπου εκεί βρίσκεται ο Καβάφης.

Ένας ποιητής που έκανε την «παρακμή» σχεδόν ποιητική πατρίδα του: ελληνιστικά βασίλεια που σβήνουν, αυτοκράτορες που γνωρίζουν ότι το τέλος πλησιάζει, ηγεμόνες δεύτερης διαλογής, πόλεις που χάνονται, άνθρωποι που θυμούνται ένα σώμα και μια νύχτα περισσότερο από οποιονδήποτε ιστορικό θρίαμβο. Στον Καβάφη το τέλος μιας εποχής δεν είναι απαραιτήτως λιγότερο σημαντικό από την αρχή της.

Μπορεί να είναι πολύ πιο ανθρώπινο και πολύ πιο όμορφο.

Γι’ αυτό και ο χαρακτηρισμός «παρακμή», όταν χρησιμοποιείται για έναν καλλιτέχνη όπως ο Καρβέλας, δεν χρειάζεται καν να εκλαμβάνεται ως προσβολή.

Εξαρτάται από το τι εννοούμε.

Αν σημαίνει την άρνηση της ευπρέπειας, την υπερβολή, την πρόκληση, την απροθυμία να υπηρετήσει κανείς τα αισθητικά και ηθικά μέτρα της πλειοψηφίας, τότε η παρακμή διαθέτει μια μακρά και εξαιρετικά γόνιμη καλλιτεχνική γενεαλογία.

Ίσως, τελικά, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ένας καλλιτέχνης αποτελεί «ακμή» ή «παρακμή». Είναι γιατί έχουμε μάθει να θεωρούμε αυτονόητο ότι η πρώτη λέξη είναι έπαινος και η δεύτερη καταδίκη. Η Ιστορία έχει δείξει ότι η ακμή μπορεί να είναι αιματοβαμμένη και η παρακμή εξαιρετικά δημιουργική και ανάμεσα σε μια αυτοκρατορία που θριαμβεύει και έναν Καβάφη που γράφει για όσα χάνονται, η λέξη «παρακμή» παύει ξαφνικά να ακούγεται τόσο άσχημα…

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους