Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο Μαύρος Ήλιος και η μετακίνηση του νοήματος Καθώς γράφω και παράλληλα μιλώ με ανθρώπους σε θεραπευτικό πλαίσιο, ο κοινός χώρος ανάμεσα στη γραφή, τη λογοτεχνία και τη θεραπευτική αφήγηση είναι ένα διαρκώς μετακινούμενο όριο το οποίο διασχίζω κάθε φορά «μεταφράζοντας». Δεν μπορώ να σκεφτώ καλύτερο ρήμα για αυτή τη μετακίνηση ανάμεσα στην ιστόρηση της εμπειρίας και στην γλώσσα που κατασκευάζει εμάς ως τα υποκείμενα που μιλούν.

Ακούω, διαβάζω και γράφω.

Τον τελευταίο καιρό ζω ανάμεσα σε αυτά τα τρία, Και όπως στέκομαι απέναντι στους ζωντανούς ανθρώπους -«ζωντανός» ο ίδιος ή μεταφορικά διαμέσου της οθόνης- με τον ίδιο τρόπο στέκομαι απέναντι στους συνομιλητές διαμέσου των κειμένων.

Σε μια τέτοια συνάντηση στάθηκα πρόσφατα μπροστά σε μια σκέψη της Τζούλιας Κρίστεβα (δική μου μετάφραση): «Η μελαγχολία καταλήγει σε ασυμβολία, στην απώλεια του νοήματος: αν δεν είμαι πλέον ικανή να μεταφράζω ή να φτιάχνω μεταφορές, μένω σιωπηλή και πεθαίνω». Το κρίσιμο σημείο που αποκάλυψε ετούτη η σκέψη σ' εμένα είναι ότι η «ασυμβολία» γίνεται απώλεια της δυνατότητας να μετακινείται το νόημα.

Η απώλεια του συμβόλου σημαίνει ότι τίποτα δεν μπορεί να εκπροσωπήσει κάτι άλλο πέρα από τον εαυτό του.

Τίποτα δεν σημαίνει κάτι περισσότερο από την παρουσία του.

Κανένα νόημα δεν σχετίζεται με άλλα νοήματα.

Κι αυτή, βεβαίως, είναι ορθά, μια παράφραση της σιωπής και του θανάτου.

Αυτό που λέει η Κρίστεβα είναι πολύ κοντά σε μια βασική αφηγηματική ιδέα: ότι η ανθρώπινη εμπειρία δεν είναι απλώς ένα σύνολο γεγονότων που περιμένουν να περιγραφούν.

Χρειάζονται «μετάφραση». Είναι ζωτικά απαραίτητο να μπορώ να μεταφέρω κάτι από ένα πλαίσιο σε ένα άλλο, να το ονομάσω, να το συνδέσω με μια εικόνα, μια ανάμνηση, μια μεταφορά, μια ιστορία, ώστε να το κατανοήσω και να του αποδώσω μια θέση στη ροή της συνείδησής μου.

Όταν αυτή η δυνατότητα κλείνει, η εμπειρία γίνεται «αμετακίνητη» και το νόημα «παγώνει» ως ένα επώδυνο ρήγμα.

Εδώ η Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία μπορεί να εμφανιστεί ως πρακτική της εκ νέου κινητοποίησης του νοήματος (της μετάφρασης και της μεταφοράς του). Η θεραπευτική συνομιλία δημιουργεί συνθήκες μέσα στις οποίες η εμπειρία μπορεί να μεταφραστεί ξανά, και «μετάφραση» εδώ δεν είναι απλώς να βρούμε καλύτερες λέξεις.

Είναι να αλλάξει το δίκτυο των σχέσεων μέσα στο οποίο μια εμπειρία αποκτά νόημα.

Κι έτσι το: «Είμαι αποτυχημένος» μπορεί να μεταφραστεί σε: «Υπήρξε μια στιγμή, όταν χάθηκε αυτό που θεωρώ σημαντικό» ή να διατυπωθεί ως: «Ένας τοίχος με σταμάτησε να συνεχίσω» (από πραγματικές συνομιλίες). Η διατύπωση εδώ δεν αλλάζει την εμπειρία και το ιστορικό γεγονός, μεταμορφώνει όμως τον τρέχοντα κόσμο μέσα στον οποίο πλέον κατοικεί η πρόταση που τα περιγράφει.

Και εδώ η Κρίστεβα συνδέεται με την αφηγηματική «διπλή ακρόαση» (που δεν είναι κάτι διαφορετικό από το παλίμψηστο του λόγου). Αν ακούσω μόνο το πρόβλημα, ακούω μόνο την απώλεια, αν ακούσω «διπλά», ακούω παράλληλα την παρουσία μιας επιθυμίας για επανασύνδεση με αυτό που χάθηκε.

Και επομένως η θεραπευτική συνομιλία δεν έρχεται να κατασκευάσει από το μηδέν ένα νέο νόημα, αλλά επιδιώξει να αποκαλύψει τις δυνατότητες νοήματος που έχουν γίνει δυσδιάκριτες.

Υπό αυτή την έννοια, η φράση της Κρίστεβα γίνεται εξαιρετικά ακριβής στην διπλή της ανάγνωση / ακρόαση: «Αν δεν είμαι πλέον ικανή να μεταφράζω ή να φτιάχνω μεταφορές, μένω σιωπηλή και πεθαίνω» - «Όταν γίνομαι ξανά ικανή να μεταφράζω ή να φτιάχνω μεταφορές, αποκτώ και πάλι φωνή και ζω». Να, λοιπόν, για ποιον λόγο το να σκεφτόμαστε με αφηγηματικούς όρους τον εαυτό μας και τους άλλους δεν είναι απλώς ένας καλλωπισμός της γλώσσας.

Η οδύνη της ζωής και η δυνατότητα να την αντέχουμε, ανοίγεται στη διαλεκτική ανάμεσα σε αυτά τα δυο ενδεχόμενα: τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν χάνει -και τι συμβαίνει όταν ξαναβρίσκει- τη δυνατότητα να μετακινεί το νόημα μέσα στη γλώσσα του. . #ΑφηγηματικήΨυχοθεραπεία #Κρίστεβα #NarrativeCounsellingGreece #Therapy #NarrativeTherapy www.narrativecounselling.gr

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους