Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ἡ ΚΑΡΥΑΤΙΔΑ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ — ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΖΑΝ «ΑΓΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ» ✏️ Giorgos Geron THE CARYATID THAT LEFT ELEUSIS Πρὶν ἀπὸ δύο αἰῶνες, οἱ κάτοικοι τῆς Ἐλευσίνας ἔβλεπαν ἕνα τεράστιο μαρμάρινο γυναικεῖο ἄγαλμα ὄχι ὡς ἕνα ἁπλὸ κατάλοιπο τῆς ἀρχαιότητας, ἀλλὰ ὡς μιὰ ζωντανὴ δύναμη ποὺ προστάτευε τὴ γῆ καὶ τὴ σοδειά τους.

Τὴν ἀποκαλοῦσαν «Ἁγία Δήμητρα». Ἐπάνω της ἔριχναν κοπριά, πιστεύοντας ὅτι ἡ παρουσία της βοηθοῦσε στὴ γονιμότητα τῶν χωραφιών.

Ἡ ἀρχαία θεὰ Δήμητρα εἶχε πάψει νὰ λατρεύεται στὴν ἀρχικὴ της μορφή, ἀλλὰ ἡ σχέση τῆς Ἐλευσίνας μὲ τὴ γῆ, τὸν καρπὸ καὶ τὴν ἐπιβίωση εἶχε, μὲ ἕναν παράξενο τρόπο, παραμείνει ζωντανή.

Ἡ μορφὴ ποὺ στέκονταν μπροστά τους, ὅμως, δὲν ἦταν ἡ θεὰ Δήμητρα.

Ἦταν μία ἀπὸ τὶς δύο Καρυάτιδες τῶν Μικρῶν Προπυλαίων, τῆς μνημειακῆς εἰσόδου πρὸς τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ἱεροῦ τῆς Δήμητρος.

Τὸ μνημεῖο χρονολογεῖται περίπου στὰ 50 π.Χ., στὴν ἐποχὴ ποὺ ἡ Ἑλλάδα βρισκόταν ἤδη ὑπὸ ρωμαϊκὴ κυριαρχία. Οἱ Καρυάτιδες λειτουργοῦσαν ὡς ἀρχιτεκτονικὰ στηρίγματα, ἀντικαθιστώντας τοὺς κίονες.

Ἡ συγκεκριμένη εἶναι ἀπὸ πεντελικὸ μάρμαρο καὶ σώζεται σὲ ὕψος περίπου 2,09 μέτρων.

Ἀρχικὰ ἦταν πλήρης μορφή, μὲ τὰ χέρια ὑψωμένα, γιὰ νὰ στηρίζουν πάνω στὸ κεφάλι της ἕνα μεγάλο κυλινδρικὸ ἱερὸ δοχεῖο, τὴν κίστη.

Καὶ ἡ κίστη δὲν ἦταν τυχαία.

Ἦταν συνδεδεμένη μὲ τὰ τελετουργικὰ τῶν Ἐλευσινίων Μυστηρίων καὶ πιθανότατα περιεῖχε ἱερὰ ἀντικείμενα ποὺ σχετίζονταν μὲ τὴ λατρεία.

Πάνω της ἦταν χαραγμένα σύμβολα τοῦ ἱεροῦ κόσμου τῆς Ἐλευσίνας — στάχυα, ρόδακες, γλυκίσματα καὶ κλαδιὰ μυρτιᾶς.

Στὸ μέτωπο τῆς μορφῆς ὑπάρχει ἐπίσης ἕνα πλεμοχοεῖο, ἕνα μικρὸ τελετουργικὸ δοχεῖο ποὺ ἔχει συνδεθεῖ μὲ τὸν κυκεῶνα, τὸ ἱερὸ ποτὸ τῶν Μυστηρίων.

Στὸ στῆθος της διακρίνεται κεφαλὴ Γοργοῦς.

Ἐδῶ βρίσκεται καὶ μιὰ σημαντικὴ λεπτομέρεια: ὁ Edward Daniel Clarke, ὁ Ἄγγλος περιηγητὴς καὶ καθηγητὴς τοῦ Cambridge ποὺ τὴν ἀπέκτησε, πίστευε ὅτι εἶχε μπροστά του τὴν ἴδια τὴ Δήμητρα καὶ μάλιστα τὴν ἀπέδιδε στὴν κλασικὴ ἐποχή.

Σήμερα, ὅμως, θεωρεῖται πολὺ πιθανότερο ὅτι παρίστανε ἱέρεια τῆς Δήμητρος, ὄχι τὴ θεά.

Τὸ 1801 ὁ Clarke ἀποφάσισε νὰ τὴν πάρει.

Εἶχε ἐξασφαλίσει ἐπίσημη ἄδεια ἀπὸ τὶς ὀθωμανικὲς ἀρχές, ἀλλὰ ἡ τοπικὴ κοινωνία ἀντέδρασε.

Ὑπῆρχε φόβος ὅτι ἂν ἡ «Δήμητρα» ἔφευγε, θὰ ἔφευγε μαζί της καὶ ἡ εὐφορία τῆς γῆς.

Ἡ ἀφαίρεση δὲν ἦταν μιὰ ἁπλὴ μεταφορά ἀρχαιολογικοῦ ἀντικειμένου· ἦταν ἡ ἀπομάκρυνση ἑνὸς ἀντικειμένου ποὺ οἱ κάτοικοι θεωροῦσαν ἀκόμη προστατευτικό.

Στὶς 22 Νοεμβρίου 1801 ἄρχισε ἡ ἐπιχείρηση.

Ἡ μαρμάρινη μάζα ζύγιζε σχεδὸν δύο τόνους. Ὁ Clarke χρησιμοποίησε αὐτοσχέδιο μηχανισμὸ ἀνύψωσης καὶ μετακίνησης, ἐνῶ περίπου 150 ἄνδρες καὶ ἀγόρια παρακολουθοῦσαν τὴ μεταφορά. Ἡ Καρυάτιδα χρειάστηκε περίπου ἐννέα ὧρες γιὰ νὰ φτάσει ἀπὸ τὸν λόφο τῆς Ἐλευσίνας μέχρι τὴ θάλασσα.

Κι ἐδῶ ἡ ἱστορία ἀποκτᾷ σχεδὸν εἰρωνικὴ διάσταση.

Οἱ κάτοικοι εἶχαν προειδοποιήσει ὅτι τὸ πλοῖο ποὺ θὰ μετέφερε τὴν «Ἁγία Δήμητρα» θὰ ναυαγοῦσε.

Καὶ πράγματι, τὸ πλοῖο Princessa, ποὺ μετέφερε τὴν Καρυάτιδα καὶ ἄλλα ἀρχαῖα τοῦ Clarke, ναυάγησε κοντὰ στὸ Beachy Head, στὴ νότια ἀκτὴ τῆς Ἀγγλίας.

Ἡ μαρμάρινη Καρυάτιδα, ὅμως, διασώθηκε ἀπὸ τὸ ναυάγιο καὶ τελικὰ ἔφτασε στὸ Cambridge.

Τὸ 1803 ὁ Clarke τὴ δώρισε στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Cambridge.

Ἀργότερα, τὸ 1865, πέρασε στὴ συλλογὴ τοῦ Fitzwilliam Museum, ὅπου βρίσκεται μέχρι σήμερα.

Ἡ δεύτερη Καρυάτιδα εἶχε διαφορετικὴ μοίρα.

Παρέμεινε στὴν Ἐλευσίνα, ἀνασκάφηκε κατὰ τὸν 19ο αἰῶνα καὶ σήμερα βρίσκεται στὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο Ἐλευσίνας.

Εἶναι καλύτερα διατηρημένη καὶ μᾶς βοηθᾷ νὰ καταλάβουμε πῶς θὰ ἦταν ἀρχικὰ καὶ ἡ μορφὴ ποὺ ἔφυγε γιὰ τὴν Ἀγγλία.

Κάποτε ἦταν δύο μορφὲς ποὺ στήριζαν τὴν εἴσοδο ἑνὸς ἀπὸ τὰ ἱερότερα τοπία τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου.

Σήμερα, ἡ μία στέκει στὴν Ἐλευσίνα.

Ἡ ἄλλη βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριὰ — στὸ Cambridge.

Καὶ ἡ ἱστορία της θυμίζει κάτι βαθύτερο: τὰ ἀρχαῖα μάρμαρα δὲν ἔχουν μόνο μιὰ ἀρχαία ζωή.

Μποροῦν νὰ ἀποκτήσουν καὶ δεύτερη — μέσα στὴ μνήμη, στὴ λαϊκὴ παράδοση καὶ στὴν ἱστορία τῆς μετακίνησής τους.

Two centuries ago, the people of Eleusis looked upon a colossal marble woman not simply as a surviving monument of antiquity, but as a living power that protected their land and harvest.

They called her “Saint Demeter.” They piled manure around her, believing that her presence helped preserve the fertility of their fields.

The ancient connection between Eleusis, Demeter, grain and fertility had somehow survived within local tradition long after the ancient cult itself had disappeared.

But the figure they revered was not actually the goddess.

She was one of the two Caryatids of the Lesser Propylaia, the monumental gateway leading into the inner sanctuary of Demeter at Eleusis.

The structure dates to around 50 BC, when Greece was already under Roman rule.

The two female figures served as architectural supports in place of columns.

Carved from Pentelic marble, the Caryatid originally stood more than two metres high, with her arms raised above her head to support a large cylindrical sacred container known as a cista.

The vessel was associated with the rituals of the Eleusinian Mysteries and may have contained sacred objects used in the ceremonies.

Its decoration includes ears of grain, rosettes, cakes and myrtle, while a Gorgon’s head appears on the figure’s chest.

Above her brow is another ritual vessel, a plemochoe, which has been associated with the sacred drink known as the kykeon.

The mysteries themselves were secret, and the precise contents of the sacred objects carried during the rituals remain unknown.

When the British traveller Edward Daniel Clarke saw the statue in 1801, he too believed that he was looking at Demeter herself.

He even attributed the sculpture to the Classical period.

Modern scholarship has reached a different conclusion: the figure was probably a priestess of Demeter, rather than the goddess.

Clarke decided to remove her.

He had obtained official Ottoman permission, but the local population strongly opposed the removal.

They believed that taking their “Demeter” away would threaten the fertility of their land.

On 22 November 1801, the operation began.

The marble weighed almost two tons.

Clarke devised a makeshift lifting system, and around 150 men and boys watched as the colossal figure was slowly moved from the sanctuary toward the sea.

The operation took roughly nine hours.

The story then took an almost ironic turn.

The people of Eleusis had warned that the ship carrying their “Saint Demeter” would be wrecked.

It was. The Princessa, carrying the Caryatid and other antiquities collected by Clarke, was wrecked near Beachy Head on the southern coast of England.

The marble sculpture survived and was eventually recovered.

Clarke later presented it to the University of Cambridge.

In 1865, it entered the collection of the Fitzwilliam Museum, where it remains today.

Her sister had a very different fate.

The second Caryatid remained at Eleusis, was excavated in the nineteenth century and is now displayed in the Archaeological Museum of Eleusis.

Better preserved, it helps us understand what the Caryatid taken to Britain would originally have looked like.

Once, the two figures stood together, supporting the entrance to one of the most sacred landscapes of the ancient Greek world.

Today, one remains at Eleusis.

The other stands thousands of kilometres away, in Cambridge.

And her story reminds us of something deeper: ancient marble can have more than one life — first in the world that created it, and later in the history of those who moved, collected, revered and remembered it. (Στὴν πάνω εἰκόνα, ἡ Καρυάτιδα ποὺ παρέμεινε στὴν Ἐλευσίνα καὶ ἐκτίθεται στὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο τῆς πόλης.

Στὴν κάτω εἰκόνα, ἡ ξενιτεμένη ἀδελφή της, στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Cambridge.

In the upper image, the Caryatid that remained at Eleusis and is displayed at the Archaeological Museum of the city. In the lower image, her sister in exile, at the University of Cambridge.)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους