Η σημερινή λειτουργική κατάσταση του Έλληνα εκφράζει ένα συνδυασμό ετερόκλητων παραγόντων που προκύπτουν από συμψηφισμούς διαφορετικών εποχών και νοοτροπιών λειτουργικά κείμενα και πρακτικές όπως...

Πλήρες Κείμενο:

Η σημερινή λειτουργική κατάσταση του Έλληνα εκφράζει ένα συνδυασμό ετερόκλητων παραγόντων που προκύπτουν από συμψηφισμούς διαφορετικών εποχών και νοοτροπιών λειτουργικά κείμενα και πρακτικές όπως αποκρυσταλλώθηκαν μέσα από μια πορεία αιώνων (όχι πάντα ανώδυνη), νεώτερες παρεμβάσεις όχι πάντα επιτυχημένες (αρχιερατικοί πολυχρονισμοί, λαρυγγισμοί στα αναγνώσματα, πεποικιλμένα και αργά μέλη), παθητικότητα του εκκλησιάσματος (που διαμορφώθηκε σε καιρούς παρακμής), λαογραφικά στοιχεία παγανιστικού ή και μαγικού χαρακτήρα κ.α. Άλλοι μας ζητούν ζέον να ρίξουν στον καφέ των μελλονύμφων παιδιών τους για να μη χωρίσουν, άλλοι φέρνουν εσώρρουχά τους να τα τοποθετήσουμε κάτω από την Αγία Τράπεζα, άλλοι εύχονται στα παιδιά που μόλις κοινώνησαν «με γειά» ή «χρυσό δοντάκι», άλλοι γονατίζουν ευλαβέστατα κατά τη Μεγάλη Είσοδο και κάθονται ανυποψίαστοι κατά τον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, άλλοι επιμένουν να διαβαστούν τα ονόματά τους κατά τη Μεγάλη Είσοδο και θλίβονται απαραμύθητα αν αυτό δεν συμβή, άλλοι προσέρχονται τρέχοντας να εξομολογηθούν αν κατέλυσαν ελαφρά τη νηστεία αλλά η συνείδησή τους δεν τους καταγινώσκει τίποτε ως προς τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, άλλοι... Ο κατάλογος δεν τελειώνει.

Όσον αφορά στους σχετικά «εκτός» Εκκλησίας (βάζω εισαγωγικά διότι θεωρώ συμβατική την διάκριση), το καθεστώς της λειτουργικής κατάστασής τους μπορεί άνετα να ονομαστή επιεικώς τραγικό.

Μπαίνουν και βγαίνουν σε γάμους, βαπτίσεις, κηδείες, και μνημόσυνα, φορώντας «αδιάβροχο» από γλωσσικής και πνευματικής πλευράς.

Στο γεγονός ότι δεν περνά στην ψυχή τους τίποτε από τα λεγόμενα και ψαλλόμενα συμβάλλουμε κάνοντας ό,τι μπορούμε και εμείς οι κληρικοί και οι ψάλτες, αφού ούτε για καθαρή άρθρωση διακρινόμαστε, ούτε για κατατοπιστικά σχόλια και κηρύγματα μεριμνούμε.

Η τέλεση των μυστηρίων αποτελεί μια παρωδία τους κατά την οποία γελοιοποιούνται με τη συνέργεια όλων μας.

Συμπεριφερόμαστε «ως εάν» όλα έχουν καλώς, ως εάν ο ανάδοχος γνωρίζει την πίστη του, ως εάν οι μελλόνυμφοι νοιάζονται γι' αυτό που κάνουν, ως εάν... Όταν σπανίως σχολιάζω σε άλλους κληρικούς πως η δεδομένη κατάσταση (ή ο τρόπος εκφοράς του λόγου μας) δεν βοηθά τους πιστούς να αντιληφθούν τι γίνεται, η συνηθισμένη απάντηση είναι «ωχ, πάτερ μου, ποιος καταλαβαίνει τα λόγια...». Έχουμε σιωπηρά συναινέσει όλοι στη διαιώνιση της τραγικής κατάστασης.

Φυσικά, πάνω απ' όλα, ακόμη και με τις καλύτερες προϋποθέσεις τελέσεως της Λατρείας, στέκει το γλωσσικό ως ανυπέρβλητο τείχος.

Μας καλούν άνθρωποι σε ευχέλαια κατ' οίκον ή σε αγιασμούς περιστατικούς (σπιτιών, σχολείων, καταστημάτων, αυτοκινήτων κτλ.) και στέκουν βουβοί, ανίκανοι να πούν ένα «Κύριε ελέησον» ή «Αμήν», αφού το κατά τους Πατέρες «βασίλειον ιεράτευμα» δεν γνωρίζει ούτε τι πρέπει να πεί, ούτε πότε πρέπει να το πεί, ούτε καν ότι πρέπει.

Αν τους δώσουμε να διαβάσουν κάτι, έναν ψαλμό ή τον απόστολο, δεινοπαθούν να το ολοκληρώσουν, ακόμη και αν πρόκειται για φοιτητές ή επιστήμονες.

Και πρόκειται για οικογένειες που κατά τεκμήριο θέλουν να ανήκουν στην Εκκλησία, που αυτοβούλως ζήτησαν το ευχέλαιο! Αλλά ας μην τα λέω εγώ• ας δώσω το λόγο σε εγκυρότερους από μένα.

Ο π. Μιχαήλ Καρδαμάκης γράφει με πόνο για την ατμόσφαιρα τέλεσης των μυστηρίων: «Η όλη εικόνα «διεξαγωγής» αυτών των ιεροπραξιών ή ιεροτελεστιών είναι ιδιαιτέρως αποκαρδιωτική, εξ αιτίας της ασύλληπτης συμπεριφοράς πλήθους ανωνύμων, άγνωστων στη ζωή της ευχαριστιακης Κοινότητας.

Όταν εκείνο το οποίο στο τέλος εισπράττουμε μέσα σε μια καθολική σύγχυση, όπου καθένας, και ο ιερέας, έπαιξε τον ατομικό ρόλο του, γοητευμένος μάλιστα από την κυριαρχούσα εικονικότητα, είναι οι πλέον παράφορες εκπλήξεις.

Όλα ήταν ωραία στην ασχήμια τους, ήτοι στην απουσία της αγάπης του Θεού• όλα ήταν εκπληκτικά, στη βλασφημία του Πνεύματος, ήτοι στο ανενέργητο της χάρης και των χαρισμάτων• όλα ήταν θαυμάσια, στον τέλειο προγραμματισμό τους, ήτοι στη λίθινη καρδιά ενώπιον του θαύματος της τέλειας ενώσεως δύο προσώπων, του άνδρα και της γυναίκας». Και αλλού: «Δημιουργήθηκε ένα «άηθες ήθος» που διαρκώς παγιώνεται, μια «καρικατούρα» που καλούμαστε να επισημοποιήσουμε με μια τελετή, εν μέσω ενός ετερόκλητου πλήθους, που όταν δεν αδιαφορεί για τα τελούμενα, επιδίδεται στον εμπαιγμό τους». Εξ άλλου το παρακάτω απόσπασμα του καθηγητή π. Δημητρίου Τζέρπου συμπυκνώνει τα συσσωρευμένα προβλήματα: «Τις περισσότερες φορές οι λειτουργικές ακολουθίες διεξάγονται από μια ομάδα «ειδικών», την οποία αποτελούν από τον ιερέα και τον διάκονο, όταν υπάρχει και αυτός, ένας ή δύο ψάλτες και στην καλλίτερη περίπτωση ένας ή δύο χοροί ψαλτών και ο νεωκόρος.

Στο λαό δε επιφυλάσσεται ο ρόλος του θεατή-ακροατή, που προσεγγίζει τις ιερές ακολουθίες πιο πολύ ως ευκαιρία περισυλλογής και καθ' εαυτόν μελέτης, παρά ως συμμετοχή στην κοινή προσευχή της Εκκλησίας.

Ακόμη η πολυπλοκότητα των λειτουργικών τύπων και διατάξεων που χαρακτηρίζει τη λατρεία της Εκκλησίας μας σήμερα, η υπέρμετρη χρήση των λειτουργικών συμβόλων και συμβολισμών και το διάφορο από το σημερινό πολιτιστικό κλίμα που αποπνέουν τα περισσότερα από αυτά, η διάσπαση της ενότητας του λειτουργικού χώρου με την υπερύψωση των τέμπλων-εικονοστασίων..., η γλωσσική απόσταση που όλο και περισσότερο χωρίζει το σύγχρονο νεοέλληνα από τη λειτουργική γλώσσα της Εκκλησίας, η απορρόφηση από την μυστικώς τελούμενη ακολουθία της Προσκομιδής της υπό του λαού τόσο εκφραστικής προσφοράς των προς ευχαριστίαν προοριζομένων δώρων και ο περιορισμός της συμμετοχής του λαού στη Θεία Κοινωνία ορισμένες μόνο φορές το χρόνο, είναι παράγοντες που δυσχεραίνουν και αυτοί σε μεγάλο βαθμό την ενεργό και συνειδητή συμμετοχή του λαού στη λατρεία». Άλλες επισημάνσεις για την λειτουργική κατάσταση του πληρώματος της Εκκλησίας έρχονται από τον Μητροπολίτη Αχελώου Ευθύμιο: βλέπει «ανωριμότητα της εποχιακής θρησκευτικότητας• επιρροή των παγανιστικών λατρειών ως τελετουργιών τις οποίες τελούν μόνο οι «μυημένοι» (δηλαδή το ιερατείο)• υπερβολική έξαρση του εικονοστασίου (η οποία επανέφερε εν μέρει τον τελετουργικό χωρισμό Κλήρου και λαού που χαρακτήριζε τις προχριστιανικές λατρείες)• μηδαμινή έως ανύπαρκτη συμμετοχή των λαικών• περιορισμός της λατρείας σε ιεροτελεστίες (που την εξομοιώνει με εξωχριστιανικά ή και ρωμαιοκαθολικά πρότυπα λατρείας)• αποκλειστική κυριαρχία των μουσικών μερών που ενισχύει το εκστατικό στοιχείο και γίνεται εις βάρος του λογικού χαρακτήρα της λατρείας• απόδοση πρωτόγονου και μαγικού νοήματος στα όσα τελούνται στην Εκκλησία• προλήψεις και δεισιδαιμονίες κ.α.». -----------------▪︎--------------▪︎--------------▪︎-------- Σύνεσις και παράνοια (Για μια μετάφραση της Λατρείας μας) - Εκδόσεις Γρηγόρη

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους