Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δημήτρης Παπανικολόπουλος: Εξετάζοντας την πολιτική καθήλωση Είναι ευχάριστο που στην Αριστερά εδραιώνεται η ιδέα ότι ένα κοινωνικοπολιτικό μπλοκ, και όχι μόνο μεγάλα συμφέροντα, στηρίζει την κυβέρνηση της ΝΔ. Επιχειρηματίες, μέτοχοι, ιδιοκτήτες ακινήτων, καλοστεκούμενοι αγρότες, μεγάλο μέρος των ελεύθερων επαγγελματιών, καλοπληρωμένοι αξιωματούχοι και υπάλληλοι του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, στηρίζουν το στάτους κβο.

Η κοινωνική ενδοχώρα αυτού του μπλοκ μπορεί κάλλιστα να μεγαλώνει ενσωματώνοντας ένα κυμαινόμενο ποσοστό του λαού της «πολυσθένειας», τα μέλη του οποίου, έστω και με την υπερεργασία τους, αντλούν ό,τι τους χρειάζεται, ή και πλουτίζουν, χωρίς τη μεσολάβηση συλλογικών οργάνων (εκτός ίσως της τοπικής αυτοδιοίκησης που αποφασίζει για τις άδειες εκμετάλλευσης που σχετίζονται με τον τουρισμό –αλλά κι εκεί τα πράγματα ρυθμίζονται σε πελατειακή, δηλαδή διατομική, βάση). Αφού αποτίσαμε φόρο τιμής στον βασικό εισηγητή της έννοιας της πολυσθένειας, τον εκλιπόντα Κωνσταντίνο Τσουκαλά, που μας έμαθε να κινούμαστε από τη μελέτη του εμπειρικού υλικού προς τις έννοιες και να μην χρησιμοποιούμε τις τελευταίες για να συμπιέσουμε την κοινωνική πραγματικότητα εντός τους, ας προχωρήσουμε (για άλλη μία φορά) σε μια πρώτη διαπίστωση: Στο εσωτερικό των οικογενειών, πολύ συχνά τα κριτήρια και τα κίνητρα των μελών που φέρνουν τα πιο πολλά λεφτά κυριαρχούν, εσωτερικεύονται από τα υπόλοιπα μέλη, τα οποία ευθυγραμμίζουν τις επιλογές τους με σκοπό να επωφεληθούν από την επιτυχία των προηγούμενων.

Το ίδιο γίνεται, mutatis mutandis, και εκτός των οικογενειών, στις επιχειρήσεις στις οποίες οι εργαζόμενοι ταυτίζουν τα συμφέροντά τους με αυτά των εργοδοτών τους.

Αυτό όμως μας φέρνει στη δυσάρεστη θέση να συμπεράνουμε ότι πρέπει να τσακωθούμε όχι με κάποιους μακρινούς –δηλαδή να μην τσακωθούμε, αφού όσο πιο μακρινός είναι ο άλλος τόσο λιγότερο τον βλέπεις, και άρα δεν δημιουργούνται συναισθηματικές περιπλοκές– αλλά με κάποιους κοντινούς, με συγγενείς και φίλους που τοποθετούνται στο κοινωνικό μπλοκ που στηρίζει το στάτους κβο.

Εδώ όμως κόβεται ο τσαμπουκάς: όλες οι δικαιολογίες υπέρ της φοροδιαφυγής, της αύξησης των τιμών και των ενοικίων («γιατί τα έξοδα είναι τεράστια μπλα μπλα μπλα») και κατά οποιουδήποτε ελέγχου, αρκούν για να κατασιγάσουν κάθε ταξική αντίδραση.

Κι έτσι επανερχόμαστε όμορφα όμορφα στην κλασική ανάλυση περί αντίθεσης μόνο με το μεγάλο κεφάλαιο γιατί τρεις το λάδι τρεις το ξύδι δεν υπάρχει και πολύ μεγάλη διαφορά με τις καπιταλιστικές χώρες που η εργατική τάξη είναι ανέκαθεν κοντά στο 90% και οι οικογένειες ανήκουν εδώ και γενιές στην εργατική τάξη, στους μισθωτούς.

Οπότε η συνειδητοποίηση περί ολόκληρου αντιπαραθετικού κοινωνικού μπλοκ δυστυχώς δεν επηρεάζει την πολιτική πρακτική και δεν παράγει πρακτικά αποτελέσματα.

Όμως, δεν είναι μόνο τα συμφέροντα που στηρίζουν αυτό το μπλοκ των βολεμένων.

Και σίγουρα δεν είναι μόνο αυτά που κάνουν τόσους ανθρώπους να σιωπούν μπροστά στην κακοποίηση της δημοκρατίας και της λογικής μας.

Οι σκέψεις που ακολουθούν αντλήθηκαν από την ανάγνωση ενός βιβλίου του Φρεντερίκ Γκρο, που μόλις εκδόθηκε στα ελληνικά (Ανυπακοή, Πόλις). Όπως τονίζει ο γάλλος συγγραφέας, προφανώς ο φόβος, δηλαδή ο υπολογισμός του κόστους έναντι του οφέλους, κάνει πολλούς ανθρώπους να σωπαίνουν μπροστά στις τερατωδίες.

Όμως, οι λόγοι της απουσίας ανυπακοής είναι πολλοί.

Θα σταθώ στους πιο σημαντικούς από αυτούς, σχολιάζοντας παράλληλα πώς αυτοί δύνανται να συνεισφέρουν στην πολιτική καθήλωση στην οποία διαβιούμε σήμερα στη χώρα μας.

Πρώτον, η γνωστή από τη Χάνα Άρεντ «κοινοτοπία του κακού». Στο σημερινό συγκείμενο βλέπουμε πολλούς από τους υποστηρικτές της ΝΔ να αποποιούνται των ευθυνών τους για διάφορα αίσχη της κυβέρνησης Μητσοτάκη, απαντώντας στο «τι ψηφίσατε ρε;» πως δεν ευθύνονται οι ίδιοι για τα σκάνδαλα.

Το γεγονός ότι και οι αρμόδιοι, και ο ίδιος ο Μητσοτάκης, δηλώνουν ανεύθυνοι, τους απομακρύνει ακόμα περισσότερο από κάθε αίσθημα ενοχής.

Δεύτερον, η ιδεολογία περί φυσικών ανισοτήτων.

Η ρητορική της ΝΔ καθησυχάζει την ψυχική ανάγκη των βολεμένων για μία υπέρτερη δικαιολόγηση της βολής τους.

Έτσι, τα αίσχη, ακόμα και αν αναγνωρίζονται, δεν μπορούν να κλονίσουν την πεποίθησή τους ότι το σύστημα που τους επιτρέπει να ζουν καλύτερα από τους άλλους δεν χρειάζεται αντικατάστση.

Όπως συμπυκνώνεται στην κοινωνιοψυχολογική «θεωρία του δίκαιου κόσμου», «κάποιος λόγος θα υπάρχει που είναι έτσι τα πράγματα». Τρίτον, όπως γράφει και ο Γκρο απηχώντας τον Λα Μποεσί (Δοκίμιο περί εθελοδουλείας), «κάθε άνθρωπος που υφίσταται τυραννία εκδικείται για την κατάστασή του με το να γίνεται κι αυτός τυραννικός απέναντι σε κάποιον άλλο, και έτσι η σχέση υπακοής όχι απλώς δεν σχηματίζει δύο χωριστές ομάδες (εξουσιαστές-εξουσιαζόμενοι), αλλά καθένας αντλεί απόλαυση από το ότι του επιτρέπεται να γίνει τύραννος κάποιου άλλου». Η ΝΔ έχει φροντίσει λόγω και έργω να απενοχοποιήσει και σε κάποιες περιπτώσεις να αποποινικοποιήσει την εκμετάλλευση και την καταπίεση ανθρώπου από άνθρωπο, και να απελευθερώσει το μίσος προς τους «κατώτερους» στην ιεραρχία, δίνοντας διέξοδο στο συσσωρευμένο κοινωνικό μίσος που θα έπρεπε να στρέφεται προς τους ισχυρούς.

Τέταρτον, ο κομφορμισμός.

Μα, θα ρωτήσετε, υπάρχει ακόμα αυτό το πράγμα την εποχή της εξατομίκευσης και του ακραίου κατακερματισμού του κοινωνικού πεδίου; Ποια πίεση νιώθουν οι άνθρωποι να συμμορφώνονται στην πλειοψηφική νόρμα, τη στιγμή που μπορούν να είναι ο εαυτός τους; Πράγματι, οι άνθρωποι σήμερα δεν νιώθουν την πίεση που ένιωθαν παλιά από τον περίγυρό τους.

Όμως, όταν αναζητούν μόνοι τους τον εαυτό τους, στο ερώτημα «ποιοι είναι;» ποια μπορεί να είναι η απάντηση; Στο καταναλωτικό σύμπαν της ύστερης νεωτερικότητας, της μαζικής παραγωγής εξατομικευμένων απαντήσεων, ο κομφορμισμός έχει συγκαλυφθεί.

Σκεφτείτε το αποτέλεσμα που έχουν οι συζητήσεις στις φούσκες που δημιουργεί ο αλγόριθμος. Όχι πολύ διαφορετικό από αυτό στο οποίο οδηγούσε ο κομφορμισμός. To be continued… Η ΕΠΟΧΗ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους