Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η Μικρά Ασία που κουβαλάμε μέσα μας Η 14η Σεπτεμβρίου δεν είναι απλώς μία ημέρα μνήμης.

Είναι η υπενθύμιση μιας από τις βαθύτερες τομές στην ιστορία του νεότερου ελληνισμού: της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, του βίαιου ξεριζωμού τους από τις πατρογονικές τους εστίες και της οριστικής απώλειας ενός ελληνικού κόσμου με παρουσία αιώνων στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου.

Όταν αναφερόμαστε στη Μικρασιατική Καταστροφή, συχνά στεκόμαστε στο 1922.

Η ιστορική πραγματικότητα, όμως, είναι ευρύτερη.

Οι διωγμοί των ελληνικών πληθυσμών είχαν αρχίσει ήδη πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και εντάθηκαν από το 1914, στο πλαίσιο της εθνικιστικής πολιτικής των Νεοτούρκων και της επιδίωξης δημογραφικής και εθνικής ομογενοποίησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Εκτοπισμοί, βίαιες μετακινήσεις και τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, τα διαβόητα amele taburları, αποτέλεσαν μέσα εξόντωσης και αποδιάρθρωσης των χριστιανικών κοινοτήτων.

Και δεν επρόκειτο για πληθυσμούς χωρίς βαθιές ρίζες στον τόπο. Η Ιωνία και ευρύτερα η Μικρά Ασία υπήρξαν επί αιώνες πεδία της ιστορικής διαδρομής του ελληνισμού.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Σμύρνη, οι Κυδωνίες, η Φώκαια, η Πέργαμος και δεκάδες ακόμη πόλεις και κοινότητες διέθεταν ακμαία ελληνική οικονομική, εκπαιδευτική και πνευματική ζωή.

Σχολεία, εκκλησίες, νοσοκομεία, κοινωφελή ιδρύματα και εμπορικά δίκτυα μαρτυρούσαν έναν οργανωμένο και δυναμικό κόσμο.

Αυτός ο κόσμος επρόκειτο μέσα σε λίγα χρόνια να χαθεί.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη τον Μάιο του 1919 άνοιξε το κεφάλαιο της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Η Συνθήκη των Σεβρών το 1920 φάνηκε για λίγο να δικαιώνει τις ελληνικές επιδιώξεις.

Οι διεθνείς συσχετισμοί, όμως, μεταβλήθηκαν, το κεμαλικό κίνημα ενισχύθηκε και η προέλαση του ελληνικού στρατού στη μικρασιατική ενδοχώρα κατέληξε στην κατάρρευση του μετώπου τον Αύγουστο του 1922.

Η στρατιωτική ήττα μετατράπηκε σε εθνική και ανθρωπιστική καταστροφή. Τον Σεπτέμβριο του 1922 η Σμύρνη παραδόθηκε στη βία και στις φλόγες.

Έλληνες και Αρμένιοι δολοφονήθηκαν, κακοποιήθηκαν και εκδιώχθηκαν, περιουσίες λεηλατήθηκαν και οι χριστιανικές συνοικίες καταστράφηκαν.

Χιλιάδες άνθρωποι, κυνηγημένοι από τη βία και τη φωτιά, κατέφυγαν στην προκυμαία αναζητώντας σωτηρία, ενώ γύρω τους εκτυλίσσονταν σκηνές σφαγής, λεηλασίας και απόγνωσης. Ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, αρνούμενος να εγκαταλείψει την πόλη και το ποίμνιό του, συνελήφθη και βρήκε μαρτυρικό θάνατο.

Η καταστροφή της Σμύρνης σφράγισε με τον τραγικότερο τρόπο το τέλος της μακραίωνης ελληνικής παρουσίας στην Ιωνία.

Δεν καταστράφηκε, όμως, μόνο μια πόλη.

Τερματίστηκε βίαια ένας ολόκληρος ιστορικός κόσμος.

Κοινότητες αιώνων διαλύθηκαν, χωριά εγκαταλείφθηκαν, οικογένειες χωρίστηκαν.

Άνθρωποι άφησαν πίσω σπίτια, περιουσίες, εκκλησίες, σχολεία, τάφους προγόνων και ολόκληρη τη γεωγραφία της ζωής τους.

Εκεί βρίσκεται ίσως η βαθύτερη διάσταση του μικρασιατικού τραύματος: όχι μόνο στην απώλεια ανθρώπινων ζωών, αλλά στην απώλεια της ίδιας της πατρίδας ως τόπου στον οποίο μπορούσε κανείς να επιστρέψει.

Η υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών που συμφωνήθηκε το 1923 στη Λωζάννη επισφράγισε αυτή την πραγματικότητα.

Η προσφυγιά έγινε οριστική και η Ελλάδα κλήθηκε να υποδεχθεί και να αποκαταστήσει έναν τεράστιο προσφυγικό πληθυσμό.

Η παρουσία του μεταμόρφωσε τη δημογραφία, την οικονομία, την αγροτική παραγωγή, τις πόλεις και τον πολιτισμό της χώρας.

Ιδιαίτερα στη Μακεδονία, αλλά και στον δικό μας τόπο, στην Πέλλα και την Αλμωπία, οι πρόσφυγες συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση του κοινωνικού και πολιτισμικού τοπίου που γνωρίζουμε σήμερα.

Γι’ αυτό και η Μικρασιατική Καταστροφή δεν έμεινε στο 1922.

Πέρασε στις επόμενες γενιές μέσα από αφηγήσεις και σιωπές, μέσα από τα ονόματα των χαμένων πατρίδων που δόθηκαν στους νέους οικισμούς, τις εικόνες των αγίων και τα λιγοστά κειμήλια που πέρασαν το Αιγαίο, μέσα από τη γλώσσα, τη μουσική, τα τραγούδια, τους χορούς, τις γεύσεις και τις παραδόσεις που επέζησαν μαζί με τους ανθρώπους.

Απέναντι σε ένα τέτοιο ιστορικό γεγονός έχουμε πρώτα απ’ όλα χρέος ακρίβειας.

Η μνήμη δεν χρειάζεται υπερβολές για να συγκλονίσει.

Τα τεκμήρια, οι μαρτυρίες και το ίδιο το μέγεθος της ιστορικής ανατροπής είναι αρκετά.

Και η ιστορική μνήμη δεν σημαίνει καλλιέργεια μίσους απέναντι στους λαούς.

Σημαίνει άρνηση της λήθης.

Σημαίνει επίγνωση του πού μπορούν να οδηγήσουν ο ακραίος εθνικισμός, η μισαλλοδοξία και η στοχοποίηση ολόκληρων πληθυσμών.

Το 1922 δεν χάθηκε απλώς μια στρατιωτική εκστρατεία.

Χάθηκαν πατρίδες.

Έσβησαν κοινότητες αιώνων.

Άνθρωποι χάθηκαν και όσοι επέζησαν αναγκάστηκαν να οικοδομήσουν τη ζωή τους από την αρχή, γνωρίζοντας ότι ο δρόμος της επιστροφής είχε κλείσει.

Κι όμως, μέσα από εκείνους, η Μικρά Ασία δεν χάθηκε ολοκληρωτικά.

Επέζησε στις οικογένειές μας, στις πόλεις και στα χωριά μας, στη γλώσσα, στη μουσική, στις παραδόσεις και στη συλλογική μας μνήμη.

Επιζεί κάθε φορά που μια επόμενη γενιά μαθαίνει το όνομα ενός τόπου που δεν γνώρισε ποτέ και τον αποκαλεί «πατρίδα». Η 14η Σεπτεμβρίου μάς υπενθυμίζει ότι απέναντι σε ένα τέτοιο ιστορικό τραύμα η μνήμη δεν είναι απλώς φόρος τιμής στους νεκρούς· είναι χρέος απέναντι στην Ιστορία.

Γιατί όσο θυμόμαστε, οι άνθρωποι, οι τόποι και οι ιστορίες τους δεν παραδίδονται στη λήθη.

Και αυτή είναι ίσως η βαθύτερη ευθύνη των επόμενων γενεών: να παραδώσουν τη μνήμη ζωντανή σε εκείνους που θα ακολουθήσουν. Ολυμπία Χουρσόγλου Ιστορικός - Φιλόλογος

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους