Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Γυναίκες με Ονόματα Η υπόθεση της Ελένης Παντελίδου που έγινε το 1887 αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές και συγκλονιστικές στιγμές στον αγώνα για τη γυναικεία χειραφέτηση στην Ελλάδα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1880, ο εσωτερικός κανονισμός του Πανεπιστημίου Αθηνών δεν απαγόρευε ρητά με νόμο την εγγραφή γυναικών, καθώς όταν συντάχθηκε κανείς δεν είχε διανοηθεί καν ότι μια γυναίκα θα διεκδικούσε πανεπιστημιακή μόρφωση.

Όταν η Ελένη Παντελίδου εμφανίστηκε για να καταθέσει τα χαρτιά της στην Ιατρική Σχολή, οι πρυτανικές αρχές και οι καθηγητές βρέθηκαν σε αμηχανία και οργή.

Η αίτησή της απορρίφθηκε ασυζητητί με το σκεπτικό ότι η φυσική αποστολή της γυναίκας περιοριζόταν στην οικογένεια και το σπίτι και ότι η συνύπαρξη ανδρών και γυναικών στα αμφιθέατρα θεωρούνταν από τους συντηρητικούς κύκλους “ηθικός κίνδυνος” και διάλυση των ηθών.

Αντιμέτωπη με έναν ανυπέρβλητο τοίχο κοινωνικής προκατάληψης και βαθιάς απόγνωσης, η νεαρή κοπέλα Ελένη Παντελίδου, αποφάσισε να δώσει τέλος στη ζωή της πίνοντας δηλητήριο.

Στο αποχαιρετιστήριο γράμμα που άφησε πίσω της, εξήγησε με τραγική συνείδηση την πράξη της: ανέφερε ότι δεν άντεχε να ζήσει σε μια κοινωνία που της στερούσε το δικαίωμα στη γνώση και τη ζωή μόνο και μόνο επειδή γεννήθηκε γυναίκα, εκφράζοντας την ευχή ο θάνατός της να αποτελέσει κραυγή αφύπνισης ώστε να ανοίξουν οι πόρτες του πανεπιστημίου για τις υπόλοιπες γυναίκες.

Οι συντηρητικοί κύκλοι της εποχής προσπάθησαν αρχικά να υποβαθμίσουν το γεγονός, χαρακτηρίζοντας την Παντελίδου “υστερική” ή “ψυχικά διαταραγμένη”. Υστερική και ψυχικά διαταραγμένη η γυναίκα που προχωρήσει σε αυτοθυσιαστική διαμαρτυρία όπως ο Μπούσνελ στην εποχή μας, για να ανοίξει τον δρόμο να μπορούν γυναίκες να φοιτούν στα Πανεπιστήμια! Αυτή είναι ιστορικά η σαπίλα και απανθρωπιά του Ελληνικού συντηρητισμού.

Η θυσία της δημιούργησε ένα ασφυκτικό κύμα ηθικής πίεσης που δεν μπορούσε πλέον να αγνοηθεί.

Τρία χρόνια αργότερα το 1890, το Πανεπιστήμιο Αθηνών αναγκάστηκε να υποχωρήσει και να κάνει δεκτή την πρώτη φοιτήτρια, την Ιωάννα Στεφανόπολι, δικαιώνοντας την θυσία της Παντελίδου. Η Ιωάννα Στεφανόπολι πέρασε ως πρώτη φοιτήτρια στην Ελλάδα στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών.

Η υποδοχή ήταν παγωμένη και εχθρική από τους συμφοιτητές της, ωστόσο η ίδια δεν έφυγε κλαίγοντας, ολοκλήρωσε τις σπουδές της και έγινε διακεκριμένη δημοσιογράφος.

Πολύ χειρότερη ακόμα αντιμετώπιση είχαν η Αγγελική Παναγιωτάτου και η Αλεξάνδρα Παναγιωτάτου, αδερφές που μπήκαν πρώτες στην Ιατρική μαζί.

Το 1895, όταν μπήκαν στην Ιατρική Σχολή, αντιμετώπισαν χλευασμούς, γιουχαΐσματα και συνθήματα όπως “Σκούπα και φαράσι!... Στην κουζίνα, στην κουζίνα!”. Η Αλεξάνδρα Παναγιωτάτου ήταν η μικρότερη αδελφή της Αγγελικής και άκουσαν μαζί τα ίδια γιουχαΐσματα, τα σεξιστικά συνθήματα (“Στην κουζίνα!”) και τους χλευασμούς όταν πέρασαν το κατώφλι της Ιατρικής Σχολής Αθηνών.

Δεν πτοήθηκαν.

Στήριξαν η μία την άλλη απέναντι στην πρωτοφανή εχθρότητα των συμφοιτητών τους και αποφοίτησαν και οι δύο με επιτυχία από τη σχολή. ​ Η Αλεξάνδρα είχε την πιο τραγική ιστορία των δύο αδερφών.

Μετά την αποφοίτησή τους, η Αλεξάνδρα Παναγιωτάτου μετέβη στην Αυστρία και την Βιέννη, για να συνεχίσει τις ιατρικές σπουδές και την εξειδίκευσή της.

Εκεί αρρώστησε βαριά και πέθανε σε πολύ νεαρή ηλικία “...νεωτάτη, μετά μακράν και επώδυνον νόσον….» όπως γράφτηκε. Η Αγγελική έμεινε μόνη της και αφιέρωσε το υπόλοιπο της ζωής στο αγώνα της γυναικείας απελευθέρωση και της ισότητας όντας η ίδια πολύ μορφωμένη επιστήμονας.

Η πιο εκρηκτική στιγμή σημειώθηκε το 1908 (ή κατ' άλλες πηγές το 1911), όταν η Αγγελική εκλέχθηκε η πρώτη γυναίκα υφηγήτρια (διδάσκουσα) της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Όταν μπήκε στο αμφιθέατρο για να δώσει το πρώτο της μάθημα, οι άνδρες φοιτητές ούρλιαζαν ρυθμικά “Στην κουζίνα! Στην κουζίνα!”, χτυπούσαν τα θρανία και πετούσαν αντικείμενα, καθιστώντας αδύνατη τη διάλεξη. Η Αγγελική Παναγιωτάτου αναγκάστηκε με τέτοια αίσχη να εγκαταλείψει την αίθουσα μέσα σε βαθιά απογοήτευση.

Λόγω της άρνησης του κατεστημένου να την αποδεχτεί, έφυγε στην Αίγυπτο, όπου διέπρεψε διεθνώς ως μικροβιολόγος και καθηγήτρια, πριν επιστρέψει δικαιωμένη δεκαετίες αργότερα. Στην Αίγυπτο η σταδιοδρομία της εκτοξεύτηκε πολυεπίπεδα: Υπήρξε ​πρωτοπόρος στην τροπική Ιατρική και ειδικεύτηκε στην επιδημιολογία και τη μικροβιολογία.

Ανέλαβε θέσεις στο Ελληνικό Νοσοκομείο της Αλεξάνδρειας και διηύθυνε εργαστήρια λοιμωδών νοσημάτων, ερευνώντας ασθένειες που μάστιζαν την περιοχή, όπως η χολέρα, ο τύφος, η πανώλη και η δυσεντερία. ​Κι όχι μόνο αυτά.

Δημοσίευσε εκτενείς μελέτες σε έγκριτα γαλλικά και βρετανικά ιατρικά περιοδικά και συμμετείχε ως εισηγήτρια σε διεθνή ιατρικά συνέδρια.

Η επιστημονική της αυθεντία ήταν τέτοια που η Αιγυπτιακή κυβέρνηση την τίμησε με ανώτατες διακρίσεις όπως το παράσημο του Τάγματος του Νείλου. ​ Το σπίτι της στην Αλεξάνδρεια εξελίχθηκε σε πνευματικό κέντρο.

Ίδρυσε τη “Φιλολογική Συντροφιά” της Αλεξάνδρειας, έγραψε λογοτεχνικά κείμενα και στήριξε ενεργά φιλανθρωπικά ιδρύματα και την εκπαίδευση των γυναικών. ​Η διεθνής αυτή αναγνώριση ανάγκασε τελικά και το ελληνικό κράτος να αναθεωρήσει τη στάση του.

Το 1938, τρεις δεκαετίες μετά τα επεισόδια στο αμφιθέατρο, εκλέχθηκε έκτακτη καθηγήτρια Υγιεινής και Τροπικής Παθολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και αργότερα έγινε η πρώτη γυναίκα αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Υπήρξε και υπάρχει κάτι συγκινητικό στην επιστροφή της.

Το φοιτητικό σώμα είχε πλέον αλλάξει ριζικά.

Οι φοιτητές της νέας γενιάς, μεταξύ των οποίων βρίσκονταν πλέον πολλές γυναίκες, την δέχτηκαν με σεβασμό και παρατεταμένα χειροκροτήματα, αναγνωρίζοντας όχι μόνο την επιστήμονα αλλά ακόμα περισσότερο το σύμβολο του αγώνα για την γυναικεία αξιοπρέπεια και την ισότητα. ​Η καταξίωση της στην ακαδημαϊκή ελίτ επισφραγίστηκε όταν εξελέγη αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, αποτελώντας την πρώτη γυναίκα στην ιστορία του ιδρύματος που πέρασε τις πύλες του με αυτόν τον τίτλο. Ελένη Παντελίδου Ιωάννα Στεφανόπολι Αλεξάνδρα Παναγιωτάτου Αγγελική Παναγιωτάτου Και πόσες άλλες αγωνίστριες που σβήστηκαν από την ιστορική μνήμη.

Για αυτές τις αδερφές μας δολοφόνησαν την ιστορική μνήμη και ελάχιστοι γνωρίζουν ή θυμούνται τα ονόματα τους.

Τα ονόματα σας ήταν εκεί να τα βρει όποιος ψάξει αλλά πολύ λίγοι το έκαναν.

Ήθελαν τα ονόματα σας να μην έχουν σημασία, την μνήμη νεκρή. Αδερφές μας δεν θα σας ξεχάσουμε!

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους